የቱርክ ሶሪያን መያዝ ለምን አይነገርም

የእስራኤል የተባበሩት መንግሥታት አምባሳደር ዳኒ ዳኖን (Danny Danon) በ17 ሴፕቴምበር 2026 በተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ፊት ባደረጉት ንግግር፣ ጥቂት ዲፕሎማቶችና የዓለም መሪዎች ለመነጋገር የሚደፍሩትን እውነታ፣ ማለትም የቱርክ በሶሪያ ውስጥ ያላትን ወታደራዊ መገኘት አመልክተዋል። ንግግራቸው የቀረበው እስራኤል በደቡባዊ ሶሪያ ክፍሎች ያላትን ወታደራዊ መገኘት ለማስረዳት በሚደረግ ዐውድ ውስጥ ነበር። ዳኖን እንዳመለከቱት፣ ቱርክ በሰሜናዊ ሶሪያ የያዘችው የግዛት ስፋት እስራኤል በደቡብ ከያዘችው እጅግ የሚበልጥ ነው። ትክክል ነው። ሆኖም ይህ እውነታ እስካሁን ያገኘው ትኩረት አነስተኛ ነው።

አንዳንድ የቱርክ ተሟጋቾች የቱርክ በሶሪያ ውስጥ ያላት መገኘት ከእስራኤል የተለየ ነው፣ ምክንያቱም ቱርክና ሶሪያ አሁን አጋሮች ናቸው፣ የቱርክ ወታደራዊ መገኘትም በደማስቆ ጥሪ የተደረገ ነው ሊሉ ይችላሉ፤ ነገር ግን እውነታው ይህ አይደለም።

የቱርክ ጦር ከ2016፣ 2018 እና 2019 ዋና ዋና ወታደራዊ ዘመቻዎች በኋላ፣ አሁን በደማስቆ ሥልጣን የያዘው ለቱርክ ወዳጅ የሆነ አገዛዝ ከመምጣቱ ከረጅም ጊዜ በፊት ሆኖ፣ በኢድሊብ፣ በአሌፖና በሐሰከ ግዛቶች ሰፊ መገኘት አለው። ከሁለቱ የኋለኛ ዘመቻዎች ዓላማ የኩርድ ኃይሎችን ከአፍሪንና ከራስ አል-ዓይን (ሰሬ ካኒዬ) ያሉ አካባቢዎች ማስወጣት መሆኑ በግልጽ ተገልጾ ነበር። በ2016 የተጀመረው የመጀመሪያው ዘመቻ ግን በይፋ እስላሚክ ስቴት (ISIS) ለመዋጋት የታለመ ተደርጎ ቀርቦ ነበር። በእውነቱ ግን የቱርክ ጣልቃ ገብነት የኩርድ ኃይሎች በሰሜናዊ አሌፖ በISIS ቁጥጥር ሥር የነበረውን ግዛት፣ በተለይም እንደ አል-ባብና ጀራብሉስ ያሉ ከተሞችን እንዳይወስዱ ለመከላከል ነበር።

ቱርክ ከዚያ በፊት ISISን ለመጋፈጥ ዕድሎች ነበሯት፣ አሜሪካ ይህን አሸባሪ ቡድን ለመዋጋት ከኩርድ ኃይሎች ጋር ሽርክና ከመጀመሯ በፊትም ጭምር። በዚያ ፋንታ አንካራ ድንበሯ ለISIS ተዋጊዎች፣ አቅርቦቶችና ሕገወጥ ንግድ መተላለፊያ ሆኖ እንዲያገለግል ፈቅዳለች። በዚያ ወቅት ከISIS ቁጥጥር ሥር ከነበሩ ግዛቶች ወደ ቱርክ የሚገቡ የነዳጅና የሌሎች ሸቀጦች የኮንትሮባንድ እንቅስቃሴዎች ንቁ ነበሩ።

የሶሪያ አዲሱ ኢስላሚስት አመራር ከቱርክ ጋር ካለው ግንኙነት ተጠቃሚ ቢሆንም፣ የሽግግር ፕሬዚዳንቱ አህመድ አል-ሻራዕ (Ahmed al-Sharaa) ለቱርኩ ፕሬዚዳንት ረጀብ ጣይብ ኤርዶጋን (Recep Tayyip Erdoğan) ተገዢ እንደሆኑ እንዳይታዩ ጥንቃቄ ያደርጋሉ። በዲሴምበር 2024 ሥልጣን ከያዙ ወዲህ፣ ነፃ የሆነ የሶሪያ መሪ የሚመስሉ ምስል ለማቅረብ ጥረት ሲያደርጉ ቆይተዋል። ነገር ግን በሰሜናዊ ሶሪያ ክፍሎች ላይ ያለው ጎልቶ የሚታይ የቱርክ መገኘት ይህን ጥረት ያወሳስበዋል። የሶሪያ መንግሥት የፖለቲካ ህልውናው፣ የኢኮኖሚ ማገገሙና የፀጥታ መዋቅሩ ከአንካራ ጋር እጅግ በተጣበቀ ሁኔታ እስካሉ ድረስ፣ ቱርክ የሶሪያን መሬት መያዟን ለመቃወም የሚያስችል አቋም ላይ አይገኝም።

እውነታው ቱርክ ሶሪያን እንደ ስትራቴጂያዊ ጓሮዋ ታያለች የሚል ነው። ኤርዶጋን በሌሎች ቦታዎች የተከተሉት አካሄድ፣ ማለትም ዲፕሎማሲያዊ ዕውቅናና ድጋፍን የቱርክን መገኘት ከሚያረጋግጡ ስምምነቶች ጋር ማያያዝ፣ በሶሪያ ይበልጥ በቀላሉ ሊተገበር ይችላል። ሊቢያ ይህን ለማሳየት ተገቢ ምሳሌ ትሆናለች። በ2019 ቱርክና የሊቢያ ብሔራዊ መግባባት መንግሥት (Government of National Accord) ሁለት የተለያዩ የመግባቢያ ሰነዶችን ተፈራርመዋል፤ አንደኛው በምሥራቃዊ ሜዲትራኒያን የባሕር ላይ ሥልጣን ወሰንን የሚያስመር ሲሆን፣ ሌላኛው ደግሞ የፀጥታና ወታደራዊ ትብብርን የሚመለከት ነበር። እነዚህ ስምምነቶች የቱርክን ስትራቴጂያዊና ወታደራዊ ተሳትፎ በሊቢያ ከማጠናከራቸው ባሻገር፣ የትሪፖሊ ህልውና የቱርክን ስትራቴጂያዊ ጥቅሞች ለማስተናገድ ባላት ፈቃደኝነት ላይ እንዲደገፍ አድርገውታል።

ለኤርዶጋን ሶሪያ ከቱርክ ቅርብ የድንበር ጥቅሞችን ከማስጠበቅ ያለፈ ነው። አንካራ ባለፈው አሥር ዓመት ከሶሪያና ከኢራቅ ጀምሮ እስከ ሊቢያና ካውካሰስ ድረስ ከድንበሯ ባሻገር ወታደራዊ ኃይል ለማሳየት ፈቃደኝነት እንዳላት አሳይታለች።

ሶሪያ አሁን ከዚያም በላይ ወሳኝ ዕድል ታቀርባለች። ከ10 ዓመታት በላይ ከዘለቀ ጦርነት በኋላ የአገሪቱ ተቋማት፣ ጦርና ኢኮኖሚ ተሰባብረዋል፣ አዲሱ አመራርም መንግሥቱን እንደገና ለመገንባት በውጭ አጋሮች ላይ ጥገኛ ሆኖ ቀጥሏል። ቱርክ በሶሪያ ጦርነት ዘመን ያካበተችውን ተጽዕኖ ወደ የረጅም ጊዜ ቀጣናዊ መገኘት መቀየር ትችላለች። ይህ አንካራ የጎረቤት አገሮች መፍረስ ወይም መበታተን ተጠቅማ የፖለቲካና ወታደራዊ ተጽዕኖዋን ለማስፋት የተከተለችው ሰፊ አካሄድ አንድ አካል ነው። ሶሪያ ከጦርነት በኋላ ባለው ምዕራፍ ውስጥ ስትገኝ፣ ቱርክ በወደፊቷ ላይ ድምፅ ከማግኘት ባለፈ የራሷ የፀጥታና የጂኦፖለቲካ ጥቅሞች በሶሪያ መልሶ ግንባታ ውስጥ እንዲሰርጹ ለማድረግ ቆርጣ የተነሳች ትመስላለች።

የውጭ ወታደራዊ ኃይሎች ከሶሪያ ግዛት እንዲወጡ መጠየቅ በወጥነት እስከተተገበረ ድረስ ተገቢ ነው። ትኩረቱ በእስራኤል ላይ ብቻ ተወስኖ ቱርክ በሰሜናዊ ሶሪያ ያላትን እጅግ ሰፊና ረጅም ዕድሜ ያስቆጠረ ወታደራዊ መገኘት ችላ ማለት አይገባም። ተዓማኒ የሆነ አካሄድ ድርብ መለኪያን ማስወገድ አለበት፤ የውጭ ወታደራዊ መገኘት የሶሪያን ሉዓላዊነት እንደ መጣስ የሚቆጠር ከሆነ፣ ይህ መለኪያ በሶሪያ መሬት ላይ ለሚንቀሳቀሱ ሁሉም የውጭ ኃይሎች በእኩል ሊተገበር ይገባል።