ሄይቲ የእስራኤልና የቱርክ መሣሪያዎችን በሕጋዊ መንገድ ታስገባለች፣ ወንጀለኛ ቡድኖች ግን ወደ እጃቸው ያዞሯቸዋል

በኖቬምበር 1947 በሌክ ሰክሰስ የተደረገው የሄይቲ የመጨረሻ ሰዓት የአቋም ለውጥ ለተባበሩት መንግሥታት ውሳኔ ቁጥር 181 እና ለእስራኤል መመሥረት የሚያስፈልጉትን ድምፆች አረጋግጧል። ፖርት-ኦ-ፕሪንስ በማርች 1949 የአይሁድ መንግሥትን በመቀበል አርባ ስምንተኛዋ አገር ሆና ተመዝግባለች። ከአሥርተ ዓመታት በኋላ ግን ይህ ግንኙነት አቅጣጫውን ቀይሯል። አብዛኛውን የዋና ከተማዋን ክፍል የተቆጣጠሩ የሄይቲ ወንጀለኛ ቡድኖች አሁን በመጀመሪያ ለሄይቲ ብሔራዊ ፖሊስ በውል ተላልፈው የተሰጡትን የእስራኤል ጋሊል ACE ጠመንጃዎች፣ ከቱርክ ከሚጎርፉ ታክቲካል ሾትጋኖችና የወታደራዊ ደረጃ ጥይቶች ጋር አጣምረው እየተጠቀሙ ነው።

ይህ የደኅንነት መፍሰስ የተጀመረው በሕጋዊ የንግድ መስመሮች ነው። የሄይቲ መንግሥት ለሄይቲ ኃይሎች 1,000 የIsrael Weapon Industries ጋሊል ACE ጠመንጃዎችንና ታክቲካል ሥልጠና እንዲያቀርብ ከእስራኤሉ ኩባንያ ጋርዲያን ሊሚትድ እስራኤል (Guardian Limited Israel) ጋር ውል ገብቶ ነበር። ከ2021 ጀምሮ እነዚህ የጥቃት ጠመንጃዎች አገሪቱን ያጥለቀለቀው ጥቁር ገበያ መሠረት ሆነዋል። ለአብነትም፣ ምስሎች የጋሊል ACE 21፣ 22 እና 31 ሞዴሎች በግራን ግሪፍ (Gran Grif) ወንጀለኛ ቡድን እጅ መሆናቸውን አጋልጠዋል፤ ከእነዚህም መካከል በርካታ የሄይቲ ብሔራዊ ፖሊስ አባላት ከተገደሉ በኋላ የተያዘ የACE 31 ዓይነት ይገኝበታል። በተመሳሳይም፣ የወንጀለኛ ቡድን መሪ የሆነው ጂሚ “ባርቤኪው” ሼሪዚዬ (Jimmy “Barbecue” Chérizier) በጋዜጣዊ መግለጫዎቹ ወቅት የIsrael Military Industries ጋሊል አጭር የጥቃት ጠመንጃ ይዞ የሚታይባቸው ምስሎች መኖራቸው ተመልክቷል።

የሄይቲ የሕግ አስከባሪ አባላት ከግራን ራቪን (Gran Ravin) ከመሳሰሉ ተቀናቃኝ ወንጀለኛ ቡድኖች ጋር በሚያደርጉት የተኩስ ልውውጥ ወቅት ከእነዚህ መለያ ቁጥር ከተሰጣቸው መሣሪያዎች መካከል የተወሰኑትን አንዳንድ ጊዜ መልሰው ይይዛሉ። ሆኖም ሕገወጥ አዘዋዋሪዎች አሁንም የተወሰኑትን ከአገር ያሸሻሉ። በ2017 የጃማይካ ባለሥልጣናት በሮክፎርት ከተደረገ የተኩስ ልውውጥ በኋላ በሄይቲ ብሔራዊ ፖሊስ ስም የተመዘገበ ጋሊል አግኝተዋል። መርማሪዎችም በ2021 ፕሬዚዳንት ጆቭኔል ሞይዝን (Jovenel Moïse) ለመግደል ቅጥረኞች በተጠቀሙበት የመሣሪያ ክምችት ውስጥ ጋሊል ACE ማግኘታቸው ተገልጿል። በተመሳሳይ ጊዜ፣ የእነዚህ ወንጀለኛ ቡድኖች ጥቃቶች ምስሎች የቱርክ ታክቲካል ሾትጋኖችንና የወታደራዊ ደረጃ ጥይቶችንም እየተጠቀሙ መሆናቸውን ያሳያሉ።

ከአሜሪካ የሚመጡ መሣሪያዎች አሁንም የሄይቲ ወንጀለኛ ቡድኖች የጦር ዕቃ ክምችት መሠረታዊ መሳሪያ ሆነው ይቀጥላሉ፤ ወደ አገሪቱ ከ270,000 እስከ 500,000 የሚደርሱ ሕገወጥ መሣሪያዎች እንዲገቡ የሚያደርግ ቋሚ መስመር ናቸው። በ2020 እና በ2022 መካከል የሄይቲ ኃይሎች ከያዟቸው መሣሪያዎች ከ80 በመቶ በላይ የመጡት ከአሜሪካ ሲሆን፣ በአብዛኛው በፍሎሪዳ የባሕር ኮንቴይነር ጭነት መስመር ወይም በዶሚኒካን ሪፐብሊክ ድንበር በኩል ነው።

ለሄይቲ መንግሥት በሕጋዊ መንገድ የተሸጡ የእስራኤልና የቱርክ መሣሪያዎችን በማግኘታቸው የሄይቲ ወንጀለኛ ቡድኖች መንግሥትን በመሣሪያ ኃይል እየበለጡ ናቸው። እነዚህ መሣሪያዎች ግዛት የመያዝ፣ የባሕር ወደቦችን የመዝጋትና በተባበሩት መንግሥታት የሚደገፈውን የወንጀለኛ ቡድኖች ማፈኛ ኃይል (Gang Suppression Force) የመገዳደር አቅማቸውን አሳድገዋል፤ በተመሳሳይ ጊዜም የአሜሪካ የንግድ ጭነቶች የተባበሩት መንግሥታትን የመሣሪያ ማዕቀብ እያለፉ ናቸው። በወደቁ መንግሥታት ውስጥ የሚንቀሳቀሱ የወንጀል መረቦች በአሜሪካ የሲቪል መሣሪያዎችና በመካከለኛው ምሥራቅ ወታደራዊ ሥርዓቶች መካከል ልዩነት አያደርጉም። ሁለቱም መስመሮች ከ1.4 ሚሊዮን በላይ ዜጎችን ለአፈናቀለውና በሺዎች የሚቆጠሩ ሕይወቶችን ለቀጠፈው የወንጀለኛ ቡድኖች ጥቃት አስተዋጽኦ አድርገዋል።

እነዚህን የአቅርቦት መስመሮች ለመቁረጥ ሦስት እርምጃዎች ያስፈልጋሉ። በመጀመሪያ፣ የአገር ውስጥ ባለሥልጣናት በሄይቲ ብሔራዊ ፖሊስ ስም የተመዘገበ መለያ ቁጥር ያለው ማንኛውም ጋሊል ጠመንጃ ከሄይቲ ወንጀለኛ ቡድኖች እጅ ካገኙ፣ እስራኤል ሁሉንም የመሣሪያ ወጪ ንግድ ማገድ አለባት። ይህ እርምጃ የሄይቲ ባለሥልጣናት ስለሁሉም መሣሪያዎች ተጠያቂነት እስኪወስዱና የተበላሸውን ክፍል እስኪያፈርሱ ድረስ መቀጠል አለበት። ሁለተኛ፣ ቱርክ ለካሪቢያን አገሮች ወደፊት የምትሸጣቸው ወታደራዊ ክፍሎች ዲጂታል የመጨረሻ አጠቃቀም ክትትል እንዲካተትባቸው ማስገደድ አለባት።

ይህ ማለት ሁሉም መሣሪያዎች በአምራቹ የተገጠመላቸው ዲጂታል የመከታተያ ሥርዓት ኖሯቸው፣ አንድ ዕቃ ከሥርዓቱ ሲወጣ ማንቂያ እንዲልክ የሚያደርግ መሆኑን ያመለክታል። ሦስተኛ፣ አሜሪካ የመካከለኛው ምሥራቅ ወታደራዊ ክፍሎችን በቅድሚያ የሚከለክሉ ኢላማዎች አድርጋ እንደገና መፈረጅ አለባት፤ ይህም በጦር ሜዳ ላይ ያላቸውን የላቀ አስተማማኝነትና የወንጀለኛ ቡድኖችን ገዳይነት መጨመራቸውን ከግምት በማስገባት፣ በኮንቴይነር ፍተሻ ወቅት የአሜሪካ የስለላ ተቋማትና የጉምሩክ ግብረ ኃይሎች እነዚህን ክፍሎች ከአብዛኛው የአሜሪካ የሲቪል መሣሪያዎች በላይ ቅድሚያ እንዲሰጧቸው መጠየቅ ነው።

ዓለም አቀፍ ውሳኔዎችን ማሳለፍ በካሪቢያን አካባቢ መረጋጋትን ለመመለስ በሚደረገው ጥረት ላይ ያለው ተጽዕኖ ውስን ነው። ከዚህ ይልቅ እጅግ ወሳኝ የሚሆነው ከደካማ መንግሥት የሚደረግ የንብረት ማዘዋወር እንደ ኮንትሮባንድ ሁሉ ጎጂ መሆኑን መገንዘብ ነው። ኢየሩሳሌም፣ አንካራና ዋሽንግተን ወንጀለኛ ቡድኖች ወታደራዊ ዕቃዎቻቸውን በፖርት-ኦ-ፕሪንስ ጎዳናዎች ላይ እየተለዋወጡ መሆኑን እስኪገነዘቡ ድረስ፣ የምዕራቡ ዓለም ፖሊሲ እቃወመዋለሁ የሚለውን ጦርነት ሁለቱንም ወገኖች መደገፉን ይቀጥላል።