አዲስ የሚድል ኢስት ፎረም ጥናት፡ ቦምቦች የኢራንን ሥርዓት አዳክመውታል፣ ሊተኩት የሚችሉት ግን ፖለቲካዊ መፍትሔዎች ብቻ ናቸው
ሴት ዲ. ካፕላን (Seth D. Kaplan) የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክን በተረጋጋ፣ ዴሞክራሲያዊና ከዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ጋር በተሳሰረ የኢራን መንግሥት ለመተካት የሚያስችል መንገድ ያመላክታሉ።
ፊላዴልፊያ – 28 ኦክቶበር 2026 – ከፌብሩዋሪ ወዲህ የአሜሪካና የእስራኤል ጥቃቶች የኢራንን ከፍተኛ አዛዦች ገድለዋል፣ የኒውክሌርና የሚሳይል መርሃ ግብሮቿን አበላሽተዋል፣ እንዲሁም በአራት አሥርት ዓመታት ውስጥ የተገነባውን አብዛኛውን የቀጣናዊ መከላከል መረብ አዳክመዋል። ይሁን እንጂ የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ አሁንም በሥልጣን ላይ ናት፣ ውጊያውንም ቀጥላለች፣ እንዲሁም በባሕረ ሰላጤ የሚደረገውን የመርከብ እንቅስቃሴ አደጋ ላይ ማዋል የምትችል አቅም አላት።
በ“Fracturing the Iranian Regime” በተሰኘው ጽሑፋቸው፣ በጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ በሚገኘው School of Advanced International Studies (SAIS) ፕሮፌሰራዊ መምህር የሆኑት ሴት ዲ. ካፕላን (Seth D. Kaplan) ለዚህ ምክንያቱን ያብራራሉ፣ እንዲሁም ዋሽንግተንና እየሩሳሌም ቀጥሎ ምን ማድረግ እንዳለባቸው ያስቀምጣሉ። የሥርዓቱ መትረፍ የተመካው በቀሩት ሚሳይሎቹ ላይ ሳይሆን፣ የኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) በሚያደራጀውና በሚጠብቀው የገዢው ጥምረት አንድነት ላይ ነው ሲሉ ይሞግታሉ። ይህ ጥበቃ ኃይል በሰፊ የንግድ ይዞታዎቹ ራሱን ይገንዘባል፣ የአገር ውስጥ ጭቆናን ያስኬዳል፣ እንዲሁም የክልል ባለሥልጣናትን፣ ሃይማኖታዊ ተቋማትንና የንግድ መረቦችን በአንድ ትስስር ውስጥ ያስተሳስራል። ይህ መዋቅር እስከቆመ ድረስ፣ ቴህራን ቅጣቱን ተቀብላ ውጊያውን መቀጠል ትችላለች።
ላለፉት ሁለት አሥርት ዓመታት በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ኢራናውያን በሥርዓቱ ላይ ሰልፍ ወጥተዋል፣ አድማ መትተዋል፣ ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ እንቅስቃሴ ግን ተመሳሳይ ግድግዳ ገጥሞታል፤ የተሳሰረ የፀጥታ መዋቅር በአንፃሩ የተበታተነና አማራጭ የአስተዳደር መንገድ የሌለው ተቃዋሚ ኃይል። “ሕጋዊነት ብቻውን የሥርዓት ለውጥ አያመጣም” ሲሉ ካፕላን ጽፈዋል። “ድርጅት ግን ያመጣል።”
አምባገነናዊ ሥርዓቶች ሕዝባቸው ስለተቆጣ ብቻ የሚወድቁት አልፎ አልፎ ነው። በካፕላን አገላለጽ፣ “የአምባገነናዊ ሥርዓት መፈራረስ የተመካው ብዙኃኑን በማሳመን ላይ ሳይሆን በልሂቃኑ እርግጠኛ አለመሆን ላይ ነው።” ስለዚህም፣ “ዋነኛው አንድምታ የሥርዓቱ መሰንጠቅ አንድ ክስተት ሳይሆን ሂደት መሆኑ ነው።”
ካፕላን እርስ በርስ የሚደጋገፉ አራት የተግባር መስመሮችን ያቀርባሉ፦
- ተቃዋሚውን አንድ ማድረግ። በአገር ውስጥና በዲያስፖራ ያሉ አክቲቪስቶችን የሚያቀናጅ፣ አድማዎችን የሚያስተባብር፣ ዲፕሎማሲ የሚያከናውንና ጊዜው ሲደርስ ማስተዳደር የሚችል አንድ የፖለቲካ ተሽከርካሪ መገንባት።
- የሥርዓቱን ጥምረት መሰንጠቅ። ጭቆናውን ላዘዙት ተጠያቂነትን ማረጋገጥ፣ ላላዘዙት ቴክኖክራቶች፣ የመንግሥት ሠራተኞች፣ የንግድ መሪዎችና ወታደሮች ደግሞ መጪ ዕድል መስጠት።
- የመረጃውን ጦርነት ማሸነፍ። ሳንሱርን የሚቋቋሙ የመገናኛ መንገዶችን መደገፍ፣ በደሎችን መመዝገብ፣ ሙስናን ማጋለጥና ለኢራናውያን ቀጣዩ ምዕራፍ ምን እንደሚመስል ማሳየት።
- በኢኮኖሚው መወዳደር። አድማ ላይ ያሉ ሠራተኞችን መደገፍ፣ ማዕቀቦችን በIRGC ላይ እንጂ በተራ ቤተሰቦች ላይ እንዳይወርዱ ማነጣጠር፣ እንዲሁም ተዓማኒ የማገገሚያ ዕቅድ ማቅረብ።
የጽሑፉ እጅግ ደፋር ሐሳብ በኢራን ውስጥ ጥበቃ የሚደረግላቸው የተቃዋሚ መጠለያ ቦታዎች እንዲቋቋሙ የሚጠይቅ ነው። በሶሪያ፣ ከውጭ የተፈጠረው ማስፈራሪያ በተቃዋሚዎች ቁጥጥር ሥር የነበረችውን ኢድሊብ ተቋሞቿ በአገሪቱ የኋለኛው የሽግግር ሂደት ውስጥ እስኪካተቱ ድረስ ለበቂ ጊዜ ሕያው አድርጎ አቆይቷል። ካፕላን እንደሚያስጠነቅቁት፣ በኢራን ውስጥ የሚቋቋሙ መጠለያ ቦታዎች በመጀመሪያ በኩርዲስታንና በባሉቺስታን ሊታዩ ቢችሉም፣ ወደ ፋርስ ተናጋሪዎች ብዛት ወዳለበት ዋና ልብ አካባቢ ካልተስፋፉ የሥርዓቱን የመገንጠል ትርክት ሊመግቡ እንደሚችሉ ያስጠነቅቃሉ። መሬቱ ራሱ ከሚያስተላልፈው መልእክት ያነሰ ጠቀሜታ አለው፤ ቴህራን በገዛ ካርታዋ ላይ ያላትን ያልተገዳደረ ቁጥጥር አንዴ ብታጣ፣ ባለሥልጣናቷ መጠንቀቅ ይጀምራሉ።
ካፕላን ለዋሽንግተንና ለእየሩሳሌም ተመጣጣኝ ሚናዎችን ይመድባሉ። አሜሪካ ከፋርስኛ ቋንቋ መገናኛ ብዙኃን ጀምሮ ሥርዓቱ በሚወድቅበት ማግስት ሚኒስቴሮችና አስፈላጊ አገልግሎቶች እንዲቀጥሉ የሚያስችሉ የአስቸኳይ ጊዜ ዕቅዶችን ጨምሮ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ የመረጃና የሽግግር ዝግጅት ሥራውን መምራት አለባት። እስራኤል ደግሞ በIRGC አዛዦች፣ በሚሳይል ኃይሎች፣ በድሮን መሠረተ ልማትና ከሂዝቦላህ እስከ ሁቲዎች ባሉ ተለዋጭ ኃይሎች ላይ ወታደራዊና የደኅንነት ጫናዋን መቀጠል አለባት። ሁለቱም በጸጥታ፣ ሳይታወቅባቸው መሥራት አለባቸው። የሚታይ የውጭ ድጋፍ ለሥርዓቱ ተወዳጁን የፕሮፓጋንዳ መስመር አሳልፎ እንደሚሰጥ ካፕላን ያስጠነቅቃሉ። ሽግግሩ “ያለጥርጥር በኢራናውያን የሚመራ” ሆኖ መቀጠል አለበት።
በአጭሩ፣ ግቡ ሥርዓቱን ከማዳከም ወደ ተተኪውን መገንባት ይቀየራል። “በዚህ ደረጃ ያሉ ስትራቴጂያዊ ዕድሎች የተለመዱ አይደሉም” ሲሉ ካፕላን ይደመድማሉ። ከወታደራዊው ጫና ጋር የሚመጣጠን ፖለቲካዊ ድርጅት ከሌለ፣ “ሥርዓቱ እንደገና ራሱን አስማምቶ፣ የቀሩትን ጥንካሬዎቹን አጠናክሮ ሊተርፍ ይችላል።”
የሚድል ኢስት ፎረም የIran Freedom Project (የኢራን ነፃነት ፕሮጀክት) ዳይሬክተር የሆኑት መህርዳድ ማርቲ ዩሴፊያኒ (Mehrdad Marty Youssefiani) እንዲህ ብለዋል፦ “ሴት ካፕላን እውነተኛውን የስበት ማዕከል ሚሳይሎች ወይም ሴንትሪፊዩጆች ሳይሆኑ፣ በIRGC ዙሪያ የተሰባሰበው ከሥርዓቱ ኦሊጋርኮች ጋር ያለው ጥምረት መሆኑን በትክክል ለይተዋል። ስትራቴጂያዊ ጫናን ከተዓማኒ የፖለቲካ አማራጭ፣ ከተለያየ የልሂቃን ተሳትፎና ከግልጽ የማገገሚያ መንገድ ጋር ማጣመር የኢራናውያንን የራስ አቅምና የተቋማትን ቀጣይነት ያስቀድማል። ወታደራዊ ድሎች ዘላቂ ሽግግር የሚሆኑት በዚህ መንገድ ነው።”
“ሴት ካፕላን በኢራን የሥርዓት ለውጥ ሊመጣ የሚችለው በIRGC የሚመራውን መንግሥት በወታደራዊም ሆነ ከውስጥ በሚያዳክም፣ በተመሳሳይ ጊዜም ለሲቪል ማኅበረሰብ መልሶ ግንባታና ለሚሠራ ኢኮኖሚ ዕድሎችን በሚፈጥር ባለብዙ ገጽታ አካሄድ ብቻ መሆኑን ተገንዝበዋል” ሲሉ የሚድል ኢስት ፎረም ሥራ አስፈጻሚ ዳይሬክተር ግሬግ ሮማን (Gregg Roman) ገልጸዋል። “ክርክሮቻቸው አስተዋይ፣ ኦሪጅናልና አሳማኝ ናቸው።”
ሙሉው ጽሑፍ እዚህ ይገኛል።
ስለ ሚድል ኢስት ፎረም (Middle East Forum)
በ1994 የተመሠረተው ሚድል ኢስት ፎረም (Middle East Forum) ተግባር ተኮር የፖሊሲ ጥናት ተቋም ሲሆን፣ በመካከለኛው ምሥራቅ የአሜሪካን ጥቅሞች ያስፋፋል፣ ምዕራቡን ዓለምም ከመካከለኛው ምሥራቅ ስጋቶች ይጠብቃል።
ለተጨማሪ መረጃ፣ ይነጋገሩ፦ Gregg Roman info@meforum.org +1 (215) 546-5406 @greggroman (X)