እስራኤል በማንኛውም ሁኔታ የፍልስጤም መንግሥት እንዲቋቋም አትስማማም

እስራኤል ፍልስጤማውያን በኃይል እንደሚያሸንፏት ያላቸውን ተስፋ መስበር አለባት። ፍልስጤማውያንና ደጋፊዎቻቸው በእስራኤል ላይ ኃይል መጠቀም ድል ሊያስገኝላቸው ወይም ግቦቻቸውን ሊያራምድ እንደማይችል እስኪገነዘቡ ድረስ፣ ለእስራኤል-ፍልስጤም ግጭት ዘላቂ መፍትሔ ማግኘት አይቻልም። የአብርሃም ስምምነቶች አበይተኞች መሐንዲሶች ከነበሩት አንዱ የሆኑት የቀድሞው የእስራኤል ብሔራዊ ደኅንነት አማካሪ ሜይር ቤን-ሻባት፣ በቅርቡ ለሚድል ኢስት ፎረም (Middle East Forum) ባቀረቡት “Shattering the Palestinians’ Hope of Defeating Israel” በተሰኘው የፖሊሲ ጽሑፋቸው፣ ፍልስጤማውያን ግጭቱን በሚመለከቱበት አመለካከት ላይ ይህን መሠረታዊ ሽግግር ለማምጣት የሚያስችል ስትራቴጂ አስቀምጠዋል።

ከMiddle East Forum Observer ጋር በተደረገው በዚህ ቃለ ምልልስ፣ ቤን-ሻባት ከጦርነቱ ትምህርቶች በመነሳት ለጋዛ፣ ለፍልስጤም አስተዳደርና ለእስራኤል ሰፈራዎች ያላቸውን የፖሊሲ ምክረ ሐሳቦች አቅርበዋል። እንዲሁም ለአሜሪካ ፖሊሲ፣ ከኢራንና ከቱርክ ለሚመጡ ስጋቶች፣ ከሊባኖስና ከሶሪያ ጋር ለሚኖሩ ግንኙነቶች፣ እንዲሁም ከሳዑዲ ዓረቢያ ጋር መደበኛ ግንኙነት ማድረግን ጨምሮ የአብርሃም ስምምነቶችን ለማስፋት የሚያስችሉ አቀራረቦችን አቅርበዋል።

MEFO፦ በአስተሳሰብ የተሸነፈ የፍልስጤም ኅብረተሰብ ምን ይመስላል፣ እስራኤልስ ወደዚያ መድረሷን እንዴት ታውቃለች?

ቤን-ሻባት፦ በአስተሳሰባዊ ሽንፈት ውስጥ ያለ እውነታ ላይ፣ የፍልስጤም ኅብረተሰብ ዕለታዊ ሕይወቱን እና እንኳን ግጭቶቹን የሚመራው እስራኤል ልትሸነፍ እንደማትችል፣ በኃይል ፈቃዱን በእስራኤል ላይ መጫን እንደማይችል፣ እስራኤልንም ማጥፋት እንደማይቻል በሚገነዘብበት ነው። ይህ የትጥቅ ትግሉን መቀጠል የፍልስጤምን ግቦች እንደማያራምድ፣ ከባድ ዋጋ ግን እንደሚያስከፍል የሚያመለክት ጥልቅና ዘላቂ ግንዛቤ ነው። ቀደም ሲል በእስራኤልና በዓረብ አገሮች መካከል በነበረው ግንኙነት እንደተከሰተው ሁሉ፣ እንዲህ ያለ ግንዛቤ ለውጥ የሚሹትን ከኃይል ትግል ውጭ ወዳሉ መንገዶች ይመራቸዋል።

እንዲህ ያለ ሽንፈት መደረሱን መገንዘብ በአንድ ነጠላ ክስተት አይመጣም፤ በአመራሩ አካሄድ፣ በትምህርት ሥርዓቱ፣ በሃይማኖታዊ ብይኖች፣ በፍልስጤም መገናኛ ብዙኃን፣ በሕዝባዊ ንግግርና በሕዝብ አስተያየት ውስጥ ወጥ የሆነ ለውጥ ሲታይ ነው። ሽብርተኝነትን ሕጋዊ ዕውቅና ማሳጣት፣ የታጠቁ መዋቅሮችን ማፍረስና የአይሁድ ሕዝብ በታሪካዊ አገሩ የብሔራዊ መንግሥት የማቋቋም መብት እንዳለው መቀበል የዚህ ለውጥ የመጀመሪያዎቹ ተግባራዊ መገለጫዎች ይሆናሉ። የዚህ ሽንፈት መለኪያ ፍልስጤማውያን የሚናገሩት ብቻ ሳይሆን፣ ከሁሉም በላይ በጊዜ ሒደት የሚፈጽሙት ነው። ከ7 ኦክቶበር በኋላ ሦስት ዓመት ካለፈ በኋላ፣ ፍልስጤማውያን እስራኤል ልትሸነፍ ትችላለች የሚለውን እምነት እንዳቆሙ የሚያሳይ ማስረጃ ምን አለ? ካልተገኘ፣ ጦርነቱ ምን ማሳካት አቃተው?

በአስተሳሰባዊ ሽንፈት አስቀድሞ ተደርሷል ብዬ አልናገርም። በተቃራኒው፣ በጽሑፌ ዋነኛ ነጥብ መካከል አንዱ የእስራኤል አስደናቂ ወታደራዊ ስኬቶች እስካሁን ወደ ጠላቶቿ ንቃተ ኅሊና ለውጥ ሙሉ በሙሉ አልተተረጎሙም የሚለው ነው። ቢሆንም፣ የለውጡ የመጀመሪያ ምልክቶች ሊታዩ ይችላሉ። ፕሮፌሰር ሱለይማን አል-ዳያ (Suleiman al-Daya) በ7 ኦክቶበር ጥቃት ላይ ያወጡት ሃይማኖታዊ ብይን፣ እንዲሁም በጦርነቱ ዋጋ መሠረት በማድረግ በጋዛ ካለው ሁኔታ ጋር በሚመሳሰል ውስጥ ጂሃድ መካሄድ የለበትም ሲሉ ቀጥለው የሰጡት ሃይማኖታዊ ውሳኔ የእንዲህ ዓይነቱ ለውጥ መነሻ ናቸው።

በጃንዋሪ 2025፣ አንጋፋው ተመራማሪና የፖለቲካ ጸሐፊ ማጅድ ካያሊ (Majed Kayali) በተከበረው Al Majalla መጽሔት ላይ “The Collapse of the Military Option Against Israel Among Both Palestinians and Arabs” በሚል ርዕስ ጽሑፍ አሳትመዋል። 7 ኦክቶበር 2023 በፍልስጤም ብሔራዊ ንቅናቄ ውስጥ የአንድ ዘመን ፍጻሜ መሆኑን ገምግመዋል፤ በእሳቸው እይታ ይህ ዘመን በ1965 ፈታህ ባካሄደው የመጀመሪያው የማፍረስ ዘመቻ ጀምሮ የፍልስጤም የትጥቅ ትግል መጀመሪያን እንደሚያመለክት ጠቅሰዋል። ካያሊ በተጨማሪ የትጥቅ ተቃውሞው ጊዜው ማብቃቱን ገምግመዋል። በእሳቸው እይታ፣ የኦክቶበር 1973 ጦርነት በዓረብና በእስራኤል ግጭት ውስጥ በመንግሥታት ደረጃ የወታደራዊ አማራጭ ፍጻሜ እንዳመላከተ ሁሉ፣ “Al-Aqsa Flood” እና በጋዛ የተካሄደው ጦርነት በእስራኤል ላይ በሚካሄደው ከመንግሥት ውጪ በሆነ ወይም በሚሊሻ መሠረት የተደራጀ ግጭት ውስጥ የወታደራዊ አማራጭ ፍጻሜ መጀመሩን ያበስራሉ።

ስለዚህ፣ እነዚህ ሒደቶች እስካሁን ባይጠናቀቁም እንኳ፣ እስራኤል ጠላቶቿ፣ ተቀናቃኞቿና ተፎካካሪዎቿ፣ መንግሥታትም ሆኑ ከመንግሥት ውጪ ያሉ አካላት፣ እሷን በሚመለከቱበት መንገድ ላይ ለውጥ ማምጣት እንደምትችል የሚያሳይ በቂ ማስረጃ አለ።

ከዚህ በላይ፣ በኦገስት 2026 የተካሄደ የፍልስጤም የሕዝብ አስተያየት ጥናት ለሐማስ ያለው ድጋፍ በከፍተኛ ደረጃ መቀነሱን መዝግቧል፤ በተመሳሳይ ጊዜም በጋዛ ሰርጥ በደረሰው ውድመት ምክንያት የትጥቅ ትግሉ የሚያመጣው ጥቅም ላይ ጥርጣሬ መጨመሩን አሳይቷል። እነዚህ ጠቃሚ ለውጦች ቢሆኑም፣ አስፈላጊነታቸው ከመጠን በላይ መጋነን የለበትም። በዚያው ጥናት ውስጥ 72 በመቶ የሚሆኑት ምላሽ ሰጪዎች አሁንም እስራኤል ሙሉ በሙሉ ከመውጣቷ በፊት ሐማስ ትጥቅ እንዲፈታ መደረጉን ተቃውመዋል።

ይህ ግን ጦርነቱ ከሽፏል ማለት አይደለም። ወታደራዊ ሽንፈት ለአስተሳሰባዊ ሽንፈት አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታ ነው፣ ግን በራሱ በቂ አይደለም። አንድ የሽብር ድርጅት ከባድ ጉዳት ከደረሰበት በኋላም እንኳ በሕይወት መቆየቱን እንደ ድል አድርጎ ሊያቀርብ ይችላል። ከዚህ በላይ፣ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ አሰቃቂው የ7 ኦክቶበር ጥቃት ከተፈጸመ በኋላ የፍልስጤምን መንግሥት ዕውቅና የማስገኘት ጥረት ሲያራምድ፣ ኃይል ትርፍ ያስገኛል የሚለውን መልእክት ያጠናክራል። የእስራኤል ፈተና ሁሉንም ወታደራዊ ዓላማዎቿን ማጠናቀቅና እነዚህ ውጤቶች በዙሪያዋ ባሉ ሁሉም አካላት ንቃተ ኅሊና ውስጥ ጠንክረው እንዲቀረጹ ማረጋገጥ ነው።

ሐማስ ከወጣ በኋላ በጋዛ የሲቪል ሕይወትን የሚመራው ማን ነው? መልሱ እስራኤል ከሆነ፣ ለምን ያህል ጊዜ?

ሐማስ መሣሪያውን እስከያዘ፣ የቁጥጥር ሥልቶችን እስካንቀሳቀሰና በሕዝቡ ላይ ያለውን ተጽዕኖ እስካስጠበቀ ድረስ፣ ስሞችን መቀያየር ወይም ኮሚቴዎችን ማቋቋም አዲስ እውነታ አይፈጥርም። በመጀመሪያ ሐማስ መፍረስ፣ የጋዛ ሰርጥ ከጦር መሣሪያ ነፃ መሆንና በሕዝባዊ መድረክ ውስጥ ለውጥ የሚያስችሉ ሁኔታዎች መፍጠር አለባቸው። የሲቪል ሕይወትን ማን፣ መቼ ወይም እንዴት እንደሚያስተዳድር አስቀድሞ መወሰን ትክክል ነው ብዬ አላምንም። የእስራኤል ተሳትፎ መወሰን ያለበት በደኅንነት እውነታውና ለውጡ እውነተኛና ዘላቂ መሆኑን ለማረጋገጥ ባለው አቅም መሠረት ነው።

ሞዴልዎ የፍልስጤምን አስተዳደር ማፍረስ ይጠይቃል? ሔብሮንን ወይም ናብሉስን እንደ ምሳሌ ብንወስድ፣ በማግስቱ ከተማዋን የሚያስተዳድራት ማን ነው?

የኦስሎ ጽንሰ ሐሳብ ፈርሷል፣ ነገር ግን ከዚያ በፊት እጅግ ከባድ ዋጋ አስከፍሎናል። በተግባር ሁሉም ይህን ያውቃሉ፣ ሆኖም የሞት የምስክር ወረቀቱን ለማውጣት እምቢ ይላሉ። እኔ የማቀርበው አማራጭ በተለየ የኃላፊነት ክፍፍል ላይ የተመሠረተ ነው፦ ሲቪል አስተዳደር በፍልስጤማውያን፣ ሰፊ ሥልጣን ባላቸው አካባቢያዊ ወይም ክልላዊ አስተዳደሮች በኩል፣ የደኅንነት ኃላፊነት ደግሞ ሙሉ በሙሉ በእስራኤል እጅ።

ለምሳሌ በሔብሮን፣ የአካባቢው የጎሳ መሪዎችና ሸኾች የነዋሪዎችን ጉዳይ የሚመራና ከእስራኤል ባለሥልጣናት ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት የሚያደርግ ራሱን የቻለ የአስተዳደር መዋቅር ለማቋቋም ያቀረቡትን ሐሳብ መመርመር ይቻላል። ተመሳሳይ ሞዴል በናብሉስም፣ ከማኅበራዊ አወቃቀሯና ከአካባቢያዊ ሁኔታዎቿ ጋር ተስተካክሎ ሊታሰብ ይችላል። ለውጡ ቀስ በቀስና በቁጥጥር ተመራ ሁኔታ፣ በሙሉ የእስራኤል የደኅንነት ቁጥጥር ሥር መሆን አለበት።

ተቺዎች የሰፈራ መስፋፋት የፍልስጤማውያንን ጥላቻ ያጠናክራል ይላሉ። ይልቁንም የማሸነፍ ተስፋቸውን እንደሚቀንስ የሚያሳየው ማስረጃ ምንድን ነው?

መኖራችን ራሱ የፍልስጤማውያንን ጥላቻ የሚያጠናክር ይመስላል። እያንዳንዱ የእስራኤል ስኬትና ድል ያንኑ ጥላቻ ያጠናክራል። እስራኤል የምታካሂደው እያንዳንዱ የመከላከል ደኅንነት ዘመቻም ለዚያ ይጨምራል። የፍልስጤማውያንን ጥላቻ የሚያጠናክሩ ነገሮችን ረጅም ዝርዝር ማዘጋጀት ይቻላል። በዚህ ምክንያት በእነዚህ መስኮች ያለንን አካሄድ መቀየር እንዳለብን ብሎ የሚያስብ ሰው እንደማይኖር ተስፋ አደርጋለሁ።

የሰፈራ መስፋፋት የፍልስጤማውያንን ተቃውሞ እንደሚቀሰቅስ፣ በአጭር ጊዜ ውስጥም በእስራኤል ላይ ለመንቀሳቀስ ያለውን ተነሳሽነት እንኳ ሊጨምር እንደሚችል አልዘነጋም። በጽሑፌ ውስጥ ከዚህ ጋር የተያያዙትን ዲፕሎማሲያዊና የደኅንነት ስጋቶች በግልጽ አመልክቻለሁ። ነገር ግን በፈጣን ምላሽ እና በረጅም ጊዜ የሚታይ አስተሳሰባዊ ለውጥ መካከል መለየት አለብን። በይሁዳና ሰማርያ (ዌስት ባንክ) የሚካሄደው የአይሁድ ሰፈራ በጊዜ ሒደት ችላ ለማለት ወይም ለመቀልበስ እየበለጠ አስቸጋሪ የሚሆን ተጨባጭ እውነታ ይፈጥራል። ይህም ጊዜ የእስራኤልን መውጣት ለሚጠባበቁ አካላት በየትኛውም ጊዜ በእነሱ ጎን የሚሠራ አለመሆኑን፣ እንዲሁም ተቃውሞም ሆነ ዓለም አቀፍ ጫና በመሬት ላይ ያለውን እውነታ ለመቀየር በቂ አለመሆኑን ያሳያል።

መከራከሪያዬ ስትራቴጂካዊና ታሪካዊ ነው፦ ጥልቅ የአስተሳሰብ ለውጥ የሚከሰተው እውነታ በጊዜ ሒደት የተወሰኑ ምኞቶችን ለማሳካት ያለውን ዕድል ሲያስቀር ነው። በእስራኤልና በዓረብ አገሮች መካከል በነበረው ግንኙነት የተከሰተውም ይህ ነው፤ እነዚያ አገሮች ቀስ በቀስ እስራኤልን ማጥፋት እንደማይችሉ ደመደሙ። ሰፈራ ከሁሉ በፊት ከእነዚህ ግዛቶች ጋር ካለን ታሪካዊ ትስስር ጋር የተያያዘ ነው። ሁለተኛ፣ ሰፈራ የደኅንነት ዝግጁነትን ለማረጋገጥም ይረዳል። ከዚያም በላይ፣ በውይይታችን አውድ ውስጥ፣ ሰፈራ ስለዚህ አካባቢ የሚፈለገውን አመለካከት በመፍጠር ረገድ ማዕከላዊ አካል ነው። በእርግጥም ተገቢ በሆኑ የደኅንነት ዝግጅቶች መታጀብ አለበት።

የዋሽንግተን አካሄድ ለጋዛና ለፍልስጤም አስተዳደር በሚመለከት በየትኛው ረገድ ከእስራኤል ጥቅም ጋር ይጋጫል፣ እስራኤልስ ምን ላይ መስማማት የለባትም?

አሜሪካ የእስራኤል በጣም አስፈላጊ አጋር ናት፣ በጦርነቱ በተገኙ ውጤቶችና ከጦርነቱ በኋላ የሚመጣውን ክልላዊ እውነታ በመቅረጽ ጥረት ውስጥም ማዕከላዊ ሚና ተጫውታለች። ቢሆንም፣ የጦርነቱ የደኅንነት ዓላማዎች ከመሳካታቸው በፊት ፖለቲካዊ ውጤቱን አስቀድሞ ለመወሰን በሚሞክር አካሄድ ውስጥ አደጋ አለ። የፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ የጋዛ ዕቅድ ማዕቀፍ የተቀበለው የተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔ 2803፣ የፍልስጤም አስተዳደር ከማሻሻያ በኋላ ሰርጡን እንደገና የማስተዳደር ዕድል መኖሩን፣ አልፎ ተርፎም ወደ ፍልስጤም መንግሥት የሚያመራ መንገድ ሊከፈት እንደሚችል ይጠቅሳል። ለእስራኤል እነዚህ የዲፕሎማሲ ቃላት ጉዳይ ብቻ አይደሉም። ዓለም አቀፍ ጫና የእውነተኛ ለውጥ ጥያቄን የሚተካበት ሒደት ሊፈጥሩ ይችላሉ።

እስራኤል በጋዛ የደኅንነት ኃላፊነትን ለፍልስጤም አስተዳደር ወይም በማንኛውም መልኩ ለተለዋጭ አካል እንደማትሰጥ ግልጽ ማድረግ አለባት፣ በእርግጠኝነትም በማንኛውም ሁኔታ የፍልስጤም መንግሥት እንዲቋቋም አትስማማም። አሜሪካና እስራኤል ቅርብ አጋሮች በመሆናቸው ልክ፣ እስራኤል የ7 ኦክቶበርን ትምህርቶችና ከዚያ የሚመነጩትን ቀይ መስመሮች የምታቀርብበት ሐቀኛ ውይይት ያስፈልጋቸዋል።

የኢራን አገዛዝ ቢወድቅ፣ ፍልስጤማውያን በእስራኤል ላይ የሚያካሂዱት ጦርነት ያበቃል?

የኢራን አገዛዝ መውደቅ ለመላው መካከለኛው ምሥራቅ እጅግ ከፍተኛ ፋይዳ ያለው ስትራቴጂካዊ ክስተት ይሆናል። ለአሥርት ዓመታት ኢራን ሐማስንና የፍልስጤም እስላማዊ ጂሃድን ጨምሮ በእስራኤል ዙሪያ የታጠቁ ድርጅቶችን አውታረ መረብ ለመገንባት ሰፊ ሀብት አፍስሳለች። ይህን የድጋፍ ምንጭ መምታት ወታደራዊ አቅማቸውን፣ የገንዘብ ምንጮቻቸውንና ሰፊ ክልላዊ ዘንግ አባል በመሆናቸው የሚያገኙትን የመተማመን ስሜት በከፍተኛ ደረጃ ሊቀንስ ይችላል። በጦርነቱ ወቅት የኢራን ዘንግ የደረሰበት ድብደባ ይህ ሥርዓት ምን ያህል ተጋላጭ እንደሆነ አስቀድሞ አሳይቷል።

ነገር ግን የእስራኤል-ፍልስጤም ግጭት መነሻው ቴህራን ነው ብሎ ማሰብ፣ ወይም የኢራን አገዛዝ ሲወድቅ ግጭቱ ይጠፋል ብሎ መገመት ስህተት ይሆናል። ሥሮቹ ከዚያ በጣም ወደኋላ የሚሄዱ ሲሆን፣ ከሁሉ በፊት የአይሁድ ሕዝብ በታሪካዊ አገሩ የብሔራዊ መንግሥት የማቋቋም መብት እንዳለው አለመቀበል ጋር የተያያዙ ናቸው። ኢራን ግጭቱን ተጠቅማበታለች፣ አቀጣጥላዋለች፣ አባብሳዋለች። ስለዚህ፣ በኢራን ውስጥ መሠረታዊ ለውጥ ቢከሰትም እንኳ፣ የፍልስጤምን ትግል የሚገፋፉትን ሐሳቦች መጋፈጥ አሁንም አስፈላጊ ይሆናል፣ በተለይም በቱርክ፣ በኳታርና በሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር የሚመራ አማራጭ የሱኒ ዘንግ እያቆጠቆጠ ባለበት ሁኔታ። የክልሉን የሽብር መሠረተ ልማት ማዳከም አስተሳሰባዊ ሽንፈትን ለማምጣት ሊረዳ ይችላል፣ ነገር ግን ተተኪ አይሆንም።

ማንኛውንም ስምምነት ከመፈረሟ በፊት እስራኤል ከቤሩትና ከደማስቆ ምን ማየት ይኖርባታል?

ልምድ እንዳስተማረን ዲፕሎማሲያዊ ስምምነቶች የተረጋጋ የደኅንነት እውነታን ሊተኩ አይችሉም። ዛሬ እንዲህ ያለው እውነታ የሚገኘው ውጤታማ የደኅንነት ቁጥጥር በማድረግ፣ ግዛት በመያዝና ቅድመ ዝግጅታዊ ዘመቻዎችን ለማካሄድ የተግባር ነፃነት በመኖሩ ነው።

በሊባኖስ፣ ሂዝቦላህ ራሱን የቻለ ወታደራዊ ኃይል ማስጠበቁን፣ ከመንግሥት ሥልጣን ውጭ መንቀሳቀሱንና በሰሜናዊ እስራኤል ያሉ ማኅበረሰቦችን ማስፈራራቱን በቀጠለበት ሁኔታ፣ እስራኤል በቤሩት ካለው መንግሥት በሚሰጡ መግለጫዎች ብቻ ልትረካ አትችልም። መፈተኛው ተግባራዊ መሆን አለበት፦ እስራኤልን የሚያሰጋውን ወታደራዊ መሠረተ ልማት ማፍረስ፣ እንደገና መታጠቅን መከላከልና የሊባኖስ መንግሥት ሉዓላዊነቱን ማስከበር እንደሚችል ማሳየት። እነዚህን ሁኔታዎች ማረጋገጥ የማይችል ስምምነት ጠላት ለቀጣዩ ዙር የሚዘጋጅበት ጊዜያዊ ዕረፍት ሊሆን ይችላል።

በሶሪያ ሁኔታው የተለየ ነው፣ ነገር ግን መርሑ ተመሳሳይ ነው። ጊዜያዊው ፕሬዚዳንት አህመድ አል-ሻራዕ (Ahmed al-Sharaa) አለባበሳቸውንና የንግግር ዘይቤያቸውን ቀይረው ይሆናል፣ ነገር ግን እውነተኛ አቋማቸውን እስካሁን አላሳመኑንም። መሠረታቸው አሁንም የጂሃዲስት ሐሳቦች ተከታዮችን ያካትታል።

ከዚህ በላይ፣ እሳቸው በመሠረቱ የቱርክ ወኪል ናቸው፤ ቱርክ ደግሞ በፕሬዚዳንት ረጀብ ጣይብ ኤርዶጋን (Recep Tayyip Erdoğan) አመራር ክልላዊ የበላይነትን የምትፈልግ፣ እንዲሁም በኦቶማን ዘይቤ በሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር አቅጣጫ የምትመራ ኃይል ሆና ለመንቀሳቀስ የምትመኝ ናት። በዚህ ጉዳይ የእስራኤል ጥንቃቄ ተገቢ ነው። አለመተማመን፣ አለመተማመን፣ እንደገናም አለመተማመን። ጥቅሞቻችን ግልጽ ናቸው፦ ሶሪያ ለእስራኤል ጠላት ለሆኑ ኃይሎች ማዕከል ወይም የጦር መሣሪያ መተላለፊያ አገር እንዳትሆን መከላከል፣ የድንበር አካባቢዎችን ከስጋት ነፃ ማድረግና በዚያች አገር ያሉንን ሌሎች ጥቅሞች መጠበቅ። በአሁኑ ጊዜ እስራኤል ይህን ማሳካት የምትችለው የእስራኤል መከላከያ ኃይል በተሰማራባቸው ቦታዎች ላይ መገኘታችንን በማስጠበቅና የደኅንነት የተግባር ነፃነትን በማረጋገጥ ብቻ ነው። በክልሉ የኃይል ሚዛን ላይ የሚከሰቱ ለውጦች አዳዲስ ዕድሎችን ሊከፍቱ ይችላሉ። ነገር ግን የተረጋጋ የደኅንነት እውነታ ስምምነቶችን በመፈረም ብቻ አይመጣም።

ሪያድ ወደ ፍልስጤም መንግሥት የሚያመራ መንገድ ሳይኖር ግንኙነቷን መደበኛ ታደርጋለች፣ እስራኤልስ ያን ዋጋ መክፈል አለባት?

የአብርሃም ስምምነቶች በእስራኤልና በዓረብ አገሮች መካከል ሰላምና ትብብር እያንዳንዱን እርምጃ ለእስራኤል-ፍልስጤም ግጭት መፍትሔ ከማግኘት ጋር ሳያያይዙ ሊራመዱ እንደሚችሉ አረጋግጠዋል። ይህ ከአስፈላጊ አዳዲስ ነጥቦች አንዱ ነበር። የክልሉ አገሮች ከእስራኤል ጋር ያላቸውን ግንኙነት በደኅንነት፣ በኢኮኖሚ፣ በቴክኖሎጂና በክልላዊ መረጋጋት ላይ ባላቸው የጋራ ጥቅሞች መሠረት መገምገም ጀመሩ። ሳዑዲ ዓረቢያም ከእስራኤል ጋር በሚኖራት ግንኙነት ጉልህ ስትራቴጂካዊ ጥቅሞች አሏት፣ እነዚያ ጥቅሞች በጦርነቱ ሳቢያ አልጠፉም ብዬ አምናለሁ። ቢሆንም የሳዑዲ አመራር ምን ዓይነት ሁኔታዎችን እንደሚያስቀምጥ፣ ወይም ከእነዚያ ሁኔታዎች የትኞቹን ለመደራደር ፈቃደኛ ሊሆን እንደሚችል ለመተንበይ አልደፍርም።

እስራኤል የሰላሙን ክበብ ለማስፋት፣ በእርግጠኝነትም ከሳዑዲ ዓረቢያ ጋር ስምምነት ላይ ለመድረስ መጣር አለባት፣ ነገር ግን ለዚያ በራሷ ላይ ከባድ የደኅንነት ስጋት በመፍጠር ዋጋ መክፈል የለባትም። ከ7 ኦክቶበር በኋላ የፍልስጤም መንግሥት መቋቋም ክልላዊ ግንኙነት መደበኛ እንዲሆን ለማስቻል የታሰበ ዲፕሎማሲያዊ ምልክት ተደርጎ ሊታይ አይችልም። እንዲህ ያለ እርምጃ ይልቁንም ኃይል ትርፍ ያስገኛል የሚለውን የፍልስጤማውያንን አመለካከት ሊያጠናክር ይችላል። ከዓረብ አገሮች ጋር የሚኖር ሰላም መመሥረት ያለበት በጋራ ጥቅሞችና የክልሉን እውነታ በመቀበል ላይ እንጂ፣ መሠረታዊ የደኅንነት ግምቶቹ በፈረሱበት መፍትሔ እስራኤል ላይ ለመጫን በሚደረግ ሙከራ ላይ መመሥረት የለበትም።