ፓኪስታን ወደ ሳዑዲ ዓረቢያ ልታሰማራ የምትችለው የትኛውን ኃይል ነው

ፓኪስታን ሳዑዲ ዓረቢያን “በአካልም በዲፕሎማሲም” ለመከላከል ዝግጁ መሆኗን ማወጇ፣ በመካ የጋራ የመከላከያ ስምምነት ዙሪያ የሚካሄደውን ውይይት ከዲፕሎማሲያዊ አነጋገር አሻግሮ ወደ ይበልጥ አስቸጋሪ የተግባር ጥያቄ አሸጋግሮታል፤ ሪያድ ወታደራዊ ድጋፍ ብትጠይቅ ፓኪስታን በትክክል ምን ልትልክ ትችላለች፣ በምን ያህል ፍጥነት ልታሰማራ ትችላለች፣ እንዲሁም በራዋልፒንዲ የሚገኘው ጠቅላይ መምሪያ የትኞቹን ክፍለ ጦሮች ይመርጣል የሚለው ጥያቄ ነው።

ጉዳዩ ከመሬት ላይ ካለው ሁኔታ ተነጥሎ ስለማይታይ ጥያቄው ይበልጥ አስፈላጊ ሆኗል። ከኢራን ጋር የተሰለፉት የየመን ሁቲዎች በሳዑዲ ግዛት፣ በኢነርጂ መሠረተ ልማትና በባሕር ላይ ጥቅሞች ላይ የሚፈጽሙትን ጥቃት አስፋፍተዋል። የአየር መከላከያ ፍላጎቷ እየጨመረ በመምጣቱ ሳዑዲ ዓረቢያ ተጨማሪ ድጋፍ ስትፈልግ፣ ፓኪስታን ለሳዑዲ ደኅንነት ያላት ቁርጠኝነት ጽኑ መሆኑን ገልጻለች።

በ17 ሴፕቴምበር 2026፣ የፓኪስታን ወታደራዊ ቃል አቀባይ ሌተናንት ጄኔራል አህመድ ሸሪፍ ቹድሪ (Ahmed Sharif Chaudhry) በኢስላማባድ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፣ ፓኪስታን ሳዑዲ ዓረቢያን ለመከላከል “እስከ ማንኛውም ደረጃ” እንደምትሄድና ለመንግሥቱ ደኅንነት ያላት ቁርጠኝነት ቅድመ ሁኔታ የለሽ መሆኑን አመልክተዋል። ይህንኑ ቁርጠኝነት የእስልምና ሁለቱን እጅግ ቅዱሳን ስፍራዎች፣ መካንና መዲናን ለመጠበቅም አስፍተዋል።

የጊዜ ቅደም ተከተሉ ወሳኝ ነው። በ7 ኦገስት ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ፓኪስታንና ቱርክ የመካ የጋራ የመከላከያ ስምምነትን በመካ ፈርመዋል። ስምምነቱ በሦስቱ አገሮች ውስጥ በማንኛውም አንዱ ላይ የሚፈጸም የታጠቀ ጥቃት በሁሉም ላይ እንደተፈጸመ ጥቃት እንደሚቆጠር ይደነግጋል። ፓኪስታን ውሉን የመከላከያ ባሕርይ ያለውና በተባበሩት መንግሥታት ቻርተር አንቀጽ 51 መሠረት ካለው የግልና የጋራ ራስን የመከላከል መብት ጋር የሚጣጣም እንደሆነ ገልጻለች።

በ31 ኦገስት ስምምነቱ ከጉባኤ ዲፕሎማሲ ወደ ተቋማዊ አደረጃጀት ተሸጋግሯል። የሦስቱም አገሮች የውጭ ጉዳይና የመከላከያ ሚኒስትሮች እንዲሁም የጦር አዛዦች በውሉ መሠረት የተቋቋመው የስትራቴጂክ ፖለቲካዊና መከላከያ ኮሚቴ የመጀመሪያ ስብሰባ ላይ ለመሳተፍ በኢስታንቡል ተገናኝተዋል። ሳዑዲ ዓረቢያ ጽሕፈት ቤቱን ለማስተናገድ ስትስማማ፣ ፓኪስታናዊ ዋና ጸሐፊ በመጀመሪያ ለሦስት ዓመታት እንዲመራው ተወስኗል።

በ7–8 ሴፕቴምበር 2026 ሁቲዎች በሳዑዲ ግዛትና በኢነርጂ መሠረተ ልማት ላይ ተከታታይ ጥቃቶችን ፈጽመዋል። የሳዑዲ ባለሥልጣናት የ8 ሴፕቴምበሩ ጥቃት ከ70 በላይ ሰዎችን እንዳቆሰለና የነዳጅ ተቋማትንና የአገልግሎት መሠረተ ልማቶችን እሳት እንዳያያዘ ገልጸዋል። ጥቃቶቹ በአብዛኛው ነባሩን ሁኔታ አክብሮ የቆየውን የ2022 የተኩስ አቁም ስምምነት በጣጥሰውታል።

እስከ 14 ሴፕቴምበር ድረስ፣ ሪያድ በሁቲዎች ላይ የአሜሪካን ድጋፍ በምትሻበት ወቅት የሳዑዲ ዘውድ አልጋ ወራሽ ልዑል መሐመድ ቢን ሰልማን በጅዳ ከአሜሪካ ማዕከላዊ ዕዝ (CENTCOM) አዛዥ አድሚራል ብራድ ኩፐር (Brad Cooper) ጋር ተገናኝተዋል። የቀጣናው ዲፕሎማሲያዊ መረጃዎች እንዳመለከቱት፣ ዋሽንግተን የመረጃ ልውውጥና የዒላማ መርጠው ማድረስ ድጋፍ ለመስጠት ዝግጁ ብትሆንም፣ በሁቲ ይዞታዎች ላይ ቀጥተኛ ጥቃት እንዲፈጸም ፈቃድ አልተሰጠም።

በ15 ሴፕቴምበር በሁቲዎች ላይ የእስራኤልን የመረጃ ድጋፍ በተመለከተ በCENTCOM አማካይነት የሚደረጉ ቀጥተኛ ያልሆኑ የሳዑዲ-እስራኤል ውይይቶች መኖራቸውን የሚጠቁሙ ዘገባዎች ወጥተዋል። የቀጣናው የደኅንነት መረጃዎች እንደዘረዘሩት፣ ውይይቶቹ ሪያድ የሁቲዎችን ወታደራዊ ስምሪት እንድትረዳና ዘመቻዎችን አስቀድማ እንድትገምት ሊያግዝ በሚችል ስልታዊ መረጃ ላይ ያተኮሩ ሲሆን፣ መረጃውም ለቀጣናው ዲፕሎማሲያዊ ምንጮችና ለምክክሮቹ ቅርብ ላሉ ባለሥልጣናት ተደግፎ መቅረቡ ተጠቅሷል።

በ19 ሴፕቴምበር ሳዑዲ ዓረቢያ የሁቲ ባሊስቲክ ሚሳይል ወደ ሪያድ መተኮሱን የገለጸች ሲሆን፣ ሌሎች የተሞከሩ ጥቃቶች በያንቡ፣ በጣኢፍ፣ በባይሽና በፋራሳን የሚገኙ መሠረተ ልማቶችን ኢላማ አድርገዋል። የሳዑዲ ባለሥልጣናት ወደ ሪያድ የተተኮሰውን ሚሳይል ጉዳት ከማድረሱ በፊት መከላከላቸውን አስታውቀዋል።

ይህ የጊዜ ቅደም ተከተል የፖሊሲውን ጥያቄ ይለውጣል። ጉዳዩ ከእንግዲህ ፓኪስታን ከሳዑዲ ዓረቢያ ጎን እንደምትቆም ቃል መግባቷ ብቻ ሳይሆን፣ ሪያድ የተወሰነ ወታደራዊ አቅም እንዲቀርብላት የምትጠይቀው በየትኛው ደረጃ ላይ ሲደረስ ነው፣ እንዲሁም ብትጠይቅ የፓኪስታን የጦር ኃይሎች ዋና ተልእኳቸውን ሳያበላሹ ምን ሊያቀርቡ ይችላሉ የሚለው ነው።

ፓኪስታን ከድንበሯ ውጭ በወታደራዊ ሥራ የመሰማራት ልምድ አላት፣ ሆኖም እነዚህ ስምሪቶች በስፋት የተለያዩ ናቸው። በሥልጠና ተልእኮዎች፣ በአማካሪነት ሚና፣ በሰላም ማስከበር፣ በመከላከያ ስምሪቶችና በቀጥተኛ የውጊያ ዘመቻዎች መካከል ልዩነት አለ። የ1970ው የዮርዳኖስ ቀውስ እንደ ቀደምት ምሳሌ ይጠቀሳል፤ በወቅቱ የፓኪስታን ወታደራዊ ባለሙያዎች በአማካሪነት ተመድበው የነበሩ ሲሆን፣ በኋላም የአካባቢው ግጭት የተግባር ሁኔታውን ቀይሮታል። በተመሳሳይ፣ በዓረብ-እስራኤል ጦርነቶች ወቅት የፓኪስታን አየር ኃይል አብራሪዎች ከግብፅና ከሶሪያ ኃይሎች ጎን ያገለገሉ ሲሆን፣ ይህም ነፃ የጦር ክፍሎችን ከማሰማራት ይልቅ ልዩ ሙያ ያላቸውን ወታደራዊ ባለሙያዎች በአጋር መዋቅር ውስጥ የማስገባት ሞዴልን ያሳያል።

ዋነኛው የሁለትዮሽ ቀደምት ምሳሌ ራሷ ሳዑዲ ዓረቢያ ናት። የፓኪስታን ወታደራዊ ግንኙነት ከመንግሥቱ ጋር ለአሥርት ዓመታት የዘለቀ ሲሆን፣ ሥልጠናን፣ የአማካሪነት አገልግሎትንና በ1990–91 የፋርስ ባሕረ ሰላጤ ቀውስ ወቅት የተደረገ ሰፊ የመከላከያ ወታደር ስምሪትን ያካትታል። በአንጻሩ እንደ 1979ቱ የታላቁ መስጊድ መያዝ ያሉ ክንውኖች ጥንቃቄ የተሞላበት አያያዝ ይጠይቃሉ፤ ታሪካዊ ትንታኔዎች እንደሚያመለክቱት የፓኪስታንን ቀጥተኛ የውጊያ ተሳትፎ የሚያረጋግጥ ተዓማኒ ይፋዊ መዝገብ እስካሁን አልተረጋገጠም። ይልቁንም የፓኪስታን ኃይሎች በባሕር ማዶ በተኩስ ሥር ሆነው ስለመሥራታቸው የበለጠ ግልጽ ማስረጃ የሚገኘው ከተባበሩት መንግሥታት ተልእኮዎች ሲሆን፣ በተለይም በሶማሊያ የተደረገው UNOSOM II እና በኮንጎ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የተደረገው MONUSCO ይጠቀሳሉ። ከዚህም በላይ በአዘርባጃን የተካሄደው የኢንደስ ሺልድ አልፋ (Indus Shield Alpha) ልምምድ የመሰሉ የጋራ ወታደራዊ መልመጃዎች፣ ኢስላማባድ ሰፊ የምድር ጦር ስምሪት ሳታደርግ JF-17 ተዋጊዎችን ጨምሮ የአየር ኃይል አቅሟን እንዴት ማሳየት እንደምትችል ያመላክታሉ።

ሊደረግ የሚችለውን ወታደራዊ ድጋፍ በሚገመገምበት ወቅት ዋነኛው ስህተት ተልእኮው ሳይታወቅ ፓኪስታን የትኛውን ብርጌድ ትልካለች ብሎ መጠየቅ ነው። ከእድገቱ ጋር ቅርበት ያላቸው ባለሥልጣናት እንዳሉት፣ ተከታታይ የሁቲ ጥቃቶች የሳዑዲን ጠላፊ ሚሳይሎችና ራዳር ሥርዓቶች በሚያጨናንቁበት የአየርና የሚሳይል መከላከያ ሁኔታ ውስጥ፣ ፓኪስታን የራዳር ኦፕሬተሮችን፣ የአየር መከላከያ ባለሙያ ቡድኖችንና የቴክኒክ ባለሙያዎችን ማቅረብ ትችላለች። ቀደም ሲል የተሰራጩ የመከላከያ ክትትል ዘገባዎች እንዳመለከቱት፣ ፓኪስታን የቴክኒክ ባለሙያዎችን፣ የተዋጊ አባላትንና የHQ-9 የአየር መከላከያ ሥርዓትን የሚያካትቱ የኃይል ጥቅሎችን በመንግሥቱ ውስጥ ማስፈር እንደነበረ ተገልጿል፣ ይህም ለልዩ የቴክኖሎጂ ድጋፍ አብነት እንደሆነ ይጠቀሳል።

ሌሎች የተግባር ፍላጎቶች እንደ ወሳኝ መሠረተ ልማት ጥበቃ፣ የሳዑዲ-የመን ድንበርን ማስጠበቅ ወይም መደበኛ የምድር ጦር ማሰማራት ያሉ ጉዳዮች፣ የተለያየ ደረጃ ያለው ወታደራዊና ፖለቲካዊ ተጋላጭነት ያስከትላሉ። የምድር ጦር ስምሪት ሎጂስቲክስ፣ ትጥቅና የአየር መከላከያ የሚጠይቅ ሲሆን፣ ይህም በራዋልፒንዲ ባለው ጠቅላይ መምሪያ በኩል ጥንቃቄ የተሞላበት ዕቅድ ያስፈልገዋል። ከሕንድ ጋር ባላት ድንበር ላይ ያላትን አቋም ላለማዳከም፣ ፓኪስታን ሙሉ አንድ ቋሚ ክፍለ ጦር እንዳለ ከማንቀሳቀስ ይልቅ በፈረቃ ላይ የተመሠረተ ሞዴልን ልትጠቀም ወይም ለተልእኮው የተዘጋጀ ልዩ ግብረ ኃይል ልታዋቅር ትችላለች። በኢራን ግጭት የመጀመሪያ ምዕራፍ ወቅት ፓኪስታን ወደ ሳዑዲ ዓረቢያ ወደ 8,000 የሚጠጉ ወታደሮችን፣ JF-17 ተዋጊዎችን ጨምሮ 16 ገደማ አውሮፕላኖች ያሉት አንድ ጓድ፣ ሁለት የድሮን ጓዶችንና የቻይና ሠራሽ HQ-9 የአየር መከላከያ ሥርዓትን ማሰማራቷ ተዘግቧል። በሪያድ በሚሸፈን ወጪ የፓኪስታን ባለሙያዎች መሣሪያውን ያንቀሳቅሱ እንደነበር ተጠቅሷል፣ ይህም ቀደም ባሉ የመከላከያ ስምምነቶች መሠረት አስቀድመው በዚያ ለነበሩ ኃይሎች ተጨማሪ ድጋፍ እንደሆነ ተገልጿል።

በመጨረሻም የአየር መከላከያና ልዩ የቴክኒክ ድጋፍ ለኢስላማባድ በአስተዳደር ደረጃ ሊመራ የሚችል የእርዳታ አይነት ሆነው ይቀጥላሉ። የሚመጡ ሚሳይሎችን መጥለፍ ፓኪስታን ድርጊቷን በተባበሩት መንግሥታት ቻርተር አንቀጽ 51 መሠረት ያለባትን የመከላከል ግዴታ እንደ መወጣት ብቻ አድርጋ እንድትገልጽ ያስችላታል። የ7 ኦገስቱ የመካ የጋራ የመከላከያ ስምምነት ግልጽ ፖለቲካዊ ቁርጠኝነትን ቢያስቀምጥም፣ የ31 ኦገስቱ የኢስታንቡል ስብሰባዎች የሚያሳዩት ተቋማዊ ማዕቀፎች፣ የመረጃ ልውውጥ ሥርዓቶችና የኦፕሬሽን ማስተባበር ዘዴዎች በባብ ኤል-መንደብ የባሕር ወሽመጥና በሰፊው የዓረብ ባሕረ ገብ መሬት አካባቢ እየተፋጠነ ባለ የሥጋት ሁኔታ ውስጥ አሁንም በመቀረጽ ላይ መሆናቸውን ነው።