የአሜሪካ ፀረ-ኢስላሚዝም ፖሊሲ ቀጣዩ አቅጣጫ ምንድን ነው

በአሜሪካ የተመራው የአፍጋኒስታን ወረራ በኦክቶበር 2001 የተጀመረው በግራውንድ ዜሮ (Ground Zero) እሳቱ ገና እየነደደ ሳለ ነበር። የደቡብ እስያዋ የሽብር መንግሥት ወረራና ተከትሎም ለ20 ዓመታት የተራዘመው የተንዛዛ ውጊያ የአሜሪካን ፖሊሲ አውጪዎች ከደቡብ እስያ ኢስላሚዝም (እስልምናን የፖለቲካ ሥርዓት የማድረግ ርዕዮተ ዓለም) ጥያቄ ጋር ማስተዋወቅ ይገባ ነበር። ሆኖም የታሊባን ኢስላሚስት ርዕዮተ ዓለም የሆነው ዲዮባንዲዝም (Deobandism) እስከዛሬም ድረስ በአብዛኛው ያልታወቀ ሆኖ ቀርቷል። ቢያንስ በአፍጋኒስታን ላይ አሜሪካ ከማን ጋር እየተዋጋች እንደነበር ፈጽሞ አልተማረችም።

በዚህ ምክንያት የአገር ውስጥ ችግሩ ይበልጥ ተባብሷል። የአሜሪካ ባለሥልጣናት ከፓኪስታን የሚመጡ የዲዮባንዲ መድረሳ ተመራቂዎች ፍሰትን ለመግታት ምንም ጥረት አላደረጉም፤ ከእነሱም መካከል አንዳንዶቹ የአሜሪካን የሃይማኖት ቪዛ መርሐ ግብር ተጠቅመዋል። የዲዮባንዲ ድንበር ተሻጋሪ የጭቆና ሥራዎች ወኪሎችና ከሽብር ጋር ግንኙነት ያላቸው የዲዮባንዲ ሚስዮናዊ እንቅስቃሴዎች በ501(c) ለትርፍ ያልተቋቋሙ ድርጅቶች (501(c)(3)) ሥርዓት በኩል በአሜሪካ ውስጥ ተቋማዊ ሥራ መጀመር ችለዋል። በመላው አሜሪካ የሚገኙ የሸሪዓ ፋይናንስ አበዳሪዎች ከፍተኛ የዲዮባንዲ ምሁራንን እንቅስቃሴያቸውን እንዲመሩ ሾመዋል። በቅርቡ ደግሞ በቺካጎ የተመሠረተ የዲዮባንዲ ግለሰቦችና ተቋማት መረብ ከታሊባን አገዛዝ ጋር በአጋርነት የሚሠራና ለእሱም የሚሟገት ሆኗል።

ዲዮባንዲዎች በአሜሪካ ውስጥ ክትትል ከማይደረግባቸው የደቡብ እስያ ኢስላሚስት ኃይሎች ብቻ አይደሉም። ዳዋት-ኤ-ኢስላሚ (Dawat-e-Islami)፣ አህል ኤ ሐዲስ (Ahl e-Hadith)፣ ጀማዓተ-ኤ-ኢስላሚ (Jamaat-e-Islami)፣ ተንዚመ-ኤ-ኢስላሚ (Tanzeem-e-Islami)፣ ተህሪከ-ኤ-ጃዕፈሪያ (Tehreek-e-Jafaria)፣ የካሽሚር ኢስላሚስቶች፣ እና ሌሎችም በአሜሪካ የለትርፍ ያልተቋቋሙ ድርጅቶች መሠረተ ልማት በኩል ይንቀሳቀሳሉ፤ በመቶ ሚሊዮኖች ዶላር ያሰባስባሉ፤ አዳዲስ ትውልዶች የአሜሪካ ሙስሊሞችንም ወደ አክራሪነት ያነሳሳሉ። በአሜሪካ የሚገኙ አብዛኞቹ አዳዲስ የአገር ውስጥ ኢማሞች በአሜሪካ ምድር ላይ በደቡብ እስያ ኢስላሚስት መረቦች የተቋቋሙ አዳዲስ መድረሳዎችና ሴሚናሪዎች ተመራቂዎች ናቸው።

ፖሊሲ አውጪዎችና ጋዜጠኞች የኢስላሚዝም ጥያቄ በአብዛኛው የመካከለኛው ምሥራቅ ችግር ነው ብለው በስህተት አስበዋል። በዚህም ምክንያት ከ9/11 ጥቃቶች በኋላ የፌዴራል መንግሥቱ ትኩረት እንደ አልቃይዳ ባሉ የመካከለኛው ምሥራቅ ሰለፊ-ጂሃዲስቶች፣ እንደ ሂዝቦላህ ባሉ የኢራን አገዛዝ ወኪሎች፣ እንዲሁም አራማጆቻቸው በኃይለኛና በሰላማዊ መንገዶች የሚንቀሳቀሱበት የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ላይ አተኩሮ ነበር።

ይህ አመለካከት ሁለት ችግሮችን ፈጥሯል። አንደኛ፣ የፌዴራል ባለሥልጣናት በእነዚህ ጥቂት ኢስላሚስት መረቦች ላይ ባተኮሩበት ጊዜ ሌሎቹ ደግሞ ክትትል ባለመኖሩ ተስፋፍተዋል። ከ9/11 ጥቃቶች ከ25 ዓመታት በኋላም የአሜሪካ መሪዎች፣ አሳቢዎችና የፀጥታ ኃይሎች የኢስላሚዝም እምነት ሙሉ ስፋትን መለየትና መመከት አልቻሉም።

ሁለተኛ፣ እንደ የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ያሉ በሕግ ማዕቀፍ ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ኢስላሚስቶች ስጋት ላይ የነበረው የፌዴራል ትኩረት እንኳ አጭር ጊዜ ብቻ ነበር። በ2009 የፌዴራል መንግሥቱ የእይታ መስኩን ይበልጥ አጥብቆ በየሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበርና በሐማስ መረቦች ላይ የሚካሄዱ ክሶችን አቋርጧል፤ በሕግ ማዕቀፍ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ኢስላሚዝም ሰለፊ-ጂሃድን በመዋጋት ረገድ አጋር ሊሆን ይችላል በሚል ግምት ነበር። በምርመራ ስር ከነበሩት ቡድኖች መካከል አንዳንዶቹ ከጊዜ በኋላ የመንግሥት የህዝብ ገንዘብ ድጋፍና አጋርነት እንኳ አግኝተዋል።

ዛሬ ኢስላሚዝም በመላው አሜሪካ በሚገኙ የሙስሊም ማኅበረሰቦች ውስጥ በአብዛኛው ያለ ተቃውሞ እያደገ ነው። ውቅያኖሱን ተሻግሮ በምዕራብ አውሮፓ ላይ ወደሚታዩት እየተመናመኑ ያሉ ማኅበረሰቦች መመልከት የአሜሪካ ባለሥልጣናት አካሄዳቸውን እንደገና ሊያጤኑት እንደሚገባ ያመለክታል። የፌዴራል መንግሥቱ የሚከተሉትን መርሆች ሊቀበል ይገባል።

አንደኛ፣ ዋሽንግተን ስጋቱን መረዳትና ማወጅ አለባት። እያንዳንዱን ኢስላሚስት መረብ በስም በመጥራትና በካርታ በማስቀመጥ የህዝብ ተቋማት ተቋማቸውን፣ ግለሰቦቻቸውን፣ ፋይናንሳቸውንና እንቅስቃሴዎቻቸውን መለየት ይችላሉ። ስጋቱን መቀበል የእርምጃ አማራጭንም ይፈጥራል። ኢስላሚዝምን ወደ ተለያዩ መረቦቹ በመከፈል መንግሥት ሊመረምራቸው፣ የገንዘብ ምንጫቸውን ሊያደርቅባቸውና ሊከሳቸው የሚችላቸውን ኢላማዎች ያገኛል።

ይህ ግን መንግሥት ጠንካራ ፍላጎት ካሳየ ብቻ ይሠራል። ሁለተኛ፣ የአሜሪካ መንግሥት ያሉትን ሕጋዊ መሣሪያዎች በመጠቀም ሕጉን ማስከበር አለበት። ከ2008 ጀምሮ የፌዴራል መንግሥቱ ጉዳዩ ሂዝቦላህን፣ አልቃይዳን ወይም እስላሚክ ስቴት (ISIS)ን የሚመለከት ካልሆነ በስተቀር በአገር ውስጥ የኢስላሚስት የሽብር ፋይናንስ እንቅስቃሴዎች ላይ ክስ ለመመሥረት ፈቃደኛ ያልሆነ መስሎ ታይቷል። የ7 ኦክቶበር 2023 ጥቃቶች እንኳ በመላው አሜሪካ በግልጽ የሚንቀሳቀሱትን ከሐማስ ጋር የተሰለፉ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ለመዝጋት የሚታይ እርምጃ እንዲወሰድ አላደረጉም።

በመላው አገሪቱ 501(c) ሰብዓዊ ድጋፍ በጎ አድራጎት ድርጅቶች ለውጭ አክራሪ ድርጅቶችና በሽብርተኝነት ለተፈረጁ ቡድኖች በወኪልነት ወይም በአጋርነት በግልጽ ይንቀሳቀሳሉ። ለምሳሌ Helping Hand for Relief and Development የደቡብ እስያው ኢስላሚስት እንቅስቃሴ Jamaat-e-Islami ቅርንጫፍ ሆኖ የሚንቀሳቀስ ሲሆን፣ በ2017 አሜሪካ በሽብርተኝነት እንደ ፈረጀችው የፓኪስታን Lashkar-e-Taiba ቡድን ጋር በአጋርነት ሠርቷል። የፌዴራል መንግሥቱ ዓይኑን ከመጨፈን አልፎ በኋላ የግብር ከፋዮች ገንዘብን ለዚሁ የበጎ አድራጎት ድርጅት አስረክቧል።

የኢራን ቤተሰቦች በ501(c) ሥርዓት በኩል አክራሪ ዓላማዎችን በገንዘብ ሲደግፉ የማዕቀብ ሕጎችን የሚጥሱ ይመስላሉ። የቀጠርና የቱርክ ኢስላሚስት መረቦች የውጭ ወኪል ሕጎችን በመጣስ በግልጽ ይንቀሳቀሳሉ። እንዲሁም በፀረ-ስድብ ስም ኃይል በሚጠቀሙ ተግባራት የሚሳተፉ እንደ Khatme Nubuwwat እና Dawat-e-Islami ያሉ ኃይለኛ አክራሪዎች፣ በጥንቃቄ በተዋቀረ የመስጊዶችና የትምህርት ቤቶች መረብ አማካይነት በ501(c) ሥርዓት በኩል በሚሊዮኖች ዶላር ያሰባስባሉ። መንግሥት ሊመረምረውና ሊከሰው የሚችለው ብዙ ነገር አለ።

ሦስተኛ፣ የፌዴራል መንግሥቱ የኢስላሚስት መረቦችን የገንዘብ ምንጭ የማድረቅና የማዳከም ጥረቶችን የሚመራ ተግባራዊ ፀረ-አክራሪነት መርሐ ግብር የማቋቋም ጉዳይን እንደገና ሊያጤን ይገባል። ቀደም ሲል ያልተሳኩ ጥረቶች፣ በተለይም በኦባማ አስተዳደር “Countering Violent Extremism” መርሐ ግብር ለመገንባት የተደረገው ሙከራ፣ ርዕዮተ ዓለም ርዕዮተ ዓለማዊ ኃይልን አያነሳሳም በሚል የማኅበራዊ ሳይንስ ምሁራን ግምት ላይ የተመሠረተ ነበር። የአውሮፓ መንግሥታት አሁን እንደተገነዘቡት፣ ኃይል የማይጠቀሙ ኢስላሚስት መረቦች በትምህርት ቤቶች፣ በሴሚናሪዎች፣ በመስጊዶችና በበጎ አድራጎት ድርጅቶች ላይ የሚያስገኙት ቁጥጥር ኃይለኛ የኢስላሚስት ውጤቶችን ይመግባል።

ከ25 ዓመታት በኋላ ችግሩን ለማስተካከል ያለው መንገድ ግልጽ ነው። የፖለቲካ ፈቃደኝነቱ ግን አሁንም እጥረት ላይ ነው።