አሜሪካ ለኢራናውያን ያለ ቪዛ ጉዞ የሚፈቅዱ አገሮች ላይ ጥብቅ እርምጃ መውሰድ አለባት

የኢራን ባለሥልጣናት የበቀል ፍላጎታቸውን ከቶ ሸሽገው አያውቁም። ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በመጀመሪያው የሥልጣን ዘመናቸው የመጨረሻ ሳምንታት የቁድስ ኃይል ኃላፊ ቃሲም ሱለይማኒን ከገደሉ በኋላ፣ የኢራን ባለሥልጣናት በትራምፕ፣ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማይክ ፖምፔዮ እና በኢራን ጉዳይ ቡድናቸው ውስጥ በነበሩ ሌሎች ከፍተኛ አባላት ላይ የበቀል ዛቻ ሰንዝረዋል።

በ28 ፌብሩዋሪ 2026 በከፍተኛው መሪ አሊ ኻሜኒ ላይ የተፈጸሙትን የአመራር መቁረጥ ጥቃቶች ተከትሎ፣ የኢራን ባለሥልጣናት በቀል እንደሚፈጽሙ ምለዋል። እያንዳንዱ የትራምፕ ቤተሰብ አባል—even his grandchildren—በግልጽ መልኩ እንዲጠነቀቅ ይገባል።

የኢራን ሥርዓት—በሕይወት እንዲቀጥል ከተፈቀደለት—ጊዜውን ይጠብቃል። ከሚቀጥለው ወር የመካከለኛ ዘመን ምርጫዎች በኋላ ወይም ከሚቀጥለው አስተዳደር በኋላ ድረስ መጠበቅ ይችላል። አሜሪካውያን ተዘጋጅተው መቆየት ይኖርባቸዋል።

የኢራን ሥርዓት የአሜሪካ መሪዎች ወደ ውጭ አገር እስኪጓዙ ድረስ በእርግጥ ይጠብቃል ማለት አይደለም፤ በአሜሪካ ምድር ላይ ራሱ የመሥራት ዕድል እንዳለው አሳይቷል። በ2003 ዓመት ንቁ የሆነ የመጠጥ ቤት አገልጋይ (bartender) አንድ ኢራናዊ ስደተኛ በአሜሪካ ጦር ተጠባባቂ ኃይል ውስጥ ሳለ ስለ ሎጂስቲክስ ያቀረባቸውን አጠራጣሪ ጥያቄዎች በተመለከተ ለFBI አሳወቀ። FBI ምርመራ አድርጎ ሰውየው በየኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) ውስጥ እንዳገለገለ አረጋግጧል፤ ሆኖም መንግሥት ምንጮችንና ዘዴዎችን እንዳያጋልጥ ሲል በስደት ሰነዶቹ ላይ በመዋሸቱ ወንጀል ክስ መሥርቶበታል።

በ2011 ከቴክሳስ የሆነ ኢራናዊ አሜሪካዊ የጥቅም ላይ የዋሉ መኪናዎች ነጋዴ ማንሱር አርባብሲያር (Manssor Arbabsiar)፣ የአጎቱ ልጅ ጎላም ሻኩሪ (Gholam Shakuri) በኢራን ውስጥ የቁድስ ኃይል (የIRGC ልዩ ክፍል) መኮንን በመሆኑ፣ የሳዑዲ ዓረቢያ የአሜሪካ አምባሳደር የነበሩትን አደል አል-ጁበይርን ለመግደል የሜክሲኮ ካርቴል ገዳይ ለመቅጠር ሞክሯል። ገዳዩ የአደንዛዥ ዕፅ ቁጥጥር ኤጀንሲ (DEA) መረጃ አቀባይ ነበር፤ በመሆኑም FBI አርባብሲያርን ሴራውን ከግብ ከማድረሱ በፊት አሰረው።

በ2021 የኢራን የስለላ አካል ኢራናዊት አሜሪካዊት ጋዜጠኛ መሲህ አሊነጃድን (Masih Alinejad) አግቶ ወቅቱ በኢራን ደጋፊው ፕሬዚዳንት ኒኮላስ ማዱሮ ቁጥጥር ሥር ወደነበረችው ቬኔዙዌላ ለመውሰድ ሞክሯል። በቀጣዩ ዓመት IRGC አሊነጃድን ለመግደል ከአዘርባጃን ማፊያ ገዳዮችን ቀጥሯል። በ12 ጁላይ 2024 FBI፣ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይሉ ትራምፕን፣ ፕሬዚዳንት ጆ ባይደንን ወይም የቀድሞዋን የተባበሩት መንግሥታት አምባሳደር ኒኪ ሄይሊን ለመግደል ገዳዮችን እንዲቀጥር ያዘዘውን ፓኪስታናዊ አሲፍ መርቻንትን (Asif Merchant) አሰረ።

የኢራን ሥርዓት ዓላማውን በተደጋጋሚ ቢያሳይም፣ በርካታ የአሜሪካ አጋሮች የኢራን የስለላ አካላትንና የቁድስ ኃይል ኦፕሬተሮችን ወደ አሜሪካ የባሕር ዳርቻዎች ተጠግተው እንዲንቀሳቀሱ እያመቻቹ ነው። ሄይቲና ሱሪናም የኢራን ፓስፖርት ላላቸው ሰዎች እያንዳንዳቸው ለ90 ቀናት ያለ ቪዛ መግቢያ ይሰጣሉ። የካሪቢያን ደሴት አገር ዶሚኒካ ለኢራናውያን ያለ ቪዛ የ3 ሳምንት ቆይታ ትፈቅዳለች። በፓስፊክ ደግሞ ሚክሮኔዢያ ለኢራናውያን የ30 ቀን ያለ ቪዛ መግቢያ ትፈቅዳለች፤ ፓላው ደግሞ ለኢራናውያን ሲደርሱ ነፃ ቪዛ ትሰጣለች።

እነዚህ አገሮች የኢራናውያንን መግቢያ በማቅለል ረገድ ብቻቸውን ባይሆኑም፣ ፖሊሲዎቻቸው ወይ በቅርበታቸው ምክንያት ወይም አሜሪካ ራሷ ከእነርሱ ጋር ባላት ተለዋዋጭ ግንኙነት የተነሳ አሜሪካን አደጋ ላይ ይጥላሉ። በሱሪናም ዋና ከተማ ፓራማሪቦና በአሜሪካ መካከል ቀጥተኛ የንግድ በረራዎች በፍላጎት ማነስ ምክንያት ብርቅ ናቸው፤ ሆኖም በፓራማሪቦና በኒው ዮርክ በሚገኘው የJFK ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ መካከል በትሪኒዳድ በኩል በሳምንት ወደ 28 የሚደርሱ የCaribbean Airlines በረራዎች፣ እንዲሁም በፓናማ በኩል ሌሎች 19 የCopa በረራዎች አሉ። ኢራናውያን ወደ ሱሪናም—እና በቀላሉ መግባት ይችላሉ—መግባት ከቻሉ፣ ፓስፖርቶቻቸውን ቀይረው ወደ አሜሪካ መስረግ ብዙም አያስቸግራቸውም። በዚህ መካከል በዶሚኒካና በማያሚ እንዲሁም በኒዋርክ መካከል በሳምንት 10 የAmerican Airlines ወይም የUnited Airlines በረራዎች አሉ፣ ወደ የአሜሪካ ቨርጂን ደሴቶች ወይም ፖርቶ ሪኮ ደግሞ ሌሎች 8 በረራዎች አሉ። ከሄይቲ የሚነሱ በረራዎች የኢሚግሬሽንና ጉምሩክ ማስከበር (ICE) ትኩረትን በይበልጥ ይስባሉ፤ ሆኖም ከካፕ-ሃይሲየን ወደ ማያሚ፣ ፎርት ላውደርዴል፣ ኒዋርክ ወይም ቦስተን የሚደረጉ 20 በረራዎች አሁንም አሉ።

ሚክሮኔዢያና ፓላው የበለጠ ርቀት ላይ ቢገኙም፣ ኢራናውያንን ያለ ቪዛ ለመቀበል ያላቸው ፈቃደኝነት ከአሜሪካ ጋር ባላቸው ግንኙነት ምክንያት ይበልጥ አደገኛ ነው። ሁለቱም ከአሜሪካ ጋር “በነፃ ትስስር” (free association) ውስጥ ያሉ ሉዓላዊ መንግሥታት ናቸው። ዋሽንግተን መከላከያቸውን ትመራለች፣ ሌሎች ወታደራዊ ኃይሎችንም ታገላለች። በምላሹ አሜሪካ ዕርዳታ ትሰጣለች፣ ዜጎቻቸውም ያለ ቪዛ በአሜሪካ ውስጥ እንዲኖሩና እንዲሠሩ ትፈቅዳለች። በትናንሽ የፓስፊክ ደሴቶች በሚያቋርጡ ከደሴት ወደ ደሴት በረራዎች ላይ የፓስፖርት ፍተሻ ቢኖርም፣ ከሚክሮኔዢያ ወይም ከፓላው ወደ ጉዋም ወይም ሃዋይ መግባት ከካናዳ-አሜሪካ ድንበር ከማቋረጥ ብዙም አይለይም።

ቱርክና ኳታርም አሳሳቢ ናቸው። ቱርክ ለኢራናውያን ያለ ቪዛ መግቢያ ትፈቅዳለች፣ ኳታር ደግሞ ሲደርሱ ቪዛ ትሰጣለች። የሁለቱም አገሮች አየር መንገዶች ቢያንስ 12 ወይም ከዚያ በላይ የአሜሪካ ከተሞችን በቀጥታ በረራ ያገለግላሉ፤ ይህም ለኢራናዊ ሰርጎ ገቦች ቀላል መንገድ ያመቻቻል።

እርግጥ ነው፣ የኢራን ፓስፖርት የያዘ ሁሉ የሥርዓቱ ወኪል አይደለም፤ ሆኖም የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ኢራናውያን በጥቂት ቁጥጥር እስከዚህ ያህል ቀርበው እንዲመጡ መፍቀዱ አሳሳቢ ነው። በ2025 የበጀት ዓመት አሜሪካ ለሄይቲ $337 million ሰጥታለች፣ ሆኖም ይህ በዚህ ዓመት እስካሁን በ80 percent ተቀንሷል። ሱሪናምና ዶሚኒካ ሁለቱም በካሪቢያን ቤዚን የደኅንነት ተነሳሽነት (Caribbean Basin Security Initiative) በኩል ገንዘብ ያገኛሉ። በማርች 2024 የባይደን አስተዳደር አሜሪካ እስከ 2047 ድረስ ለሚክሮኔዢያ $3.3 billion እና ለፓላው $889 million እንድትሰጥ ቃል የሚያስገባ የ20 ዓመት የስምምነት (Compact) ማሻሻያ ፈርሟል።

አሜሪካ አገሮችን ኢራናውያን እንዳይገቡ እንዲከለክሉ ማስገደድ አያስፈልጋትም፤ ሆኖም ኮንግረስ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ዕርዳታ አገሮች ኢራናውያን ቪዛ አስቀድመው እንዲያመለክቱ የሚጠይቁ መሆናቸው ላይ እንዲመሠረት እንዲያረጋግጥ ሊያዝዘው ይገባል። በተመሳሳይ መንገድ የትራምፕ አስተዳደር የመነሻ አገሮቻቸው ኢራናውያን ቪዛ አስቀድመው እንዲያገኙ የማይጠይቁ ከሆነ፣ ማንኛውንም አየር መንገድ በቀጥታ ወደ አሜሪካ እንዲበር መፍቀድ የለበትም። ይህ ተራ የጤነኛ አስተሳሰብ ጉዳይ ነው።