የቱርክ ከሶማሊያ ጋር እየጠነከረ ያለው አጋርነት የፖለቲካ ገደብ አለበት

ቱርክ በአፍሪካ ካላት ጥልቅ አጋርነቶች መካከል አንዱን በሶማሊያ ገንብታለች። የሶማሊያ ኃይሎችን ታሠለጥናለች፣ በሞቃዲሾ ከአገሯ ውጭ ያላትን ትልቁን የውጭ አገር ወታደራዊ ጣቢያ ታቆይታለች፣ የባሕር ደኅንነትን ትደግፋለች፣ እንዲሁም ወደ ከባሕር ዳርቻ ውጭ ያለ የኃይል ምንጭ ፍለጋ ተስፋፍታለች። ግንኙነቱ በኦክቶበር መጀመሪያ ላይ ሌላ አንድ እርምጃ ወደፊት የተራመደው፣ ፕሬዚዳንት ረጀብ ጣይብ ኤርዶጋን (Recep Tayyip Erdoğan) ቱርክ በአገሪቱ የጠፈር ማስጀመሪያ ጣቢያ መገንባት መጀመሯን ሲያስታውቁ ነበር። ሆኖም የዚህ አጋርነት ጥልቀት በራሱ ወደ ፖለቲካዊ አሰላለፍ መመጣጠን ማለት አይደለም።

በቆጵሮስ ጉዳይ ላይ በቅርቡ የተነሳ አለመግባባት ይህንን ያሳያል። የሶማሊያ አዲሱ የፓርላማ አፈ ጉባዔ አብዱልቃድር መሐመድ ኑር (Abdulkadir Mohamed Nur) በምርጫቸው እንኳን ደስ አለዎት ስላሉአቸው የቱርክ ቆጵሮሳዊ ባለሥልጣን ዚያ ኦዝቱርክለር (Ziya Öztürkler) አመስግነው፣ በሰሜን ቆጵሮስ የሚገኘውን እና በቱርክ ብቻ ዕውቅና የተሰጠውን በቱርክ የሚደገፍ አካል፣ ማለትም የ“ሰሜን ቆጵሮስ የቱርክ ሪፐብሊክ” አፈ ጉባዔ በማለት ጠርተዋቸዋል። አብዱልቃድር በኋላ ላይ ጽሑፋቸውን ሰርዘዋል። ከዚያም የሶማሊያ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር መልእክቱ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ለውጥን ወይም በሰሜን ቆጵሮስ የተለየ አካል ዕውቅና መስጠትን እንደማይወክል የሚገልጽ መደበኛ ማብራሪያ አውጥቷል። ሞቃዲሾ ለቆጵሮስ ሪፐብሊክ ሉዓላዊነት፣ አንድነትና የግዛት አንድነት ያላትን ድጋፍ እንደገና አረጋግጣለች።

ሞቃዲሾ ከአንካራ ጋር ያላትን ግንኙነት ሲመለከት አቋሟን ለማብራራት መወሰኗ ትኩረት የሚስብ ነው፤ አንካራ የአገሪቱን የፀጥታ ተቋማት ለማጠናከር ለዓመታት ስትሠራ ቆይታለች፣ የአሥር ዓመት የመከላከያና የኢኮኖሚ ትብብር ስምምነትም ይህንን አጋርነት እያጠናከረ መሆኑ በተጨማሪ አንካራን የሶማሊያን የባሕር ኃይል ለመገንባትና ለማስታጠቅ እንድትረዳ ቁርጠኝነት እንድትወስድ አድርጓታል።

ነገር ግን አገሪቱ በቆጵሮስ ላይ የያዘችው አቋም ከቱርክ ጋር ያላትን አጋርነት በማስከፋት የመጣ አልነበረም። በ10 ሴፕቴምበር 2026 የቱርክና የሶማሊያ ባለሥልጣናት በስትራቴጂክ ግንኙነታቸው ዙሪያ ለሚካሄድ መድረክ በሞቃዲሾ ተገናኝተዋል። ከዚያ በኋላ በዚያው ወር መጨረሻ የሶማሊያ የመከላከያ ሚኒስትር ከቱርክ የሥልጠና ጣቢያ TURKSOM አዛዥ እና ከቱርክ ወታደራዊ ልዑክ ጋር ስለ ተጨማሪ ትብብርና ሥልጠና ለመነጋገር ተገናኝተዋል። በኦክቶበር መጀመሪያ ላይ ግን ግንኙነቱ ወደ ሌላ መስክ እየተሸጋገረ ነበር። የቱርክ አዲሱ አምባሳደር እና የTURKSOM አዛዥ አንካራ የጠፈር ተቋሙን እያበለጸገችበት ያለውን ክልል ጎብኝተዋል፣ ይህም ኤርዶጋን ግንባታው መጀመሩን ከማስታወቃቸው ጥቂት ቀደም ብሎ ነበር።

ይህ የሶማሊያ በቆጵሮስ ጉዳይ ላይ የሰጠችውን ምላሽ ይበልጥ ጉልህ ያደርገዋል። ከአንካራ ቅርብ የአፍሪካ አጋሮች መካከል አንዷ በቱርክ የፀጥታ ድጋፍ ላይ መመካት የቱርክን የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ በጭፍን መፅደቅ እንደማያስከትል ግልጽ አድርጋለች።

ሶማሊያ በፍጥነት እርምጃ እንድትወስድ የሚገፋፉ ጠንካራ ምክንያቶች ነበሯት። በቱርክ ቁጥጥር ሥር ያለውን ሰሜናዊ ክፍል ዕውቅና መስጠት በራሷ የግዛት አንድነት ላይ ችግር ይፈጥርባታል። ሞቃዲሾ የሶማሊላንድን ነፃነት አትቀበልም፣ የሶማሊያ ነባር ድንበሮች እንዲጠበቁም ዓለም አቀፍ ድጋፍ ትሻለች። በቆጵሮስ ውስጥ የተለየ አካልን መደገፍ ይህንን አቋም በወጥነት ለመያዝ ያስቸግራታል።

ይህ ስጋት አሁንም ወቅታዊ ነው። በኦክቶበር መጀመሪያ ላይ ሶማሊያ ከግብፅ፣ ከኤርትራና ከሱዳን ጋር በመሆን ለሶማሊላንድ ዕውቅና መስጠትን ወይም መደገፍን ውድቅ አድርጋለች። የግዛት አንድነት ለሞቃዲሾ በቆጵሮስ ጉዳይ ላይ የሰጠችውን ምላሽ ለማብራራት ያቀረበችው ሕጋዊ መከራከሪያ ብቻ ሳይሆን፣ አሁንም የውጭ ጉዳይ ፖሊሲዋ አሳሳቢ ጉዳይ ሆኖ የቆየ ነው።

ሶማሊላንድ ይህንን ተቃርኖ አስቀድማ ተጠቅማበታለች። የአብዱልቃድር ጽሑፍ ከወጣ በኋላ የሶማሊላንድ ባለሥልጣናት ግሪክና ቆጵሮስ ለሶማሊላንድ ዕውቅና መስጠትን እንዲያጤኑ ጥሪ አቅርበዋል፣ ሶማሊያም በቆጵሮስ እና በራሷ የግዛት ውዝግብ ላይ የተለያዩ መለኪያዎችን ትጠቀማለች ሲሉ ከሰዋል። ኒቆስያ የሶማሊያን ሉዓላዊነትና የግዛት አንድነት መደገፏን ቀጥላለች፣ ለሶማሊላንድም ዕውቅና አልሰጠችም።

ቱርክ በአፍሪካ ሌሎች አካባቢዎች መገኘቷን እያሰፋች በመሆኑ ተመሳሳዩ ጥያቄ ከሶማሊያ በላይ ይዘልቃል። የመከላከያ ስምምነቶች፣ ወታደራዊ ሥልጠና፣ የንግድ ኢንቨስትመንትና መሠረተ ልማት በመላው አኅጉሩ ለአንካራ የበለጠ ሚና ሰጥተዋታል፣ ሆኖም ሶማሊያ የዚህ አቀራረብ ገደቦችን በግልጽ ታሳያለች።

ይህ ጉዳይ ዋሽንግተን ከቱርክ ጋር ቅርብ አጋርነት የገነቡ መንግሥታት ጋር ለመስራት እድሎችን ይፈጥራል። በአፍሪካ ያለው የቱርክ ተጽዕኖ—በተለይም የድሮን ወደ ውጭ መላክ—አለመረጋጋት የሚያመጣ ሲሆን ብዙ ጊዜ የአሜሪካን ጥቅሞች ያዳክማል። ነገር ግን በአኅጉሩ ላይ የቱርክ ዋነኛ አጋር የሆነችው ሀገር ለቱርክ ‘አይሆንም’ ማለት ከቻለች፣ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ቱርክ እንደ ቅኝ ግዛት ለመቁጠር የምትመርጣቸውን አገሮች ብሔራዊ ጥቅም ብዙ ጊዜ የቱርክ አቋሞች እንዴት እንደሚጎዱ በማሳየት የቱርክን ተደራሽነት ይበልጥ በጥብቅ መንገድ ለማምከን መንቀሳቀስ ይገባዋል።