ቱርክ የኤጂያንን የይገባኛል ጥያቄዋን ወደ ግሪክ የኢነርጂ ዕቅዶች አስፋፋች

በግሪክና በቱርክ መካከል ውጥረቱ የተቀነሰበት ወደ 3 ዓመታት የሚጠጋ ጊዜ ቢኖርም፣ ይህ ሁኔታ አንካራ በኤጂያን ባሕር ላይ ያላትን አቋም ለመቀየር እስካሁን ድረስ ትልቅ ለውጥ አላመጣም። ቱርክ ቀደም ሲል ውዝግቦቿን በግሪክ ደሴቶችና በግዛት ውኃዎች ላይ አተኩራ ብትከራከርም፣ አሁን ግን የይገባኛል ጥያቄዋን ወደ አዳዲስ የግሪክ እንቅስቃሴ መስኮች እንደ የባሕር ላይ የንፋስ ኃይል ማመንጫዎች፣ የባሕር ፓርኮችና የኤሌክትሪክ ገመዶች እያስፋፋች ነው።

ይህ ጉዳይ ጠቀሜታ ያለው የኃይል ፕሮጀክቶች ለሉዓላዊነትና ለዳኝነት ሥልጣን የሚቀርቡ የይገባኛል ጥያቄዎችን በተግባር ሊያሳዩ ስለሚችሉ ነው። ለምሳሌ፣ ግሪክ ፈቃድ ለመስጠት ሥልጣን ያላት የት እንደሆነ ሳትወስን የባሕር ላይ የንፋስ ኃይል ማመንጫ ልታለማ አትችልም። ቱርክ በአንካራ በምትከራከርባቸው ወይም ወደፊት በግሪክ መብቶች ላይ ለመከራከር ባቀደችባቸው አካባቢዎች፣ እንዲህ ያለ እንቅስቃሴ የተለመደ አሠራር ከመሆኑ በፊት መገዳደር ላይ ፍላጎት አላት።

የታዳሽ ኃይል አዲሱ የግሪክ ማዕቀፍ ይህንን አካሄድ ያሳያል። ቱርክ በነሐሴ 2026 ዕቅዱን ተቃውማ በድጋሚም ሉዓላዊነታቸውን ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ፈጽሞ ለግሪክ አላስተላለፉም ብላ የምትናገርባቸውን ጂኦግራፊያዊ አካላት ጠቅሳለች። አቴንስ ይህንን የይገባኛል ጥያቄ ውድቅ አድርጋዋለች። በሉዓላዊነት ላይ ያለው ውዝግብ የቆየ ቢሆንም፣ አንካራ አሁን ግሪክ የባሕር ላይ የኃይል ልማት የት ማካሄድ እንደምትችል ለመገዳደር እየተጠቀመችበት ነው።

የባሕር ፓርኮችም ተመሳሳይ መንገድ ተከትለዋል። ግሪክ በዚህ ዓመት መጀመሪያ ላይ ሁለት ፓርኮችን አውጅታለች፣ ከእነሱም አንዱ በኤጂያን ውስጥ ነው። ቱርክ በነሐሴ 2026 የራሷን ሁለት ፓርኮች በማወጅ ምላሽ ሰጥታለች፤ ከእነሱም አንዱ በሌምኖስና በሳሞትራኬ መካከል ያሉ ውኃዎችን ይሸፍናል። አቴንስ የተወሰኑ ክፍሎቹ ግሪክ የባሕር ላይ መብት እንዳላት ወደምትናገርባቸው አካባቢዎች ይዘልቃሉ ትላለች። ስለዚህም ድንበሮቻቸው በባሕር ላይ ሥልጣን መጠቀም የሚችለው ማን እንደሆነ በተመለከተ ያሉ ተፎካካሪ አመለካከቶችን ያንጸባርቃሉ።

ቱርክ በሰሜን ምሥራቅ ኤጂያን ያላትን እንቅስቃሴም አሳድጋለች። የግሪክ ባለሥልጣናት ከነሐሴ አጋማሽ ጀምሮ በሌምኖስና በሳሞትራኬ አካባቢ ተደጋጋሚ የባይራክታር በረራዎችን መዝግበዋል። አንካራ በኤጂያን ደሴቶች ላይ ባለው የግሪክ ወታደራዊ ሕልውና ላይ ያላትን ተቃውሞ አድሳለች፤ ፕሬዚዳንት ረጀብ ጣይብ ኤርዶጋን (Recep Tayyip Erdoğan) ደግሞ ቱርክ ከወታደራዊ ኃይል ነፃ ሊሆኑ ይገባል የምትላቸውን ደሴቶች እንዳታጠናክር አቴንስን አስጠንቅቀዋል። ግሪክ ይህንን ውድቅ አድርጋ ከእስራኤል ጋር የምታካሂደውን የአየርና የሚሳኤል መከላከያ መርሐ ግብር Achilles Shield ይዛ ወደፊት እየገፋች ነው።

ከ2023 ጀምሮ የግሪክና የቱርክ ግንኙነት መሻሻል ቢታይም እንዲህ ያሉ አለመግባባቶች ቀጥለዋል። በወዳጃዊ ግንኙነትና በመልካም ጉርብትና ላይ የወጣው የአቴንስ መግለጫ በስደት፣ በንግድና በቱሪዝም ዘርፎች ትብብርን አስፍቷል። ሆኖም ቀደም ሲል በኤጂያን ቀውሶችን በፈጠሩት ውዝግቦች ላይ ብዙም እመርታ አላሳዩም።

ኃይልና መሠረተ ልማት ይህንን አስማማት ማስቀጠል ይበልጥ አስቸጋሪ ያደርጉታል። ዲፕሎማቶች በባሕር ላይ የዳኝነት ሥልጣን ዙሪያ ያለውን አለመግባባት ማራዘም ይችላሉ። ነገር ግን የገመድ መርከብ ሥራውን የሚፈቅድለትና የአሰሳ ማስጠንቀቂያዎችን የሚያወጣ መንግሥት ሳይኖር መንቀሳቀስ አይችልም። አከራካሪ በሆኑ ውኃዎች ውስጥ እነዚህ ውሳኔዎች አቴንስና አንካራን በተፎካካሪ የይገባኛል ጥያቄዎች መሠረት እንዲንቀሳቀሱ ያስገድዳሉ።

Ocean Link የተባለው መርከብ ምን ሊፈጠር እንደሚችል ያሳያል። በ11 ሴፕቴምበር 2026 በሌምኖስ የሚገኘው የግሪክ ጣቢያ መርከቡ ከ13 ሴፕቴምበር ጀምሮ ከኪዮስ ሰሜን ምዕራብ የገመድ ጥገና እንዲያከናውን የአሰሳ ማስጠንቀቂያ አውጥቷል። ቱርክ በኤጂያን በአንዳንድ ክፍሎች በእንዲህ ዓይነት ሥራ ላይ የግሪክን ሥልጣን ተገዳድራለች፤ ተመሳሳይ መርከብ በዚህ ዓመት ሁለት ጊዜ የቱርክ ጣልቃ ገብነት ገጥሞታል።

እንዲህ ያሉ ክስተቶች ቱርክ ግሪክ ሳትቀበላቸው የይገባኛል ጥያቄዎቿን እንዴት ማስገፋት እንደምትችል ያሳያሉ። ሲቪል መርከቦችን መገዳደር አከራካሪ በሆኑ ውኃዎች ውስጥ የሚካሄዱ ፕሮጀክቶችን የፖለቲካና የደኅንነት ወጪ ከፍ ያደርጋል፤ እንዲሁም አቴንስ የግጭት አደጋ ቢኖርም ወደፊት መቀጠል እንደሚገባት ወይስ እንዳትቀጥል መወሰን እንድትገደድ ያደርጋታል።

የቀርጤስ-ቆጵሮስ የኤሌክትሪክ ገመድ ተመሳሳይ ችግርን በይበልጥ ሰፊ መጠን ያሳያል። ግሪክ የባሕር ወለል ጥናቶች እንደገና እንዲጀምሩ ተስፋ አድርጋለች፣ ምናልባትም በኦክቶበር፣ ቱርክ በ2019 ከሊቢያ ጋር ባደረገችው የባሕር ላይ ስምምነት ላይ መሠረት ብላ በምታቀርባቸው የይገባኛል ጥያቄዎች የሚነኩ ውኃዎችንም ጨምሮ ነው። አቴንስ የአንካራን የይገባኛል ጥያቄዎች ውድቅ አድርጋ የቱርክን ፈቃድ አትጠይቅም ብላለች። የቱርክ ማጽደቅ መጠየቅ ግሪክ ሕገ ወጥ ናቸው ለምትላቸው የይገባኛል ጥያቄዎች ክብደት ሊሰጥ ይችላል።

ጉዳዩ ለዋሽንግተንም ጠቀሜታ አለው። አሜሪካ በግሪክ፣ በቆጵሮስና በአውሮፓ መካከል ያሉ የኃይል ትስስሮችን ደግፋለች፣ ይህም የቆጵሮስን የኃይል መገለል ሊቀንሱ የሚችሉ ፕሮጀክቶችን ያካትታል። እነዚህን ፕሮጀክቶች የሚያዘገይ የቱርክ ጫና አሜሪካ ይበልጥ በቀረበ ቀጣናዊ የኃይል ትብብር አካል አድርጋ የደገፈቻቸውን ዕቅዶች ይጎዳል።

ዋሽንግተን በኤጂያን በሚነሱ ሁሉም የሕግ ውዝግቦች ላይ አቋም ሳትይዝ በግሪክና በቱርክ መካከል የሚደረጉ ንግግሮችን መደገፍ ትችላለች። በተመሳሳይ ጊዜ ግን የሲቪል የጥናት ወይም የግንባታ ሥራን ለማስቆም ወታደራዊ መርከቦችን መጠቀምን መቃወም ይኖርባታል።

እንዲህ ያለ ጫና አንድ ፕሮጀክት እንዲቀጥል ወይም እንዳይቀጥል የሚወስነው ሆኖ እንዲቀር መፍቀድ፣ ግሪክ ውድቅ ባደረገቻቸው የባሕር ላይ የይገባኛል ጥያቄዎች መሠረት ቱርክ በመሠረተ ልማት ላይ ተጽዕኖ እንዲኖራት ያደርጋል።

የቀርጤስ-ቆጵሮስ ገመድ ይህንን ጥያቄ በቅርቡ ወደ ፊት ሊያመጣው ይችላል። የጥናት መርከቦች ሲመለሱ ሁለቱም ወገኖች የይገባኛል ጥያቄዎቻቸውን እስከ ምን ድረስ ለማስፈጸም እንደተዘጋጁ መወሰን ይኖርባቸዋል።