የኢራን አጋር ኃይሎችን ለመግታት ትራምፕ በኢራቅ ቴሌኮም ውስጥ የሰረጉበትን መረብ ኢላማ ሊያደርጉ ይገባል

በኢራቅ ውስጥ የሚገኙ ኢራን ደጋፊ ታጣቂ ቡድኖች ያላቸውን መሣሪያ አቅም አሜሪካውያንን ለማሸበር ብቻ ሳይሆን፣ የኢራቅን ጥቅም ከጎረቤት ኢራን ጥቅም በላይ ለሚያስቀምጡ ኢራቃውያንም ላይ ሲጠቀሙበት ቆይተዋል። ኋይት ሐውስ፣ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤትና የአሜሪካ የደኅንነት ማኅበረሰብ እንደ ባድር ኮር፣ አሳኢብ አህል አል-ሐቅ እና ከታኢብ ሂዝቦላህ ያሉ ታጣቂ ቡድኖች ላይ ትኩረት በማድረግ፣ ከኢራቅ ሉዓላዊነት ጋር የሚጋጩ ድርጊቶቻቸውን እንዲገቱ ጠቅላይ ሚኒስትር አሊ አል-ዛይዲን ቢገፋፉም፣ ብዙ ጊዜ ትኩረታቸውን በወታደራዊ እንቅስቃሴያቸው ላይ ብቻ ያደርጋሉና ገንዘብ የሚያገኙበትን መንገድ ወይም ወደ ኢራቅ ኢኮኖሚ የሚሰርጉበትን አሰራር ይዘነጋሉ።

እነዚህ የሕዝባዊ ማሰባሰቢያ ኃይሎች (Popular Mobilization Forces) እኛ እንዳለን የሚናገሩት ማንኛውም ሃይማኖታዊ ሕጋዊነት የተዘረፈ ነው። ታላቁ አያቶላህ አሊ ሲስታኒ ኢራቃውያን እስላሚክ ስቴት (ISIS) እንዲያሸንፉ ያወጡት ፈትዋ በ2014 ነበር፣ ነገር ግን በኢራን የሚደገፉ ታጣቂ ቡድኖች በአንዳንድ አጋጣሚ እስከ 1982 ድረስ ቀድመው ተመሥርተዋል።

ሆኖም በኢራን እንደሚገኘው የኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) ሁሉ፣ በኢራን የሚደገፉ ታጣቂ ቡድኖች ወታደራዊ ኃይሎች ብቻ ሳይሆኑ የንግድ ስብስቦችም ናቸው። በ1930ዎቹ እንደነበረችው ቺካጎ፣ መሣሪያቸውን ተጠቅመው የተወሰኑ ዘርፎችን በብቸኝነት ለመቆጣጠርና የኢራቅን ኢኮኖሚ ለማነቅ የሚሻ ማፊያ ናቸው።

ተንታኞች ኢራቅን ብዙ ጊዜ በነዳጅ መነጽር ቢመለከቱም፣ በኢራን የሚደገፉ ቡድኖችና ፓርቲዎች ወደ ሌሎች ዘርፎች መዘንበላቸው ተደጋግሟል፤ ይህም ከፍተኛ የሰው ኃይል ፍላጎታቸው ሰፊ የድጋፍ መረብ እንዲዘረጋ ስለሚያስችል እና ዘርፎቹ ትርፋማ ስለሆኑ ነው። በዓለም ባንክ መረጃ መሠረት፣ የኢራቅ አጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት ከ2023 ወዲህ በስመ ዶላር ስሌት ወደ ሃያ እጥፍ ያህል አድጓል፣ ይህም በዓመት በአማካይ ወደ 14 በመቶ የሚጠጋ የተጠራቀመ የዕድገት መጠን ያመለክታል።

በኢራቅ ውስጥ እጅግ ትርፋማ ከሆኑ ዘርፎች አንዱ የመገናኛ ዘርፍ ነው። የኢራቅ ፕሬዚዳንት ሳዳም ሁሴን ኢራቅን ተገልላ እንድትኖር አድርገዋት ነበር። ኢራቅ ነፃ ከወጣች በኋላ፣ የጥምረቱ ጊዜያዊ አስተዳደር (Coalition Provisional Authority) እና በእጁ የመረጠው የመገናኛ ሚኒስቴር በጀላል ጣላባኒ ቁጥጥር ስር ለነበረው አስያሴል (Asiacell)፣ የግብፁ ኦራስኮም ላዋቀረው የኢራቅና (Iraqna) ኔትወርክና በኩዌት ባለቤትነት ለተያዘው ዛይን (Zain) ጊዜያዊ ፈቃድ ሰጡ። የኳታር ቴሌኮም በኋላ ኦሬዱ (Ooredoo) ተብሎ የተሰየመው ደግሞ፣ በመጨረሻ በአስያሴል ውስጥ አብላጫ ባለቤትነት ገዛ።

ኢራቅ ሉዓላዊነቷን መልሳ ከተረከበች በኋላ፣ በወቅቱ ገለልተኛ አካል የነበረው የመገናኛና መገናኛ ብዙኃን ኮሚሽን ፈቃድ መስጠት ጀመረ። ከ2007 ጀምሮ የኢራቅ መንግሥት ሂደቱን በማሻሻል፣ በንድፈ ሐሳብ ደረጃ በመገናኛና መገናኛ ብዙኃን ኮሚሽን አስተያየት መሠረት የመገናኛ ሚኒስቴር ፈቃድ እንዲሰጥ አደረገ። በተግባር ግን ይህ ማለት የፖለቲካ ድጋፍና መደገፍ ቅድሚያ አገኘ ማለት ነበር፣ በተለይም የሕግ ማዋቀር ለውጥ የመገናኛና መገናኛ ብዙኃን ኮሚሽንን ለፓርላማ ተገዥ ካደረገ በኋላ። አስያሴል ፈቃዱን አስጠበቀ፣ ነገር ግን በሙስና የተበከለ ሂደት ውስጥ የኢራቅ መንግሥት የኦራስኮምን ፈቃድ ለመተካት በ2007 በባርዛኒ ቤተሰብ ቁጥጥር ስር ለሚገኘው ኮሬክ (Korek) አዲስ ፈቃድ ሰጠ። የመሱድ ባርዛኒ የወንድም ልጅ ሲርዋን ለኮሬክ ፈቃድ ቅድመ ክፍያ ለመፈጸም የሕዝብ ገንዘብ ተጠቅሞ፣ ከዚያም በኋላ ኩባንያውን እንደ የግል ንብረት አድርጎ አስተዳደረው። በ2022 የኮሬክ ፈቃድ ቢያበቃም፣ የሙስና ዘዴዎቹ በመጨረሻ በ$1.65 billion የግልግል ዳኝነት ውሳኔ እንዲሸነፍ አድርገውታል። ክፍያው እየተቆራረጠ ባለመፈጸሙ፣ በኦገስት 2026 የኢራቅ መንግሥት የኮሬክ ንብረቶች እንዲወረሱ አዘዘ።

የኢራቅ ከኮሬክ ጋር ያላት ተሞክሮ፣ ክፉ ተዋናዮችና ግልጽነት የጎደለው እንዲሁም ብዙ ጊዜ በሙስና የተበከለ የመገናኛና መገናኛ ብዙኃን ኮሚሽንና የመገናኛ ሚኒስቴር ሂደት የሚያስከትለውን አደጋ ያሳያል።

የኢራን መሪዎች ይህንኑ ሙስና በመጠቀም የኢራቅን ደኅንነት ያሳድናሉና የቴህራንን የራሷን ጥቅም ያስጠብቃሉ። ከ2014 ጀምሮ ጠቅላይ ሚኒስትሮች ለኢራን ይበልጥ ተገዥ የሆኑ የመገናኛ ሚኒስትሮችን ሾመዋል። ለምሳሌ፣ የጠቅላይ ሚኒስትር ኑሪ አል-ማሊኪ ተተኪ ሃይደር አል-አባዲ የባድር ኮር ቅርብ አጋር የሆኑትን ካዘም ሐሰን ራሺድ ሾመዋል። የካዘም ተተኪ ናዒም አል-ሩባኢ ደግሞ ለአሳኢብ አህል አል-ሐቅ ታማኝ ነበሩ፣ ሩባኢ ራሳቸውን ገለልተኛ አድርገው ቢገልጹም አሳኢብ ግን እነርሱን የራሳቸው እንደሆኑ ገልጿቸዋል። ቀጣዩ ሚኒስትር ሂያም አል-ያሲሪ ለማሊኪ ኢራን ደጋፊ የሆነው የሕግ የበላይነት (State of Law) ስብስብ ተጠሪ ነበሩ። አል-ዛይዲ የኢራንን ተጽዕኖ ከሥሩ እንደሚነቅሉ ለኋይት ሐውስ ቃል ቢገቡም፣ ከዚያ ወዲህ ግን ሁኔታውን በመመዘን መንገዳቸውን ለማስተካከል ቆይተዋል። የመገናኛ ሚኒስትራቸው ሙስጠፋ ጃባር ሰናድ ሲሆኑ፣ እርሳቸው ምንም እንኳ ገለልተኛ ቢሆኑም ከአሳኢብ አህል አል-ሐቅ እና ከሌሎች ኢራን ደጋፊ የሺዓ ታጣቂ ቡድኖች ጋር ይስማማሉ።

የኢራንና የታጣቂ ቡድኖች ወደ ኢራቅ የመገናኛ ዘርፍ መስረግ የሚያስከትለው አደጋ ከሞባይል ስልክ ኔትወርክ አልፎ ወደ ኢንተርኔትም ይዘልቃል። የዌስት ፖይንት የፀረ-ሽብር ማዕከል (Combating Terrorism Center) በንግድ አማካሪና የዋሽንግተን ኢንስቲትዩት ባልደረባ በሆኑት ማይክል ናይትስ (Michael Knights) የተጻፈ ጽሑፍ አሳትሞ ስኮፕስካይ (ScopeSky) ከታጣቂ ቡድኖች ቁጥጥር ውጭ ካሉ ጥቂት የኢራቅ የመገናኛ ኔትወርኮች አንዱ መሆኑን ጠቁሟል፣ ነገር ግን ይህን ነገር በተቃራኒ መልኩ ያቀረቡት ይመስላል። እንዲሁም ኤንኪዱ (Enkidu) እና ሱፐርሴል (Supercell) ከታጣቂ ቡድኖች ጋር የተቆራኙ መሆናቸውን በስህተት ዘርዝረዋል። ወደ ግርጌ ማስታወሻዎቹ በጥልቀት ሲገባ ችግሩ ማንነታቸው ባልታወቀ ምንጮች ላይ መመካታቸው መሆኑ ይታያል፣ ከእነርሱም አንዳንዶቹ የራሳቸው አጀንዳ ሊኖራቸው ይችላል ሌሎቹ ደግሞ ስለሚናገሩት ነገር ቀጥተኛ ዕውቀት ላይኖራቸው ይችላል። ኤንኪዱና ሱፐርሴል በእኔ የታየ የደብዳቤ ልውውጥ ውስጥ እርማት እንዲደረግ ሲጠይቁ፣ የፀረ-ሽብር ማዕከሉና የዋሽንግተን ኢንስቲትዩት ችላ ብለዋቸዋል። የኤሚሬቶችና የአሜሪካ ገንዘብ በኤንኪዱና በሱፐርሴል ላይ ኢንቨስት ያደርጋል፣ ድጋፍም ይሰጣል፣ ይህም የዌስት ፖይንት Sentinel ክሶችን እንግዳ ያደርጋቸዋል።

በተጨባጭ፣ ስኮፕስካይ እና አጋሩ ኧርዝሊንክ ቴሌኮሙኒኬሽንስ (Earthlink Telecommunications)፣ የኢራቅ ቅርንጫፉ ከአሜሪካው ኧርዝሊንክ ኩባንያ ጋር ምንም ግንኙነት የሌለው ቢሆንም፣ ቢያንስ በዘርፉ ውስጥ ባሉ ኢራቃውያን አገላለጽ መሠረት ዛሬ ታጣቂ ቡድኖች ወደ ኢራቅ የመገናኛ ኔትወርክ የሚሰርጉበት ዋነኛ መተላለፊያ መሆናቸው ይታያል። ኧርዝሊንክ ለምሳሌ፣ በተባበሩት ዓረብ ኤሚሬቶች የተመዘገበ ቢሆንም ሂዝቦላህን በመደበኛነት የሚያስተዋውቅ መሆኑ ይታያል።

ስኮፕስካይ በሲቪል አመራር የሚተዳደር ነው። በጠቅላይ ሚኒስትር ኢያድ አላዊ አስተዳደር ዘመን ሲመሠረት ምንም ዓይነት የደኅንነት አደጋ አልነበረበትም። ነገር ግን በኑሪ አል-ማሊኪ አገዛዝ ወቅት ኩባንያው በፍጥነት እንዲስፋፋ የሚያስችሉ የመንግሥት ውሎችን በማግኘት ከኢራቅ ዋነኛ የኢንተርኔት አቅራቢዎች መካከል አንዱ ሆነ። ዋና ተጠቃሚ ሰው ሙናፍ ሱበይህ አል-ሸይኽሊ ናቸው። አል-ሸይኽሊም ሆኑ ስኮፕስካይ፣ ሀብት ለመደበቅ የባሕር ማዶ መሸፈኛ ኩባንያዎች የሚጠቀሙ ግለሰቦችን ያጋለጠው የ2015 የ11.5 million የገንዘብና የሕግ ሰነዶች ፍንጣቂ የሆነው የፓናማ ፔፐርስ ውስጥ ተጠቅሰዋል።

ማሊኪ ከሥልጣን ከወረዱ በኋላ፣ ስኮፕስካይ ወደ ባድር ኮር ይበልጥ በመቅረብ ከሃዲ አል-አሚሪ፣ ከቀድሞ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር መሐመድ አል-ጋባን እና ከባድር ጽሕፈት ቤት ኃላፊ ሰይድ ወሃብ ጋር ግንኙነት ፈጥሯል። ካዘም አል-ሳዲቅ፣ የኢራን በኢራቅ አምባሳደር፣ ተጨማሪ ድጋፍ አድርገዋል፣ እንዲሁም አቂል መፍተን ኸፊፍ አል-በይዛኒ የቁድስ ኃይል (የIRGC ልዩ ክፍል) ለመደገፍ የገንዘብና የባንክ መረቦች እንዲገነቡ በመሥራታቸው በOctober 9, 2025 በአሜሪካ ግምጃ ቤት ማዕቀብ ተጥሏቸዋል። የኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢዎችንና የሞባይል ስልክ ሥርዓቶችን የሚቆጣጠሩ አካላት ከእነዚህ መረቦች ላይ መጠለፍና መረጃ ማውጣት ይችላሉ።

በዚህ ረገድ ኢራቅ ብቻዋን አይደለችም። ሁቲዎች በየመን ዋነኛ የሞባይል ስልክ ኔትወርክ ላይ ያላቸው ቁጥጥር፣ በዓለም አቀፍ ዕውቅና ባለው መንግሥት ቁጥጥር ስር ባሉ አካባቢዎች ሳይቀር ደኅንነትን ማዳከሙን ቀጥሏል።

በ2018 የባድር ኮር አባል የሆኑት የኢራቅ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር ቃሲም አል-አዕራጂ፣ ብሔራዊ መዝገብና የኤሌክትሮኒክ መታወቂያ ሥርዓት ለመፍጠር የሚያስችል ተቋም ለማቋቋምና መሣሪያ ለመግዛት እንዲያግዝ ለአንድ የአውሮፓ ኩባንያ ውል ሰጡ። በኢራቅ ውስጥ ደግሞ አል-ሸይኽሊ እና የአሳኢብ አህል አል-ሐቅ ቀይስ አል-ኸዛዕሊ ስኮፕስካይን እና ኧርዝሊንክን ወደ ኢራቃዊው የሥራ ክፍል ለማስገባት በተደጋጋሚ ሲንቀሳቀሱ ነበር፣ በዚህም የ“Tabadul” ክፍያ ሥርዓታቸውን የኢ-ቪዛ እና የኤሌክትሮኒክ መታወቂያ ሥርዓት የሚጠቀምበት መድረክ በማድረግ ደኅንነትን አደፈረሱ።

ዝርዝሮች ወሳኝ ናቸው። ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ እና የግምጃ ቤት ሚኒስትር ስኮት ቤሰንት የኢራንን ተጽዕኖ ለመግታትና ወደ ኋላ ለማስመለስ በሚጥሩበት ወቅት፣ መደለልን የሚቋቋሙ የቴሌኮሙኒኬሽን ቡድኖችን የሚያበረታታና የሚደግፍ ስትራቴጂ መደገፋቸው አስፈላጊ ነው። ኢራቅ ተለዋዋጭ ታማኝነትና ግልጽነት የጎደለው የገንዘብ እንቅስቃሴ ረግረግ ሊሆን ትችላለች። ቢያንስ፣ የአሜሪካ መንግሥትና የአሜሪካ ኤምባሲ ባለቤትነቱ፣ መነሻውና እውነተኛ ቁጥጥሩ ግልጽና ጥርት ያልሆነ ማንኛውንም የመገናኛ ኔትወርክ ወይም ኩባንያ መደገፍ የለባቸውም።

እጅግ አስተማማኝ ስትራቴጂው ሊሆን የሚችለው፣ ታጣቂ ቡድኖች የሰረጉባቸው ድርጅቶች ጋር አጋርነትን በግልጽ የሚከሉ፣ በኔትወርኮቻቸው ውስጥ ማንኛውንም የቻይና ክፍሎች ለማካተት የሚከለክሉና ለአሜሪካ ሕግ ራሳቸውን ለማስገዛት ፈቃደኛ የሆኑ ኩባንያዎችን፣ ለምሳሌ ሱፐርሴል፣ አንኬዶ (Ankedo) እና ቴሌ ኮር አይቲ ሶሉሽንስ (Tele Core IT Solutions) መደገፍ ነው። ሱፐርሴልና አንኬዶ በተባበሩት ዓረብ ኤሚሬቶች የተመዘገቡ ሲሆኑ፣ ቴሌ ኮር አይቲ ደግሞ አሜሪካዊ ኩባንያ ነው።

ቢያንስ፣ የአሜሪካ ኤምባሲና በዋሽንግተን ያሉ ፖሊሲ አውጪዎች የእነዚህን ኩባንያዎች ግልጽነትና አሠራር ከስኮፕስካይና ከኧርዝሊንክ እስከ ኑኽባ FTTH ያሉ ተፎካካሪ ኔትወርኮች ሁሉ ሊያሟሉት የሚገባ መስፈርት አድርገው ሊያስቀምጡት ይገባል። መዝገቦቹን የማይከፍትና ከአሜሪካ ተቆጣጣሪ አካላት ‘gold standard’ ዕውቅና ያላገኘ ማንኛውም የኢራቅ ኔትወርክ በማንኛውም የአሜሪካ ፕሮጀክት ሊነካም ሆነ ሊጠቀምበት አይገባም። የአሜሪካ ግምጃ ቤት ደግሞ ከዚህም አልፎ ኢራን ወደ ኢራቅ ቴሌኮሙኒኬሽን የሚሰርግበትን መንገድ ለመቋቋም ሲባል ወገን የሚያደላ መስሎ የሚታይ ወይም እንኳን በቀላሉ ቸልተኛ የሆነ የመገናኛ ሚኒስትር ላይ ማዕቀብ ሊጥል ይችላል።