ምዕራቡ ዓለም የእስልምና አተገባበርን የመተርጎም ሥልጣን ለሃይማኖት መሪዎች መተዉን ሊያቆም ይገባል

የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን (Church of England) አንድ ፓኪስታናዊ የእስልምና ሃይማኖት መሪን በሃይማኖቶች መካከል ውይይት ላበረከተው አስተዋጽኦ ለመሸለም የወሰነችው ውሳኔና በኋላም ለአል ቃኢዳ መሪ ለነበረው ኦሳማ ቢን ላደን ያቀረበውን ውዳሴ የሚያሳይ ማስረጃ ከተገኘ በኋላ ሽልማቱን መልሳ መሰረዟ፣ ከአሳፋሪ የማጣራት ግዴታ ውድቀት በላይ ነበር። ይህ የምዕራቡን ዓለም የተሳሳተ ግንዛቤ አጋልጧል፤ ይኸውም ሃይማኖታዊ ሥልጣን ከማኅበራዊ ተቀባይነትና ሙስሊሞችን በትክክል ከመወከል ጋር አንድ ነው የሚለው ግምት ነው።

ለአሥርት ዓመታት የምዕራቡ ዓለም መንግሥታት እስላማዊ ማኅበረሰቦችን የሚቀርቡበት “አክራሪ” እና “መካከለኛ” በሚል ጠባብ የሁለትዮሽ አመለካከት ነው፤ ሁለቱም ምድቦች ሃይማኖታዊ ናቸው። አክራሪው ማለት የእስልምና ትርጓሜው አደገኛ የሆነ ሙስሊም ነው፤ መካከለኛው ደግሞ ትርጓሜው ተቀባይነት ያለው ሙስሊም ነው። በሁለቱም ጉዳዮች እምነት ምዕራቡ ዓለም የፖለቲካ ማንነትን፣ የዜግነት መነሳሳትንና ማኅበራዊ እንቅስቃሴዎችን የሚረዳበት መነጽር ይሆናል።

ይህ ከባድ የትንተና ስህተት ነው። ሙስሊሞች አብላጫውን የሚይዙባቸው ማኅበረሰቦች ሃይማኖታዊ አንድ ወጥ አይደሉም። እነዚህ ማኅበረሰቦች ኢስላሚስቶችን፣ ባህላዊ አቋም አራማጆችን፣ ተሐድሶ ፈላጊዎችን፣ ሴኩላሪስቶችን፣ አምላክ የለሾችን፣ አጉኖስቲኮችን፣ ብሔርተኞችን፣ ሊበራሎችን፣ ሶሻሊስቶችን፣ የንጉሣዊ ሥርዓት ደጋፊዎችን፣ ዴሞክራቶችንና አምባገነናዊ አቋም ያላቸውን ወገኖች ያቅፋሉ። እንዲሁም እምነታቸውን እንደ ፖለቲካዊ መርሐ ግብር ሳይሆን እንደ ግል ጉዳይ የሚቆጥሩ ሙስሊሞችንም ይዘዋል። የምዕራቡ ዓለም መንግሥታት የሃይማኖት መሪዎችንና ሃይማኖታዊ ድርጅቶችን የሙስሊም ማኅበረሰቦች አነጋጋሪ አካላት አድርገው በመያዛቸው፣ በእምነት ላይ የተመሠረቱ ወገኖችን በሌሎች ወገኖች ቀጥተኛ ኪሳራ አጠናክረዋል።

የዚህ ችግር ሥረ መሠረት ታሪካዊና ጂኦፖለቲካዊ ነው። በቀዝቃዛው ጦርነት ዘመን ሃይማኖት “አምላክ የለሽ ኮሙኒዝምን” ለመታገል ጠቃሚ መሣሪያ ሆኖ ነበር። አፍጋኒስታን ከሁሉም የላቀ ተፅዕኖ ያስከተለ ምሳሌ ነበረች። አሜሪካና አጋሮቿ የሶቪየትን ወረራ ይዋጉ የነበሩትን የአፍጋን ሙጃሂዲን ኃይሎች በመደገፍ፣ ውጤቱ ከቀዝቃዛው ጦርነት ባሻገር የዘለቀ የኢስላሚስት ንቅናቄ መሠረተ ልማት እንዲፈጠር አድርገዋል። ስትራቴጂያዊው አመክንዮ ሊገባ የሚችል ነበር፤ የረዥም ጊዜ ዋጋው ግን አልተገነዘበም። አሜሪካ ሃይማኖትን እንደ ውስብስብ ማኅበረሰቦች አንድ ገጽታ ሳይሆን፣ እንደ ጂኦፖለቲካ መሣሪያ ነበር የያዘችው።

ይህ ልምድ በዘመናዊ ዲፕሎማሲ ውስጥም ቀጥሏል። የአብርሃም ስምምነቶች በመሠረታቸው ስለ መንግሥታት ጥቅም፣ ደኅንነት፣ ሉዓላዊነትና ኢኮኖሚያዊ ትብብር የተደረጉ ስምምነቶች ናቸው። ሆኖም ለሕዝብ የቀረቡበት መንገድ በአብዛኛው በ“አብርሃማዊ” ዕርቅና በሃይማኖቶች መካከል መስማማት ቋንቋ ተጠቅልሎ ነበር። የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ለአብርሃም ስምምነቶች የሰጠው ገለጻ ይህን ሥነ መለኮታዊ አቀራረብ ያሳያል። እንዲህ ያለ ቋንቋ በራሱ ተቃውሞ የሚቀርብበት አይደለም፤ ነገር ግን ሃይማኖት በመካከለኛው ምሥራቅ የመንግሥታዊ አስተዳደር ቋንቋ በሚሆንበት ጊዜ፣ ፖለቲካዊ፣ ዜግነታዊና ኢኮኖሚያዊ ማንነቶች ከዋናው ርእስ ተገፍተው በአጭር የሃይማኖት መለያዎች ጀርባ ይሰወራሉ።

ውጤቱ በእጅጉ የሚያሳስበው የምዕራቡ ዓለም ፖሊሲ አዳዲስ የፖለቲካ ሥርዓቶችን ለመገንባት ባገዘባቸው ቦታዎች ነው። ከ2001 በኋላ አፍጋኒስታን “እስላማዊ ሪፐብሊክ” ሆነች፤ የኢራቅ ከሳዳም በኋላ የወጣ ሕገ መንግሥት ደግሞ እስልምናን ይፋዊ ሃይማኖትና የሕግ መሠረታዊ ምንጭ አድርጎ አወጀ። የአፍጋኒስታን ሕገ መንግሥታዊ ማዕቀፍና የኢራቅ ሕገ መንግሥት ሃይማኖታዊ ሕግ ትርጓሜ በመንግሥት አስተዳደር ውስጥ እንዴት እንደሚሰርጽ ያሳያሉ። የምዕራቡ ዓለም ፖሊሲ አውጪዎች ፀረ-እስልምና ናችሁ የሚል ክስ በመፍራት እነዚህን አደረጃጀቶች ለመገዳደር ፈቃደኞች አልነበሩም። ውጤቱም ተቃርኖ ሆነ፤ ለእስልምና አክብሮት ለማሳየት በመሞከር የምዕራቡ ዓለም መንግሥታት እንደሚደግፉት የሚናገሩትን ብዝኃነት የሚገድቡ የፖለቲካ መዋቅሮችን ሕጋዊ አደረጉ።

ተመሳሳዩ ችግር በምዕራባውያን ማኅበረሰቦች ውስጥም ይታያል። የሙስሊሞች ውሕደት ብዙውን ጊዜ የሚወያዩበት በዜግነት፣ በእኩልነትና በጋራ የፖለቲካ ማኅበረሰብ ውስጥ በመሳተፍ ሳይሆን፣ የሃይማኖታዊ ማንነትን በማስተናገድ በኩል ነው፤ የእምነት ትምህርት ቤቶች፣ የሐላል አቅርቦት ወይም የሸሪዓ ምክር ቤቶች ይህን ያሳያሉ። የእንግሊዝ ከሸሪዓ ምክር ቤቶች ጋር ያላት ተሞክሮ ይህን ውጥረት ያሳያል። በፈቃደኝነት ላይ የተመሠረተ ሃይማኖታዊ ሽምግልና በነፃ የሕግ ሥርዓት ውስጥ ሊኖር ቢችልም፣ በዩናይትድ ኪንግደም የሸሪዓ ምክር ቤቶችን በተመለከተ ባላት አቋም እንደተመለከተው፣ ሃይማኖታዊ ሥልጣን መንግሥት የሚያረጋግጣቸውን ሁሉን አቀፍ መብቶች ሊተካ አይችልም።

የዚህ ውጤት ተመራጭ በሆነው ሃይማኖታዊ አብነት ውስጥ የማይገቡ ሙስሊሞች፣ ማለትም ተሐድሶ አራማጆች፣ ሴኩላሪስቶች፣ አምላክ የለሾች፣ እስልምናን የለቀቁ ሰዎች፣ ተቃዋሚዎች፣ የሴቶች መብት ተሟጋቾችና የፖለቲካ እስልምና ተቺዎች በሥርዓት እንዲገለሉ መደረጉ ነው። ለንደንና ሌሎች የምዕራቡ ዓለም ዋና ከተሞች የእነዚህን ድምፆች ያነሰ ወካይነት እንዳለው አድርገው የሚመለከቱት፣ እስልምና በሕዝባዊ ሕይወት ውስጥ ልዩ ቦታ ሊኖረው ይገባል የሚለውን ግምት ስለሚገዳደሩ ነው።

ይህ ምሁራዊ ችግር ብቻ አይደለም። የኢስላሚስት አክራሪነትን የመታገል ጥረትን ያዳክማል። አክራሪ እንቅስቃሴዎች ወደ ሃይማኖት ብቻ መቀነስ የለባቸውም፤ ፖለቲካዊ ዓመፅ የሚመነጨው ከርዕዮተ ዓለም፣ ከሥነ መለኮት፣ ከፖለቲካዊ ቅሬታዎች፣ ከአምባገነንነትና ከማኅበራዊ ሁኔታዎች መስተጋብር ነው። ሆኖም ሃይማኖታዊው ገጽታ መለሳለስ ወይም ችላ መባል የለበትም። ሃይማኖታዊ ሐሳቦችን ለመመርመር የሚፈራ ፖሊሲ፣ እነዚያኑ ሐሳቦች ፖለቲካዊ ዓመፅን ሕጋዊ ለማድረግ የሚጠቀሙ እንቅስቃሴዎችን መገዳደር አይችልም።

መፍትሔው ያነሰ ሃይማኖታዊ ነፃነት አይደለም፤ እኩል ሃይማኖታዊ ነፃነት ነው። ሙስሊሞች እምነታቸውን ያለማስገደድ የመተግበር ነፃነት ሊኖራቸው ይገባል። ነገር ግን እስልምናን እንደገና የመተርጎም፣ የመቃወም፣ የመሳለቅ፣ የመልቀቅ ወይም እንደ ግል ጉዳይ የመቁጠር እኩል ነፃነትም ሊኖራቸው ይገባል። ሙስሊም ያልሆኑትም ተመሳሳይ ነፃነቶች ሊኖራቸው ይገባል። ሃይማኖታዊ እምነት ከማስገደድ መጠበቅ ይገባዋል፤ ሃይማኖታዊ ሐሳቦች ግን ከትችት ነፃ የመሆን መብት የላቸውም። የምዕራቡ ዓለም ፖሊሲ “መካከለኛ ሙስሊሞችን” የመፈለግ ጥረቱን ትቶ፣ ዜጎች ሃይማኖት በሕይወታቸው ውስጥ ምን ሚና ሊኖረው እንደሚገባ በነፃነት ራሳቸው የሚወስኑባቸው ብዝኃነት ያላቸው ማኅበረሰቦችን ማልማት ይኖርበታል።