ምዕራቡ ዓለምና የሰብአዊ መብት ድርጅቶች በሱዳን ጉዳይ የፓርቲ ፖለቲካ ጨዋታን ማቆም አለባቸው

ከአምስት ዓመታት ትንሽ በላይ በፊት፣ 25 ኦክቶበር 2021 ላይ፣ የሱዳን ጦር ኃይሎች ጄኔራል አብደል ፈታህ አል-ቡርሃን (Abdel Fattah al-Burhan) እና የፈጥኖ ደራሽ ኃይሎች መሪ ሞሐመድ ሐምዳን ዳጋሎ (Mohamed Hamdan Dagalo)፣ ሔመድቲ ተብሎ የሚታወቀው፣ ከሕዝባዊ አብዮት በኋላ የተቋቋመውን በጠቅላይ ሚኒስትር አብደላ ሐምዶክ (Abdalla Hamdok) የሚመራውን የሲቪል መሪነት ያለው የሽግግር መንግሥት ገለበጡ። በኋላ በሁለቱ ጄኔራሎች መካከል የነበረው ውጥረት ተባብሶ በኤፕሪል 2023 ሱዳንን ወደ ጦርነት አስገባ፣ በግጭቱ መባባስ ውስጥም የቀድሞው ኢስላሚስት አገዛዝ ቅሪቶች ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል። ይህ ጦርነት የዓለም ትልቁ ሰብአዊ አደጋ ሆኗል። እንዲሁም ከዚህ የሚበልጥ ነገር ሰለባ ነው፤ እንደ አገሬ ያሉ አገሮች ሲወድቁ ሊይዛቸው ይገባ የነበረው ሥርዓት እየተመለሰ መሆኑ ነው።

እንደ ሱዳን ያሉ ጦርነቶችን ለማስቆም የተገነቡ ተቋማት ሽባ ሆነዋል፣ አሁንም አንዲት ዋና ከተማ እነዚህ ተቋማት በጭራሽ ይሠሩ አይሠሩ የሚለውን እስከ መወሰን ደርሳለች። በኖቬምበር 2024 ሩሲያ፣ በዩናይትድ ኪንግደም የቀረበ፣ ሲቪሎችን እንዲጠበቁ ብቻ የጠየቀ የተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔ ሐሳብ በቪቶ አወደቀች፣ ሌሎቹ 14 አባላት ግን በሙሉ ድጋፋቸውን ሰጥተው ነበር። ጦርነቱን ሊያንቀው የሚችለው የጦር መሣሪያ ማዕቀብ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ተገትሯል፣ ምንም እንኳ የውጭ መሣሪያዎች ጦርነቱን እያቀጣጠሉት መሆናቸውን የሚከራከር ብዙ ባይኖርም። የአፍሪካ ኅብረትም የተሻለ አፈጻጸም አላሳየም፤ ባለፈው ፌብሩዋሪ የሰላምና ፀጥታ ምክር ቤቱ በሱዳን ጉዳይ ሲሰበሰብ፣ ክርክሩ ጠመንጃዎቹን ስለማስቆም ሳይሆን የትኛው ወገን ‘ሕጋዊ’ ተብሎ ሊጠራ ይገባዋል በሚለው ላይ ነበር።

ሱዳን ሁልጊዜ የተረሳች አልነበረችም። ለሦስት አሥርት ዓመታት በዋሽንግተን ውስጥ የሁለቱም ፓርቲዎች ድጋፍ ያገኘ ያልተለመደ ጉዳይ ነበረች። ዴሞክራቶችና ሪፐብሊካኖች በደቡቡ የእርስ በርስ ጦርነት፣ በዳርፉር የዘር ጭፍጨፋ እና በኦማር አል-በሽር ኢስላሚስት አምባገነንነት ጉዳይ የፓርቲ ልዩነታቸውን አልፈው አብረው ይሠሩ ነበር። የዛሬው ጦርነት ሥሮቹንና አስከፊነቱን ከእነዚያ ጦርነቶች ጋር ይጋራል። የተቀየረው ሱዳን ሳይሆን ምዕራቡ ዓለም ነው፤ በዚያ የውጭ ፖሊሲ የአገር ውስጥ የባህል ትግል ሌላ ግንባር ሆኗል፣ ሩቅ ግጭቶችም በውስጣቸው ላሉት ሰዎች ላይ በሚያደርሱት ጉዳት ሳይሆን ስለ ምዕራባውያን ፖለቲካ ምን እንደሚናገሩ በዚያ መነጽር ይነበባሉ።

ከዚህ ስብራት የተነሳ አንዳንዶች ቀይ-አረንጓዴ ኅብረት የሚሉት ተፈጥሯል፤ ይህም የጽንፈኛ ግራ ዘመም እና የፖለቲካ ኢስላሚዝም (እስልምናን የፖለቲካ ሥርዓት የማድረግ ርዕዮተ ዓለም) ጥምረት ሲሆን፣ በሱዳን ጉዳይ የሚይዛቸው አቋሞች ከሱዳን እውነታ ሳይሆን ከምዕራባውያን ክርክሮች የሚመነጩ ናቸው። ይህ ጎራ ጦርነቱን ከሥሮቹ ይነጥላል፤ ማለትም ከስድስት አሥርት ዓመታት የወታደራዊ አገዛዝ እና በኃይል ይገዛ የነበረ ጠባብ ወታደራዊ-ኢስላሚስት ልሂቃን መንግሥትን መቆጣጠሩ የፈጠረው ሁኔታ ነው፣ ከዚያም ነጥሎ በዓለም አቀፍ ፉክክር ውስጥ እንደ ንፁሕ የውክልና ጦርነት ያቀርበዋል። የብሪታኒያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኢቬት ኩፐር (Yvette Cooper) በፌብሩዋሪ ከደርዘን በላይ አገሮች ጦርነቱን እያቀጣጠሉ መሆናቸውን ቢገልጹም፣ ይህ ጎራ ግን ከአካባቢው ካርታ ጋር የሚስማሙ ጥቂቶችን ብቻ ይነጥላል። እንዲሁም ከአንድ ጨርቅ የተሠሩ ሁለቱን ተዋጊ ወገኖች ከማውገዝ ይልቅ አንዱን ይከልላል፣ የአሜሪካ መንግሥት ያረጋገጠውን የኬሚካል መሣሪያ አጠቃቀም እንኳ በዝምታ ያልፋል። ታዋቂ የሰብአዊ መብት ድርጅቶች እንኳ አሁን በአንድ ዓይን ብቻ የሚያዩ ይመስላሉ።

እነዚህን አድሏዊ አቋሞች ለመሸፈን በሱዳን ውስጥ ምንም መያዣ የሌላቸውን መፈክሮች ይዋሳል። “Anti-imperialism” ለቡርሃንና ለአጋሮቹ ጄኔራሎች አይስማማም። “Sovereignty” ዜጎችን ለመጠበቅ ግዴታ ሳይሆን ዜጎችን ለመደብደብ ፈቃድ እንደሆነ ተደርጎ ይጠቀሳል። “Sudanese solutions” የሚለው ጩኸት የሚሰማው በውጭ ድጋፍ ሱዳናውያን በዲሴምበር 2018 አብዮት የመረጡትን መፍትሔ ለገለበጡት መኮንኖች ነው። ግማሽ-እውነቶች የከፋ የውሸት ዓይነት ናቸው፣ በተለይ ደግሞ ለሰብአዊ መብት እንናገራለን ለሚሉት ሰዎች።

በሱዳን ላይ የደረሰው ዋጋ ግልጽ ነው፤ ይህ አቋም ጦርነቱን አራዝሞ አሳዛኙን ሁኔታ አባብሷል። ሁለቱን ቀላል ነገሮች፣ ማለትም ጦርነቱን አቁሙ እና ዕርዳታ ይግባ የሚሉትን ብቻ የጠየቀ ታዋቂ ሰው በማኅበራዊ ሚዲያ እስከ መታየት ድረስ አልተስፋፋም፣ ምክንያቱም ትኩረቱ ሌላ ቦታ ላይ ነው። አደጋውም በሱዳን ድንበር አይቆምም። ሱዳን የዓለም አቀፉ የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ሽልማት ናት፤ ለ30 ዓመታት የገዛት ብቸኛ አገር ስትሆን፣ አሁንም ከወታደራዊ ግንባር ጀርባ ሆኖ እንደገና የመግዛት ዕድል ያገኘባት ናት። አንዳንድ ምዕራባውያን ግራ ዘመሞች የሙስሊም ወንድማማቾችን መቃወም እስልምናን እንደ መጥላት ይቆጥሩታል፣ ልክ ማኅበሩን ካገዱት ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ግብፅ፣ የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ እና ዮርዳኖስ የበለጠ ሙስሊም እንደሆኑ ያህል። በካርቱም የኢስላሚስት መመለስ ማለት በቀይ ባሕር ላይ የአሸባሪዎች መጠለያ፣ የሰፋ ቀጣናዊ ጦርነት እና ለኢራንና ለምዕራቡ ዓለም ሌሎች ጠላቶች መሸጋገሪያ ድልድይ መፈጠር ማለት ነው። ይህን ፊልም ከዚህ በፊት አይተነዋል፤ ለመጨረሻ ጊዜ የሱዳን ኢስላሚስቶች መንግሥት በያዙ ጊዜ፣ በማንሃተን በተፈጸመ ሽብር ተጠናቀቀ።

ይህ ደግሞ ለዋሽንግተን ፓርቲ ወገንተኞች የማይመች እውነታን ያመጣል፤ ስለ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ሰፊ አጀንዳ ማንም ምንም ቢያስብ፣ አስተዳደራቸው በሱዳን ላይ የያዘው አካሄድ ትክክል ነው፣ በመደበኛ ዓለም ውስጥ ቢሆን ኖሮም የሁለቱንም ፓርቲዎች ድጋፍ ያገኝ ነበር። አስተዳደሩ ሱዳንን በንግግርም ሆነ በልዩ መልዕክተኛው መሳድ ቡሎስ (Massad Boulos) የማመላለስ ዲፕሎማሲ ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ አድርጓል። ከሳዑዲ ዓረቢያ፣ ከተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ እና ከግብፅ ጋር ኳድ (Quad) መሥርቷል፣ ምንም እንቅፋት ቢኖርም አሁንም እየገፋበት ያለውን የመንገድ ካርታ አዘጋጅቷል፣ ይህንንም ከባለብዙ ወገኑ ኩንቴት (Quintet) ጋር አስተባብሯል። ይህ የመንገድ ካርታ በኢስላሚስት ቡድኖች ጉዳይ ግልጽ ነበር፣ የሚያስከትሉትንም ስጋት በመገንዘብ ኢስላሚስቶችን ከሰላም ሂደቱ አግልሏል። ሰብአዊ የተኩስ አቁምን ቅድሚያ ሰጥቷል፣ ስምምነቱን አርቅቋል፣ እንዲፈጸምም ግፊት አድርጓል። ለሱዳን ዴሞክራሲያዊ መጻኢ ዕድል ግልጽ ድጋፍ ሰጥቷል፣ ሌሎች የምዕራባውያን መንግሥታት ያለ ግልጽ የሞራል መሠረት የ2021 መፈንቅለ መንግሥትን ወደ መባረክ ሲያዘነብሉ የዴሞክራሲ እሴቶቻቸው የት እንደሚቆሙ ሲገልጡ፣ አስተዳደሩ ግን መፈንቅለ መንግሥቱን ከማስቀበል ላይ ዓለም አቀፉን መስመር ጠብቋል። የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ሚናን በግልጽ ጠቅሶታል፣ የሱዳን እስላማዊ ንቅናቄን እንደ አሸባሪ ድርጅት ፈርጇል። የጦሩን የኬሚካል መሣሪያ አጠቃቀም አረጋግጧል፣ በተመሳሳይ ጊዜም ተቀናቃኞቻቸውን በፈጸሙት ግፍ ምክንያት በማዕቀብ ቀጥቷል። እንዲሁም ለዓመታት ያልታየ ከፍተኛ ጥረት አድርጓል፤ ይኸውም የጦርነቱን የውጭ አቅርቦት መስመሮች ለመቁረጥ የጦር መሣሪያ ማዕቀቡን ወደ መላው ሱዳን እና በውስጡ ወዳሉ ሁሉም ተዋጊ ወገኖች እንዲሰፋ የሚያደርግ የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔ ሐሳብ አቅርቧል፣ ድሮኖችንም ጨምሮ። በሚገርም ሁኔታ ይህ ሪከርድ ከሱዳናውያን ይልቅ በምዕራቡ ዓለም ከአንዳንድ ክፍሎች የበለጠ ጥርጣሬ ይገጥመዋል።

ሱዳን ምዕራቡ ዓለም ስለ ትራምፕ እንዲስማማ አያስፈልጋትም። የሚያስፈልጋት ምዕራቡ ዓለም እንደ ድሮው ስለ ሱዳን እንዲስማማ ነው። የተኩስ አቁም፣ ክፍት የዕርዳታ ኮሪደሮች፣ የውጭ መሣሪያ አቅርቦት ማቋረጥ እና ሱዳናውያን ወደ መረጡት የሲቪል ሽግግር መመለስ የፓርቲ ጥያቄዎች አይደሉም። ይህ ጨዋ ዓለም ለ50 ሚሊዮን ሰዎች ሊሰጥ የሚገባው ዝቅተኛው ነገር ነው። የትራምፕ አስተዳደር ትክክለኛውን አቅጣጫ ይዟል። ይህን መንገድ ብቻውን እንዲጓዝ መጠበቅ አይገባም።