የሶሪያ ኩርዶች ከቋንቋ መብት ባሻገር ማየት አለባቸው

ቃሚሽሊ፣ ሶሪያ — በሶሪያ ያለው የኩርድ ፖለቲካዊ ንቅናቄ ዛሬ በአንድ ቁልፍ ጉዳይ ዙሪያ መሰብሰቡ ይታያል፤ ይኸውም በኩርድኛ ቋንቋ ትምህርት ነው። የዴሞክራሲያዊ ኅብረት ፓርቲ (PYD) እና በሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ የአስተዳደሩ አካል የነበሩ ሌሎች አነስተኛ የኩርድ ፓርቲዎች በኩርድኛ ቋንቋ ትምህርት መደበኛ እውቅና እንዲያገኝ ማድረግን ቀዳሚ የፖለቲካ ዓላማቸው አድርገዋል።

PYD እና አሁን ከፈረሰው የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች (SDF) ጋር ግንኙነት የነበራቸው ሌሎች ቡድኖች የተማሪዎችን ተቃውሞ ደግፈዋል፣ እንዲሁም የሶሪያ ጊዜያዊ ባለሥልጣናት ኩርድኛን በሁሉም የትምህርት እርከኖች የማስተማሪያ ቋንቋ አድርገው እንዲያውቁ ጫና ለማሳደር የተለያዩ ተነሳሽነቶችን አግዘዋል።

በአንድ ጉዳይ ላይ ብቻ ይህን ያህል ትኩረት መስጠት አስደናቂ ነው። እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ እነዚህ የኩርድ ቡድኖች የሶሪያ ግዛት ገደማ አንድ ሦስተኛ ይቆጣጠሩ ነበር፤ ይህም ደማስቆ የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች ይዘዋቸው የነበሩትን አካባቢዎች አብዛኞቹን ከመያዟ በፊትና በኩርድ መሪዎች ላይ ስምምነት ከመጫኗ በፊት ነበር። ስምምነቱ የኩርድ ኃይሎችን ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ከሞላ ጎደል በሙሉ የገፈፈ ሲሆን፣ በመጨረሻም የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎችና ሰሜን ምሥራቅ ሶሪያን ከአሥር ዓመት በላይ ሲያስተዳድሩ የቆዩት ሲቪል ተቋማት እንዲፈርሱ አድርጓል።

በጉልበታቸው ጫፍ ላይ በነበሩበት ወቅት በሶሪያ የሚገኙ የኩርድ ፖለቲካ ተዋናዮች ለአገሪቱ ረዥም ዕድሜ ላስቆጠረው የአስተዳደር ጉድለት መፍትሔ ሊሆን ይችላል በሚል ሥልጣን አማካይነትን ማስወገድ የሚያስችል የሥልጣን ሥርጭትን አቋም ያቀነቅኑ ነበር። በእነዚያ ዓመታት የቋንቋ መብቶች ሁለተኛ ደረጃ ይዘው ነበር፤ ምክንያቱም ኩርድኛ በኩርዶች በሚመራው የሰሜንና ምሥራቅ ሶሪያ ራስ ገዝ አስተዳደር ከዓረብኛና ከሲርያክ ጎን ለጎን እንደ ይፋዊ ቋንቋ እውቅና አግኝቶ ነበር። ኩርድኛ በመላው የትምህርት ሥርዓት ዋነኛ የማስተማሪያ ቋንቋ ነበር። ለመጀመሪያ ጊዜ ኩርዶች ለቋንቋቸው የተሰጡ ተቋማትን አቋቁመው በኩርድኛ በነፃነት ማተምና ማሰራጨት ጀመሩ።

ሥልጣን አማካይነትን ከማስወገድና ከፌዴራሊዝም ጥያቄ ወደ በኩርድኛ ቋንቋ ትምህርት ጥሪ የተደረገውን ሽግግር የፖለቲካ ዝቅጠት ብሎ መግለጽ ጉዳዩን ማሳነስ ይሆናል። ሆኖም መላ አንድ ትውልድ ኩርዶች ትምህርታቸውን በዋናነት በኩርድኛ እየተማሩ ማደጋቸው በዚህ የእውቅና ትግል ምዕራፍ ላይ በኩርድኛ ቋንቋ ትምህርት የኩርድ ፓርቲዎች ማዕከላዊ የፖለቲካ ዓላማ ለምን እንደሆነ ሊያብራራ ይችላል።

በታሪክ አኳያ፣ በተለይም በባዐዝ አገዛዝ ዘመን ኩርዶች ቋንቋቸውን የመማርና የማስተማር መብት ተነፍገው ነበር። በመሆኑም የቋንቋ መብቶች በኩርድ ንቅናቄ ውስጥ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ማዕከላዊ አካል ነበሩ። የሶሪያ ግጭት ያንን እውነታ ቀይሮ፣ በአገሪቱ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ኩርዶች አካባቢዎቻቸውን በተግባር እንዲያስተዳድሩ አስችሏቸዋል። የአሳድ አገዛዝ ከወደቀ በኋላ በሶሪያ የተከሰቱ ለውጦች ቢኖሩም፣ ኩርዶች ባህላዊና ፖለቲካዊ መብቶቻቸውን የሚከታተሉበትን መንገድ ሊቀርፅ የሚገባው ይህ እውነታ ነው።

የሶሪያ ኩርድ ቡድኖች ለቋንቋ መብቶች ዋስትና የሚሰጥ ማዕቀፍ የሚያቀርብላቸውን ሥልጣን አማካይነትን ማስወገድ ጥያቄያቸውን ማደስና ማጠናከር ይኖርባቸዋል። እንዲህ ያለ ሰፋ ያለ የፖለቲካ አጀንዳ ጥያቄያቸውን በአንድ ጉዳይ ላይ ከመወሰን ይልቅ ለባህላዊና ለፖለቲካዊ እውቅና የሚያቀርቡትን መከራከሪያ ያጠናክራል።

በጃንዋሪ 2026 በሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎችና በደማስቆ መካከል ከተደረሰው ስምምነት ወዲህ፣ በተለይም በኦገስት 2026 የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች ከፈረሱ በኋላ፣ በታሪክ በደማስቆ ተከታትለው ከመጡ አገዛዞች ላይ የተቃውሞ መንፈስ ማዕከል ሆኖ የታወቀው የኩርድ ክልል የተደራጀ የፖለቲካ ተቃውሞ በተግባር ጠፍቷል።

በተለያዩ የፖለቲካ አቋሞች ላይ የሚገኙ የኩርድ ፖለቲካ ፓርቲዎችና ቡድኖች አዲሱን የሶሪያ አገዛዝ ለመቃወም ፍላጎት ያላቸው አይመስሉም፤ በተለይም ደማስቆ የኩርድ ማንነት በሕዝባዊ መድረኮች እንዲገለጽ ውስን ቦታ በመፍቀዷ። ነገር ግን ይህ በደማስቆ የሚፈለገውን ትክክለኛ ዓላማ ሊያመላክት ይችላል፤ ይኸውም በምሳሌያዊና ውስን ቅናሾች ኩርዶችን በማረጋጋት፣ ሌሎች አናሳ ማኅበረሰቦችን፣ በተለይም በተወሰኑ ወቅቶች ኩርዶችን በሶሪያ የዴሞክራሲ ለውጥ ሊመሩ የሚችሉ አድርገው የተመለከቱትን አላዊያንና ድሩዞችን ሊያነሳሳ የሚችል የኩርድ ተቃውሞ ንቅናቄ እንዳይወጣ ለመከላከል ነው።

በኩርድ ፖለቲካ ልሂቃን ዘንድ አዲሱን የሶሪያ መንግሥት በመገንባት ረገድ አጋሮች መሆን እንደሚችሉና የጊዜያዊ ፕሬዚዳንት አህመድ አል-ሻራዕ (Ahmed al-Sharaa) አገዛዝን በግልጽ መቃወም የኩርድ መብቶችን ለማስጠበቅ የሚደረገውን ጥረት ሊያሰናክል እንደሚችል የሚል አመለካከት አለ። ይህ ግን የፖለቲካውን እውነታ በስህተት መረዳት ነው። አል-ሻራዕ ኩርዶችን ይሁን ሌሎች የፖለቲካ ተዋናዮችን ሶሪያን በማስተዳደር ረገድ እውነተኛ አጋሮች አድርጎ የሚመለከት አይመስልም። ከኩርድ መሪዎች ጋር የተደረሰው ስምምነት በአብዛኛው በዓለም አቀፍ ጫና የተነሳ ነበር። የኩርድ ቡድኖች ደማስቆን መገፋፋታቸውን መቀጠል ያለባቸው ለዚሁ ነው፤ በተለይም ከጃንዋሪ 2026 ግጭት በኋላ ዋና ዋና የዓለም ኃያላን የሶሪያ መንግሥት የኩርድ ቡድኖችን ወደ ጎን እንዳይገፋ ባሳሰቡበት ሁኔታ።

የሶሪያ ኩርዶች ወታደራዊ ኃይላቸውንና በተግባር የነበራቸውን ራስ ገዝ ሥልጣን አጥተዋል፤ ሆኖም በሶሪያ የዴሞክራሲ ለውጥ ድምፅ ሆነው እንዲቀጥሉ በልዩ ቦታ ላይ የሚያስቀምጣቸውን የፖለቲካ ተግባራዊነትና የድርጅታዊ አቅም ይዘው ቆይተዋል። በአሁኑ ሁኔታ የዴሞክራሲ ሽግግር ተስፋ ጠባብ ቢሆንም፣ የኩርድ ንቅናቄ ከደማስቆ በሚገኙ ውስን ቅናሾች ከመርካት ይልቅ ለሶሪያ ሰፋ ያለ ዴሞክራሲያዊ የወደፊት እጣ ፈንታ ላይ መወራረድ ይበልጥ ይጠቅመዋል።