አሜሪካ በኢራቅ ኩርዲስታን በኢራን ተቋቁመዋል በተባሉ የሽፋን ኩባንያዎች ላይ እርምጃ ልትወስድ ይገባል

የአሜሪካ ኃይሎች በ15 ዓመታት ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ከኢራቅ ሙሉ በሙሉ ወጥተዋል። ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ ወታደሮችን ባስወጡ ጊዜ ክፍተቱን በመጨረሻ የሞላው እስላሚክ ስቴት (ISIS) ነበር። ዛሬ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ታሪክን ይደግማሉ፤ ክፍተት በተፈጠረ ጊዜ የበጎ ፈቃድ ኃይሎች እምብዛም እንደማይሞሉት ማስተዋል አልቻሉም።

በኢራቅ የኩርዲስታን ክልል ተፅዕኖ ለመያዝ ሁለት ዋና የውጭ ኃይሎች ይወዳደራሉ፤ ከመሱድ ባርዛኒ (Masoud Barzani) የኩርዲስታን ዴሞክራቲክ ፓርቲ ጋር የቀረበችው ቱርክና ከባፌልና ቁባድ ጣላባኒ (Bafel and Qubad Talabani) የኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት ጋር የበለጠ ጠብቅ ያለ ትስስር ያላት ኢራን ናቸው።

በኢራን ጦርነቱ በቀጠለበት ወቅት ትራምፕ ከኢራቅ ለመውጣት የወሰኑት እርምጃ በወሳኝ ጊዜ የአሜሪካን የጫና አቅም ይቀንሳል። የኢራን አመራር የትራምፕን እገዳ ለማለፍ ንግዱን ከባሕር ወደ መሬት ለማዞር ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል፤ የኢራን ሰሜናዊ ጎረቤቶች ቱርክ፣ አዘርባጃንና ቱርክሜኒስታን ለዚህ በደስታ ተባብረዋል። የአሜሪካ መገኘት ሕገ-ወጥ ንግድን አላስቀረም፤ ነገር ግን ሚዛኑን ጠብቆ አቆይቶ ነበር። ዛሬ ያ ሚዛን ጠፍቷል።

በመሬት ላይ የሚገኙ ኃይሎች ባለመኖራቸው የአሜሪካ ተፅዕኖ ይቀንሳል፤ ነገር ግን ትራምፕ አሁንም ሊጠቀሙባቸው የሚችሉ መሣሪያዎች አሉአቸው። ለዓመታት የአሜሪካ የደኅንነት ባለሥልጣናት የኢራን የሽፋን ንግዶችን አውታረ መረብ ካርታ ሲያወጡ ቆይተዋል። አሁን ትራምፕ፣ የአሜሪካ የመረጃ አካላት፣ የአሜሪካ ግምጃ ቤትና ከርቀት የሚንቀሳቀሱ የአሜሪካ ኃይሎች በዚህ አውታረ መረብ ላይ እርምጃ ሊወስዱ ይገባል።

በኢራቅ የኩርዲስታን ክልል፣ ምናልባትም በመላው ኢራቅ ውስጥ ከሚገኙ ትላልቅ የንግድ ስብስቦች አንዱ ኖካን ግሩፕ (Nokan Group) ነው። 38 ኩባንያዎችንና ንዑስ ኩባንያዎቻቸውን ያቀፈው ይህ ስብስብ ከነዳጅ እስከ ግንባታ፣ ከቴሌኮሙኒኬሽን እስከ ቱሪዝም ባሉ ዘርፎች ሁሉ የሚሠራ ሲሆን፣ በሱለይማኒና በሐላብጃ አውራጃዎች ውስጥ ያለውን ንግድ በሞኖፖል ይቆጣጠራል። የፖለቲካ ሞኖፖሎች ጎጂ ቢሆኑም፣ የኖካን ስኬት ከየኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) የረመዛን ዋና መሥሪያ ቤት፣ ማለትም ለኢራቅ ኃላፊነት ከተሰጠው የቁድስ ኃይል አካል ጋር ባለው ግንኙነት ላይ እንደተመሠረተ የሚጠቁም ስጋት በዋሽንግተን እየጨመረ መጥቷል።

አንዳንድ ኢራቅያውያን እንደሚናገሩት፣ IRGC በሱለይማኒ ቅርንጫፍ ባለው በብዙ የኢንዱስትሪ ዘርፎች የምትሠራው ኒካን ሆልዲንግ (Nikan Holding) የተባለች የኢራን ኩባንያ ከኖካን ጋር ጠንካራ የንግድና የቅንጅት ትስስር ታስቀምጣለች።

በኢራቅ የኩርዲስታን ክልል ውስጥ በኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት በሚተዳደረው ክፍልና በኢራን መካከል ባለው የባሽማክ የድንበር መተላለፊያ አካባቢ ትላልቅ የማከማቻ ተቋማት ይገኛሉ፤ በአራም ሲቲና በሌሎች ፕሮጀክቶች ላይ የሚሠሩ የግንባታ ኩባንያዎች ለድንበር ተሻጋሪ ንግድ የሚውሉ ዕቃዎችን በእነዚህ ያከማቻሉ። በኩርዲስታን ፎላድ ባሄዝ (Folad Bahez) ተብሎ የሚጠራው ፖላይ ባሄዝ (Polay Bahez) በአሜሪካ ማዕቀብ ከተጣለበት ሞባረከ ስቲል (Mobarakeh Steel) ጋር ቅርብ ግንኙነት ያለው አጋር ነው። የአንዙ ፋውንዴሽን (Anzu Foundation) ከኢራን ነዳጅ ያስገባል፣ ወደ ኢራንም ይልካል፣ እንዲሁም በሲሚንቶ፣ በብረትና በግንባታ ይነግዳል። ናትሮን (Natron) ነዳጅ ድንበር አቋርጦ እንዲጓጓዝ ያግዛል። የደቡብ ኩርዲስታን የኩባንያዎች ስብስብ (South Kurdistan Group of Companies) ደግሞ ከኾር ሞር ጋዝ ቦታ የሚገኙ የጋዝ ምርቶችን በማጓጓዝና በመሸጥ ላይ ተሰማርቷል የተባለ ሲሆን፣ የጣላባኒ ቤተሰብ አባላት ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ቢኖርበትም ሊጣልበት ለሚችል ማዕቀብ ትኩረት እየተሰጠው መጥቷል።

በኢራቅያውያን ዘንድ፣ ከሃይማኖታዊ ክፍፍልም ሆነ ከብሔር ሳይለይ ከሚቀርቡ ትላልቅ ቅሬታዎች አንዱ ኢራን ርካሽ የኢንዱስትሪና የግብርና ምርቶችን ወደ ኢራቅና ወደ ኢራቅ የኩርዲስታን ገበያዎች በማራገፍ የአገር ውስጥ ኢንዱስትሪን ማዳከሟ ነው። ብዙ ኩርዶች በኢራን ትልቁ የወተት ተዋጽኦ አምራችና የምግብ አገልግሎት ኩባንያ የሆነውንና በሱለይማኒ ቅርንጫፍ ያለውን ፔጋህ (Pegah) ሚና ይጠቅሳሉ።

ከዚህ ይበልጥ በግልጽ መልኩ፣ የኢራን አየር መንገድ (Iran Air) ተለዋጭ ስም የሆነውና በIRGC ጋር የተያያዘ ማዕቀብ የተጣለበት ሆማ አየር (Homa Air) በሱለይማኒ ጽሕፈት ቤት ይዟል፤ ይኸውም በይፋ ለአየር መንገዱም ሆነ ለጉዞ አገልግሎት እንደሆነ ይነገራል። በጣላባኒ የሚመራው መንግሥትም ፈንጂ ከሚያስገባው ኩሼሽ (Koushesh) ከተባለ የኢራን ኩባንያ ጋር ውል እንደሚገባ ተዘግቧል።

ዋሽንግተን ለረጅም ጊዜ በይፋ ትኩረት ስታደርግ የቆየችው በባግዳድ ያሉ ቡድኖች ላይ ነበር፣ ለምሳሌ እንደ የሕዝባዊ ንቅናቄ ኃይሎች (Popular Mobilization Forces) ሽፋን ቡድን የተገለጸው አል-ሙሃንዲስ ግሩፕ። ነገር ግን IRGC ንብረቶቹን አበዛብዟል፤ ወይም እንዲህ ዓይነት መደበኛ አደረጃጀት ሳይኖርም በሥራ ላይ ሊተማመንባቸውና ማዕቀብ ለማምለጥ ሊጠቀምባቸው የሚችል ኩባንያዎች አሉት። በባግዳድ ይህ በአንዳንድ የአሜሪካ አማካሪዎች እነርሱን ለማንጻት የሚደረገው ጥረት ቢኖርም፣ እንደ ስኮፕስካይ (ScopeSky) ያሉ ቡድኖችን ያካትታል ተብሎ ይታሰባል።

ነገር ግን የተፅዕኖና የሰርጎ ገብነት ትግል በኢራቅ ኩርድ ባልሆኑ አካባቢዎች ብቻ የተወሰነ አይደለም። ለረጅም ጊዜ የኢራቅ የኩርዲስታን ክልል ያለምንም ተጠያቂነት ታልፏል። የአሜሪካ ኃይሎች ለመቀመጥ የኩርዶችን ስምምነት እንዲያስተናግዱ ከመመካት በኋላ፣ የአሜሪካ ግምጃ ቤትና የማዕከላዊ መረጃ ድርጅት (CIA) የኢራን ገዥ ሥርዓት ተልዕኮ የሚያራምዱ ኩባንያዎችን፣ እንዲሁም ከእነርሱ የሚያተርፉትንና የሚጠብቋቸውን የኩርድ ባለሀብቶች ለይተው ተጠያቂ ሊያደርጉ ይገባል።