አሜሪካ የካስፒያን ባሕርን ለኢራንና ለሩሲያ የማዕቀብ መሸሻ ንግድ መዝጋት አለባት

የአሜሪካ ባሕር ኃይል በኢራን ደቡባዊ የባሕር ዳርቻ ላይ ያደረገው እገዳ ሥራ እየሰራ ነው። የመርከብ መጓጓዣ መረጃ መድረክ Maritime Executive በ28 ሴፕቴምበር 2026 ባወጣው ግምገማ፣ እገዳው “ወደ 100 በመቶ የሚጠጋ ውጤታማ ሆኖ ይታያል” ብሏል፤ ከጦርነቱ በፊት የኢራንን ንግድ 80 በመቶ ያስተናግዱ በነበሩት ባንዳር አባስና በሌሎች ደቡባዊ ወደቦች በኩል የነበረውን ፍሰት ቈርጧል። ቴህራን ለዚህ በመልስ ወደ ሰሜን መመልከት ጀምራለች። የካስፒያን ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኘው የጊላን ግዛት ገዥ እንዳሉት፣ በማርች እና በኦገስት 2026 መካከል የካስፒያን ባሕር የጭነት መጠን 50 በመቶ አድጓል።

መስመሩ ምስጢር አይደለም። ሩሲያ በዩክሬን ላይ ያካሄደችው ጦርነት ሲጓተት ከጀመረ ብዙም ሳይቆይ፣ ኢራን ከ300,000 በላይ የመድፍ ዛጎሎችንና አንድ ሚሊዮን ዙር ጥይት በካስፒያን በኩል ወደ ሩሲያ ልካለች። እስራኤል በ18 ማርች 2026 የኢራንን የባንዳር አንዛሊ የካስፒያን ባሕር የባሕር ኃይል ጣቢያ መታች። በኋላ የአሜሪካ ባለሥልጣናት፣ ኢራን የድሮን ክምችቷን ለመሙላት ሩሲያ በዚያው መስመር የድሮን ክፍሎችን ወደ ኢራን እየላከች እንደነበር አምነዋል። በ10 ሴፕቴምበር 2026 የዩክሬን ድሮኖች የማኽችካላ ወደብ መቱ፤ የዩክሬን ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም ጽሕፈት ቤት እንዳለው ወደቡ “የምዕራባውያንን ማዕቀብ ለመሸሽ የሚያገለግለው የሩሲያ–ኢራን የካስፒያን ባሕር ሎጂስቲክስ ኮሪደር” እንደመሆኑ ወሳኝ ሚና ይጫወታል።

ይሁን እንጂ የካስፒያን መስመር ጠቀሜታ እየጨመረ ቢሄድም፣ የአሜሪካ ማዕቀቦች ወደ ኋላ ቀርተዋል።

በኖቬምበር 2024፣ የኢራን የመንግሥት አጓጓዥ ድርጅት የሆነው Islamic Republic of Iran Shipping Lines የካስፒያን ክንፍ የሆነውና ከ2018 ጀምሮ የአሜሪካ ማዕቀብ ዒላማ የሆነው Khazar Sea Shipping Lines የሩሲያ ጽሕፈት ቤት ኃላፊ፣ ድርጅቱ በሴንት ፒተርስበርግ ሁለት የደረቅ ጭነት መርከቦችን እንደገዛ፣ ሦስተኛው በአስትራካን በሚገኘው የLotos መርከብ ግንባታ ጓሮ በመገንባት ላይ እንዳለ እና ተጨማሪ አንድ ነዳጅ ጫኝ መርከብና አንድ የኮንቴይነር መርከብ ለመግዛት እያሰበ እንደሆነ ተናግረዋል። በ16 ፌብሩዋሪ 2026 Lotos የኢራን አምባሳደር በሞስኮ በተገኙበት 7,200-ቶን Sahel-e Khazar አስረክቧል፤ የIslamic Republic of Iran Shipping Lines ዋና ሥራ አስፈጻሚም የመስመሩ የካስፒያን አቅም በ2026 መጨረሻ 150,000 ቶን እንደሚደርስ ገልጸዋል።

የ2018ቱ የአክታው ስምምነት አንቀጽ 3፣ የባሕር ዳርቻ ያልሆኑ አገሮች የጦር ኃይሎች ወደ ካስፒያን እንዳይገቡ ይከለክላል። ፕሬዚዳንት መሱድ ፔዜሽኪያን በኦገስት 2026 ለፓርላማ ቢልኩትም፣ ስምምነቱን ያላጸደቀች ብቸኛዋ የባሕር ዳርቻ አገር ኢራን መሆኗ ይታያል። ባሕሩን የምታግድ ብቸኛዋ ኃይል በረጅም ርቀት ድሮኖች የምትጠቀመው ዩክሬን ናት። በ25 ጁላይ 2026 በማዕቀብ ሥር የነበሩ ሁለት የጭነት መርከቦችን፣ Port Olya 2 እና Begey የተባሉትን፣ አንድ የሩሲያ ኮርቬት መርከብና አንድ የኢራን የጭነት መርከብ መታች። ቴህራን ጥቃቱን “ጠላታዊና ወንጀለኛ” ስትል ብትገልጸውም፣ የጭነት ዝርዝሩን ፈጽሞ አላሳተመችም። የአሜሪካ ግምጃ ቤት በኤፕሪል 2023 በኢራንና በሩሲያ መካከል የሚደረገውን የጦር ንግድ በማመቻቸቱ Port Olya 2 ላይ ማዕቀብ ቢጥልም፣ እንግሊዝና ካናዳ ማዕቀብ የጣሉበት ቢሆንም በBegey ላይ ማዕቀብ አልጣለም።

ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በ18 ሴፕቴምበር 2026 የፈረሙት የሊንዚ ኦ. ግራሃም ሩሲያንና ኢራንን የማዕቀብ ሕግ (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act)፣ ለዋሽንግተን በንግድ ላይ ሰፊ ሥልጣን ይሰጣል። ማጠቃለያዎቹ ነዳጅን ያጎላሉ፤ የሕጉ ጽሑፍ ግን ሩሲያ ወይም ሩሲያውያን ነዳጅ፣ ጋዝ፣ የድንጋይ ከሰል፣ ዩራኒየም፣ “የጦር መሣሪያ ወይም ሌሎች ዕቃዎችን በአሜሪካ ወይም በሌሎች አገሮች የተጣሉ ማዕቀቦችን ለመሸሽ” ለማጓጓዝ ይጠቀሙበታል ብሎ ፕሬዚዳንቱ የወሰነውን ማንኛውንም የውጭ መርከብ ይሸፍናል። ይህ የመጨረሻው ሐረግ ወሳኝ ነው፤ የእንግሊዝን ወይም የካናዳን ማዕቀብ የሚሸሽ መርከብ ዋሽንግተን ፈጽሞ ባትዘረዝረውም እንኳ ሊካተት ይችላል። ሕጉ እንዲህ ያለውን መርከብ እያወቀ የሚይዝ፣ የሚያንቀሳቅስ፣ የሚያስተዳድር ወይም መድን የሚሰጥ ማንኛውንም አካል፣ እንዲሁም ሩሲያን በመደገፋቸው ምክንያት አሜሪካ ማዕቀብ የጣለችባቸውን መርከቦች የሚያስተናግዱ የውጭ ወደቦች አስተዳዳሪዎችን ይሸፍናል። Port Olya 2 ከእነዚህ መርከቦች አንዱ ነው። ፕሬዚዳንቱ እርምጃ ለመውሰድ እስከ 18 ኦክቶበር 2026 ድረስ ጊዜ አላቸው።

የአሜሪካ መንግሥት የነዳጅ ጫኝ መርከቦችን ብቻ ሳይሆን፣ በካስፒያን በኩል የጦር መሣሪያ የሚያጓጉዙትን የመርከብ አካላት (hulls)፣ አስተዳዳሪዎቻቸውንና መድን ሰጪዎቻቸውን፣ እንዲሁም የሚቀበሏቸውን ወደቦች በማዕቀብ ሊፈርጅ ይገባል። ከአጋሮቹ ጋር ያለውን የማዕቀብ ልዩነት ለመቀነስ፣ የአሜሪካ ግምጃ ቤት በካናዳ፣ በአውሮፓ ኅብረት፣ በዩክሬን ወይም በእንግሊዝ ማዕቀብ የተጣለበት ማንኛውም መርከብ ቢያንስ ዝርዝሮቹ እንዲጣጣሙ የሚያስችል ግምገማ እንዲነሳ ማረጋገጥ አለበት።

የካስፒያን ባሕር በየብስ የተከበበ በመሆኑ የባሕር ኃይል አማራጭ ባለመኖሩ፣ የአሜሪካ መንግሥት እንደ አሚራባድ፣ አንዛሊ፣ ኖሻህር፣ አስትራካን፣ ኦልያ እና ማኽችካላ ያሉ ወደቦችን ሊከታተልና ግኝቶቹን ለእስራኤልና ለዩክሬን ሊያካፍል ይገባል።

ሕጉ በግልጽ ባይሸፍነውም፣ የአሜሪካ ግምጃ ቤት በማዕቀብ ሥር ላለ የኢራን አጓጓዥ ድርጅት የመርከብ አካላትን የሚያስረክቡ የመርከብ ግንባታ ጓሮዎች አሁን ባሉት የማዕቀብ ሥልጣኖች ሥር ይወድቁ እንደሆነ ሊፈትሽ ይገባል። የግምጃ ቤቱ ጠበቆች ይህን መከራከሪያ ማቅረብ ከቻሉ፣ የመርከብ ግንባታ ጓሮዎችን በማዕቀብ ሊፈርጁ ይገባል።

በመጨረሻም፣ የደኅንነት ተቋማት ምንጮቻቸውንና ዘዴዎቻቸውን ለመጠበቅ መረጃ በይፋ ከመልቀቅ ቢቆጠቡም፣ ውዝግብ በተነሳባቸው የጭነት መርከቦች ላይ ጥቃት ሲደርስ የተመቱትን መርከቦች የጭነት ዝርዝር በፍጥነት ይፋ ማድረግ የቴህራንን ፕሮፓጋንዳ ይገለብጣል። ግምጃ ቤቱ የሩሲያ–ኢራን የሩብል–ሪያል ቻናልን ያነጣጠረውን በVTB Bank ላይ የወሰደውን እርምጃ፣ የካስፒያን ጭነት ክፍያ የሚያጣሩ ወይም ለኢራን አጓጓዥ ድርጅት በሩሲያ ለተገነቡ የመርከብ አካላት ክፍያ የሚፈጽሙ በሩሲያና በሦስተኛ አገሮች የሚገኙ ባንኮች ላይ ሊያሰፋው ይገባል።