በኢራቅ ኩርዲስታን የተዋሐደ ፔሽመርጋ ቅዠት ሆኖ ቀርቷል

በ10 ሴፕቴምበር 2026 በኢራቅ የኩርዲስታን ክልል የፔሽመርጋ ጉዳዮች ሚኒስቴር፣ ከክልሉ ሁለቱ ገዥ የፖለቲካ ፓርቲዎች ማለትም ከኩርዲስታን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (KDP) እና ከኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት (PUK) ጋር የተያያዙ የታጠቁ ኃይሎችን የማዋሐድ ሂደት መጠናቀቁን አስታወቀ። በተለመደው አካሄድ ይህ ለደስታ መግለጫ ምክንያት ሊሆን ይገባ ነበር። በተለይም ይህ የመንግሥት ባለሥልጣናት የኩርዲስታንን የታጠቁ ኃይሎች በአንድ የተዋሐደ የመከላከያ ዕዝ ሥር በይፋ ሲያስገቡ ለመጀመሪያ ጊዜ መሆኑን ያመለክታል። ሆኖም በመሬት ላይ ያለው እውነታ ከዚህ ይፋዊ በሚመስል መልኩ ከተገለጸው ውሕደት ፈጽሞ የተለየ ምስል ያሳያል።

ፔሽመርጋ ተብለው የሚታወቁት የኩርድ ኃይሎች፣ የኩርዲስታን ክልል በ1991 ራስ ገዝ አስተዳደር ካገኘበት ጊዜ ጀምሮ ተከፋፍለው የቆዩ ሲሆን፣ በክልሉ ሁለቱ ገዥ ፓርቲዎች ቁጥጥር ሥር ነበሩ፤ ይህም በቀጣዩ ዓመት የመጀመሪያው ክልላዊ መንግሥት ሲመሠረት የፔሽመርጋ ጉዳዮች ሚኒስቴር ተቋቁሞ የነበረ ቢሆንም ነው። በመጀመሪያዎቹ ዓመታት ሁለቱ ወገኖች የየራሳቸውን የፔሽመርጋ ኃይሎች እርስ በርስ በተካሄደ የእርስ በርስ ጦርነት ተጠቅመውባቸዋል፤ ጦርነቱም የሺዎችን ሕይወት ቀጥፏል። የሳዳም ሁሴን አገዛዝ ከወደቀ በኋላ የኢራቅ የ2005 ሕገ መንግሥት የኩርዲስታን ክልልን ሁኔታ በይፋ ቢያረጋግጥም፣ ይህ የኩርድ የታጠቁ ኃይሎችን ለማዋሐድ ያበረከተው አስተዋጽኦ አነስተኛ ነበር።

ለብዙ ዓመታት አሜሪካ ሁለቱን የኩርድ ኃይሎች በፔሽመርጋ ጉዳዮች ሚኒስቴር ዕዝ ሥር ለማምጣት ጥረት ስታደርግ ቆይታለች። በእስላሚክ ስቴት (ISIS) ላይ በተካሄደው ጦርነት ወቅት የኩርድ ኃይሎች ይህን አሸባሪ ቡድን ለማሸነፍ አሜሪካ በምትመራው ጥረት ውስጥ አጋዥ ሚና ተጫውተዋል። ነገር ግን በየዓመቱ በሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ዕርዳታ ቢሰጥም፣ የአሜሪካ መንግሥት ሁለቱ የኩርድ ፓርቲዎች የታጠቁ ኃይሎቻቸውን ሙሉ በሙሉ እንዲያዋሕዱ ማሳመን አልቻለም።

እየተነጋገርንባቸው ያሉት ኃይሎች ከኩርዲስታን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ጋር የተያያዙት 80 ኃይሎች የሚባሉትና ከኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት ጋር የተያያዙት 70 ኃይሎች ናቸው። ሆኖም የቅርቡ የውሕደት ማስታወቂያ አሮጌዎቹን ስያሜዎች በአዳዲስ ስያሜዎች ከመተካት ያለፈ እንዳልሆነ ይታያል። 80 ኃይሎች አሁን ዞን አንድ ተብለው ተሰይመዋል፤ 70 ኃይሎች ደግሞ ዞን ሁለት ተብለው እንደገና ተሰይመዋል። በእነዚህ ሁለት ዞኖች ውስጥ በፔሽመርጋ ጉዳዮች ሚኒስቴር ዕዝ ሥር የሚንቀሳቀሱ 11 ክፍለ ጦሮች ይኖራሉ። የኩርድ ባለሥልጣናት ይህን መልሶ ማደራጀት እንደ ተሃድሶ ሊገልጹት ቢችሉም፣ እውነታው ግን የተለየ ነው፤ ሁለቱም የፖለቲካ ፓርቲዎች አዲስ የተቋቋሙትን ዞኖችና በውስጣቸው ያሉትን ክፍለ ጦሮች መቆጣጠራቸውን ቀጥለዋል። የኩርዲስታን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ጎዶሎ ቁጥር ያላቸውን ስድስት ክፍለ ጦሮች ይቆጣጠራል፤ የኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት ደግሞ የቀሩትን አምስት ይቆጣጠራል።

በዚህ አውድ ውስጥ የማስታወቂያው ጊዜ ጉልህ ትርጉም አለው፤ የአሜሪካ ወታደሮች ከኢራቅ የሚወጡበት የሴፕቴምበር 30 የጊዜ ገደብ ሊደርስ ጥቂት ሳምንታት ሲቀሩ የወጣ በመሆኑ ነው። ሪፖርቶች እንደሚያመለክቱት የአሜሪካ ጦር ከዚያ ቀን በኋላ ለፔሽመርጋ ድጋፍ አያደርግም። በዚህ ዳራ ላይ የውሕደቱ ማስታወቂያ፣ ባለፉት በርካታ ዓመታት የተደረጉት ጥረቶች ከንቱ እንዳልነበሩና ከሴፕቴምበር 30 የጊዜ ገደብ በኋላም አሜሪካ ለፔሽመርጋ የምታደርገው ድጋፍ መቀጠል እንደሚገባው ለዋሽንግተን የሚላክ መልእክት ይመስላል።

በኢራቅ ኩርዲስታን ያለው የአሁኑ የፖለቲካ ቁርቁስ የፔሽመርጋ ውሕደት ትክክለኛነት ላይ ተጨማሪ ጥያቄ ያስነሳል። ሁለቱ ገዥ ፓርቲዎች ከኦክቶበር 2024 የፓርላማ ምርጫ ወዲህ አዲስ መንግሥት መመሥረት አልቻሉም፤ ይህም የክልሉን የፖለቲካ ተቋማት በአብዛኛው ሽባ አድርጓል። ሁለቱ ፓርቲዎች መንግሥት በመመሥረት ላይ ስምምነት መድረስ ካልቻሉ፣ በወታደራዊው መስክ እውነተኛ ውሕደት እንዴት ሊያሳኩ እንደቻሉ ለማየት አዳጋች ነው።

የኢራቅ ኩርዲስታን ለአሠርታት ሲጠቀምበት የቆየውን ራስ ገዝነት ቀስ በቀስ እያጣ ነው። ባግዳድ፣ አንካራና ቴህራን የክልሉን ራስ ገዝ ሁኔታ ለማዳከም በጋራ የሚሠሩበት መጠን እየጨመረ መጥቷል። ሆኖም የኩርዲስታን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲና የኩርዲስታን አርበኞች ኅብረት የኩርድ ራስን በራስ ማስተዳደር የገጠሙትን ህልውናዊ ስጋቶች ለመጋፈጥ በእውነት ከመዋሐድ ይልቅ፣ በፖለቲካ ሥልጣን ሽኩቻ ውስጥ መዘፈቃቸውን ቀጥለዋል። የፔሽመርጋ ኃይሎችን መቆጣጠር በክልሉ የፖለቲካ ሥልጣን ላይ ጉልህ የመደራደሪያ አቅም ስለሚሰጥ፣ አንዳቸውም ይህን ቁጥጥር የመልቀቅ ዕድላቸው አነስተኛ ነው። ይህ ለአሠርታት የቆየ እውነታ ነው፤ የኢራቅ ኩርዲስታን ራስ ገዝነቱን እስከያዘ ድረስም ይቀጥላል።

በኢራቅ ኩርዲስታን ያሉት ሰፋፊ ክስተቶች እንደሚያመለክቱት ሁለቱ ፓርቲዎች የክልሉን ራስ ገዝነት ከመጠበቅ ይልቅ የየራሳቸውን የተፅዕኖ መስክ ለማስጠበቅ ይበልጥ ትኩረት ሰጥተዋል። ስለዚህም የቅርቡን የፔሽመርጋ ማስታወቂያ፣ የገንዘብ ድጋፍ እንዲቀጥል ለዋሽንግተን የቀረበ ሌላ ጥሪ ብቻ ካልሆነ በላይ ለመመልከት አዳጋች ነው።