የቴክሳሱ ሼኽ ጂሃድን፣ የሲቪሎችን መገደልና አመንዝሮችን በድንጋይ መውገርን ደገፉ

አንድ በቴክሳስ የሚኖሩ ሼኽ በአሜሪካ ውስጥ ከሚገኙ የሙስሊም ተቋማት ከፍተኛ ውዳሴ እያገኙ ሳለ፣ ጂሃድን ሲያበረታቱ፣ በእስራኤል ሲቪሎች ላይ የሚፈጸም ጥቃትን ሕጋዊ አድርገው ሲያቀርቡና አመንዝሮችን በድንጋይ መውገርን ሲደግፉ ቆይተዋል። በጉዳዩ የተጠቀሱት ሼኽ ሳላህ አል-ሳዊ (Salah Al-Sawy) ተራ አክራሪ ሳይሆኑ፣ በአሜሪካ የሚኖሩ ሙስሊሞች የሚመሩባቸውን ሃይማኖታዊ ፍርዶች የሚሰጡ የእስላማዊ ሕግ ምሁራንን የሚያቀፍ አካል የሆነው የአሜሪካ ሙስሊም የሕግ ሊቃውንት ጉባኤ (Assembly of Muslim Jurists of America) ዋና ጸሐፊ ናቸው። በተጨማሪም የሰሜን አሜሪካ እስላማዊ ዩኒቨርሲቲ (Islamic University of North America፣ ሚሽካህ ዩኒቨርሲቲ በመባልም ይታወቃል) ፕሬዚዳንት እንዲሁም በሂውስተን የሚገኘው የሕክምና ማዕከል እስላማዊ ማኅበር (Medical Center Islamic Society) ፕሬዚዳንት ሆነው እያገለገሉ ነው።

አል-ሳዊ የሚያስተላልፏቸው መልእክቶች በአረብኛ ቋንቋ በሚያስተዳድሩት የፈትዋ ድረ ገጻቸው ማውሱዓት ፈታዋ አል-ሳዊ (የአል-ሳዊ የፈትዋ ኢንሳይክሎፒዲያ) ላይ ማየት ይቻላል፤ ድረ ገጹም ለደጋፊዎቻቸው ጂሃድንና አመንዝሮችን በድንጋይ መውገርን ያበረታታል። ብይኖቹ በአረብኛ ቋንቋ ብቻ የታተሙ ይመስላሉ፤ እነዚህ ግን የተነጠቁ ወይም የተዘባረቁ አስተያየቶች አይደሉም። በ2017 እና በ2025 የተለጠፉ ከእነዚህ ብይኖች መካከል አራቱ፣ አል-ሳዊ በመርህ ደረጃ ዓመፅን ለማውገዝ ፈቃደኛ አለመሆናቸውን ያመላክታሉ፤ ይህም በሲቪሎች ላይ የሚፈጸም ዓመፅን ይጨምራል። ሌሎች ሁለት ፈትዋዎች ደግሞ ባርነትን የሰዎችን ሰብዓዊ መብት የሚጥስ የሞራል ስህተት ሳይሆን፣ ሙስሊሞችን ለስም ማጥፋት የሚዳርግ ልማድ አድርገው እንደሚመለከቱት ያሳያሉ።

“አል-ሳዊ በአሜሪካ ሙስሊም ማኅበረሰብ ውስጥ እጅግ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያላቸው ሰው ናቸው” ሲሉ የሚድል ኢስት ፎረም (Middle East Forum) Islamist Watch ፕሮጀክት ዳይሬክተር ሳም ዌስትሮፕ (Sam Westrop) አስጠንቅቀዋል። “ተጽዕኖአቸው የሚመነጨው በፈትዋዎቻቸው አማካይነት የሙስሊሞችን እምነትና ተግባር የመቅረጽ ብቃታቸው እንዲሁም በሚሽካህ ዩኒቨርሲቲ ያላቸው ሚና ነው፤ በዚያም በአሜሪካ ያለውን ቀጣዩን ትውልድ ኢማሞች ያሠለጥናሉ።”

ጂሃድን የሚደግፉ ብይኖች

ታኅሣሥ 26 ቀን 2017 የተሰጡ ሁለት ብይኖች መካከል በአንዱ፣ አንድ ግብፃዊ ሄዶ በሶሪያ ለመዋጋት በሃይማኖት ግዴታ እንደተጣለበት ጠይቆ ነበር። አል-ሳዊ የሰውየውን “ሃይማኖታዊ ቅናት” አወድሰው ጂሃድን “የእስልምና ጫፍ” ብለውታል። ጠላት የሙስሊሞችን ምድር ሲወር፣ የመዋጋት ግዴታ “ቀስ በቀስ እየሰፉ በሚሄዱ ክቦች” እየተስፋፋ “መላውን የእስልምና ምድር” እስኪሸፍን ድረስ እንደሚዳረስ አረጋግጠዋል። ያልሠለጠኑ በጎ ፈቃደኞችን መላክን የተቃወሙት ግን በተዋጊዎቹ ላይ ሸክም ስለሚሆኑና ዓለምም የጦር ሜዳዎቹን “የአሸባሪ ድርጅቶች መሰብሰቢያ” ብሎ ለመሰየም ምክንያት ስለሚያገኝ ብቻ ነው። ይህን ስያሜ “ሃይማኖቱን አጥብቆ በሚይዝ ማንኛውም ሰው” ላይ የሚውል የማጥላላት ዘዴ መሆኑን ገልጸዋል። በምትኩ ሙስሊሞች “የጂሃዱ የሜዳ አዛዦች” በሚጠይቁት መሠረት የገንዘብ፣ የፖለቲካ፣ የሕግና የሚዲያ ድጋፍ እንዲያደርጉ አሳስበዋል።

ታኅሣሥ 26 ቀን 2017 በድረ ገጻቸው ላይ በተለጠፈው ሌላኛው ብይን፣ አንድ ጠያቂ ምሁራን የኦሳማ ቢን ላደን በሶቪዬቶች ላይ ያደረገውን ጂሃድ ለምን እንደባረኩና ውጊያውን ወደ አሜሪካ ሲያዞር ግን ለምን እንደተቃወሙት ጠይቋል። “አሜሪካ እንደ ሩሲያውያን አይደለችምን?” ሲል ጠያቂው ጠይቋል። አል-ሳዊ ይህን አልተቃወሙም። የቢን ላደንን “ሒሳብ” ለአላህ ትተው፣ ለእያንዳንዱ ሙስሊም የአላህን “ምሕረትና ይቅርታ” እንደሚመኙ ተናግረዋል። ከዚያም ከቢን ላደን ጋር ያለው ልዩነት “በራሱ በጂሃድ መርህ ላይ አይደለም” ሲሉ አብራርተዋል። ልዩነቱ ሁኔታዎችን በመገምገም ላይ በተፈጸሙ ስህተቶች፣ “በተሳሳቱ ስሌቶች” እና “ጊዜውን በመምረጥ ረገድ በታየ ችኮላ” ላይ ነበር።

አል-ሳዊ በጥር 2025 ተመሳሳይ አቋም ይዘዋል፤ አንዲት የእስራኤል ዜግነት ያላት አረብ በእስራኤል ሰፈሮች ውስጥ አይሁዳውያንን በመኪና ስለሚገጩ ወይም በቢላ ስለሚወጉ ፍልስጤማውያን ስትጠይቃቸው ነበር። ሴት የሆነችው ጠያቂ ተጎጂዎቹ “ንጹሐን ሊሆኑ ይችላሉ” ስትል ጠቁማ፣ ጥቃቶቹንም ራስን የማጥፋት ተግባር ብላቸዋለች።

እንዲሁም “በፍልስጤም ያሉት ወራሪዎቹ አይሁዳውያን ቀሚዎች ናቸው” ሲሉ አውጀዋል፤ ይህም እነርሱ ራሳቸው ምንም ቢያደርጉ ባያደርጉ፣ ሁሉም ፍልስጤማውያንን በማባረር “በወንጀሉ” ተካፋይ ስለሆኑና ስለዚህም ሊቀጡ ስለሚገባ ነው። “እና ጂሃድ፣ ልጄ ሆይ፣ የሰማዕትነት ዘመቻ ብቻ አይደለም፤ ጂሃድ ዓላማዎችና ግቦች አሉት። ጂሃድ እነዚህን ግቦች ወደ መሳካት የሚመራ ከሆነ፣ ሕጋዊ ጂሃድ ነው” ሲሉ ወስነዋል። “ነገር ግን ወደ ተቃራኒው የሚመራ ከሆነ—ማለትም የከሓዲዎችን ልብ የሚያረካ፣ አማኞችን የሚያሰቃይና ልባቸውን የሚያስቆጣ ከሆነ—ሕጋዊ ጂሃድ አይደለም፤ ግዴታውም ከጂሃድ ወደ ለጦርነት መዘጋጀት ይሸጋገራል።”

አመንዝሮችን በድንጋይ መውገር

በመጋቢት 2025 አል-ሳዊ ያገቡ አመንዝሮችን በድንጋይ ስለመውገር ብይን አውጥተዋል፤ ይህም አንዲት ሴት በድንጋይ ስትወገር የሚያሳይ የISIS ቪዲዮ ያሳሰባቸው ወጣት ሙስሊሞችን ለመመለስ የተጻፈ ነበር። አል-ሳዊ በድንጋይ መውገር የእስላማዊ ሕግ የተረጋገጠ አካል መሆኑን አረጋግጠው፣ ይህን መቃወም “የሚታወቀው ከኻዋሪጆች ብቻ ነው” ብለዋል፤ ኻዋሪጆች አብዛኞቹ ሙስሊሞች መናፍቃን አድርገው የሚመለከቷቸው የጥንት ኑፋቄ ናቸው። በISIS ግድያ ላይ ያላቸው ብቸኛ ተቃውሞ ሥነ ሥርዓታዊ ነበር፤ ቡድኑ እንዲህ ያሉ ቅጣቶችን ለማስፈጸም የሚያስፈልገው “የተቋቋመ መንግሥት” ሥልጣን አልነበረውም። “ጉዳያቸው ከአላህ ጋር ነው” ሲሉ ጽፈዋል።

በያዚዲዎች ላይ የተፈጸመውን በደል ዘገባዎች ማቃለልና ባርነትን በእስልምና ውስጥ እንደ እውነታ ማቅረብ

በ2021 እና በ2025 አል-ሳዊ በISIS የያዚዲ ሴቶች ላይ ስለተፈጸመው በደል ተጠይቀዋል። ይህ ስሱ ጉዳይ ነበር፤ ምክንያቱም በ2016 የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ድርጅቱ በሶሪያ “በያዚዲዎች ላይ የዘር ጭፍጨፋ እየፈጸመ ነው” ሲል ዘግቦ ነበር፤ ባለሥልጣናትም በአንድ ሪፖርት ላይ ISIS ያዚዲዎችን ለማጥፋት የሞከረው በሚከተሉት መንገዶች መሆኑን አስታውቀዋል፡ በግድያ፣ በፆታዊ ባርነት፣ በባርነት ማስገዛት፣ በማሰቃየት፣ በኢሰብዓዊና አዋራጅ አያያዝ እንዲሁም ከባድ የአካልና የአእምሮ ጉዳት በሚያስከትል የግዳጅ ማዘዋወር፤ ቀስ በቀስ ወደ ሞት በሚያደርሱ የኑሮ ሁኔታዎች ማስገደድ፤ የያዚዲ ሕፃናት እንዳይወለዱ የሚከለክሉ እርምጃዎችን መጣል፣ ይህም አዋቂዎችን በግዳጅ ሃይማኖት ማስቀየር፣ የያዚዲ ወንዶችንና ሴቶችን መለያየት እንዲሁም የአእምሮ ጉዳት ማድረስን ይጨምራል፤ እና የያዚዲ ሕፃናትን ከቤተሰቦቻቸው ነጥቆ ከISIS ተዋጊዎች ጋር ማስቀመጥ፣ በዚህም ከራሳቸው ሃይማኖታዊ ማኅበረሰብ እምነቶችና ልማዶች መነጠል።

ባርነት—የመጀመሪያው ፈትዋ

ISIS በዳቢቅ (Dabiq) መጽሔቱ ላይ በሞሱል የያዚዲ ሴቶችን ማረክ መጀመሩን ካስታወቀ በኋላ፣ ጥር 31 ቀን 2021 በወጣ ፈትዋ አል-ሳዊ በጦርነት ምርኮኞች ላይ ያሉትን ጥንታዊ ሕጎች አስቀምጠዋል። እስልምና ወደ ባርነት ማስገዛት ሳይሆን ወደ ነፃ ማውጣት እንደሚያዘነብል፣ የባርነትን ምንጮች “እንዳደረቃቸውና” ከሕጋዊ ጂሃድ የሚመነጨው ምርኮ ብቻ እንደቀረ፣ በምርኮኞች ላይ ያለው ብቸኛው የቁርኣን አንቀጽ በችሮታ መልቀቅን ወይም በቤዛ መልቀቅን ብቻ እንደሚጠቅስ፣ እንዲሁም የነቢዩ ልማድ ያለ ቤዛ ወይም በቤዛ ተደጋጋሚ ልቀቶችን ያካትት እንደነበር ገልጸዋል።

ሼኹ አክለውም ዓለም ባርነትን ለመተው ከተስማማና የእስልምና ምድሮችም ተጓዳኝ ስምምነቶችን ከገቡ፣ ሲያሳ ሸርዒያ (“በሸሪዓ ላይ የተመሠረተ አስተዳደር”) ልማዱን መተውን፣ ምርኮኞችን በመልካም መያዝንና መቀጠሉ የሚያስከትለውን ጎጂ ውጤት ማገናዘብን እንደሚጠይቅ ተናግረዋል።

ወደ ISIS ሲመለሱ፣ ለቡድኑ የሚያዙት ነገር ወይ የተፈበረከ የሚዲያ ማጋነን ነው፣ ወይም እውነት ከሆነ “ለሃይማኖቱ ወይም ለሸሪዓ መሰጠት የለበትም፤ አላህና መልእክተኛው ከዚህ ንጹሐን ናቸው” ሲሉ ጽፈዋል፤ ክስተቱንም እስልምናን ጋኔን አድርጎ ለማቅረብ የሚካሄድ ሰፊ የሚዲያ ዘመቻ አካል አድርገው አቅርበዋል። ቃሉን ሳይጠቀሙ፣ አል-ሳዊ በኢራቅና በሶሪያ ISIS በያዚዲዎች ላይ የፈጸመውን ዓመፅ የሚያሳዩ የማይካዱ በርካታ ዘገባዎችን የ“ኢስላሞፎቢያ” መገለጫ አድርገው ለማቃለል ይሞክራሉ።

ባርነት—ሁለተኛው ፈትዋ

ያዚዲ ሴቶች ምርኮኞች ናቸው በሚል ምክንያት ISIS በእነርሱ ላይ የፆታ ግንኙነት የማድረግ መብት አለኝ ያለውን በዝርዝር የሚተች ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት በወጣው ጥር 24 ቀን 2025 ፈትዋ፣ አል-ሳዊ እንደገና በተመሳሳይ ረቂቅ ጥንታዊ ውይይት ጀምረዋል። እስልምና ምርኮኞችን ነፃ ማውጣትን እንደሚመርጥ፣ ባርነት ፈጽሞ ቋሚ ዓላማ ወይም ግዴታ እንዳልነበር፣ ባርነትን የሚቃወሙ ዘመናዊ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ከሸሪዓ ዓላማዎች ጋር የሚጣጣሙ በመሆናቸው ሊከበሩ እንደሚገባ፣ እንዲሁም ውጤቶችና ተከታይ መዘዞች ሊመዘኑ እንደሚገባ ደግመው ገልጸዋል።

ጠያቂው ያዚዲዎች “የመጽሐፉ ሰዎች” አለመሆናቸውን (በመሆኑም በአብዛኞቹ ምሁራን አስተያየት መሠረት ጥንታዊ ሕጎች እንኳ ከእነርሱ ጋር ቁባትነትን አይፈቅዱም)፣ ተግባሮቹ ስምምነቶችን እንደሚጥሱ፣ እንዲሁም ነፃ ሴቶችን መጥለፍና ዚና (ከትዳር ወይም ከሕጋዊ ቁባትነት ውጭ የሚፈጸም የፆታ ግንኙነትን የሚገልጽ የእስላማዊ ሕግ ቃል) እንጂ ተሰርሪ (በጥንታዊ እስላማዊ ሕግ መሠረት ከባሪያ ሴት ጋር የሚደረግ ሕጋዊ ቁባትነት) አለመሆናቸውን ተከራክሯል።

በምላሻቸው ሼኹ በታሪክ ሁሉ በእስልምና አገዛዝ ሥር በነበሩ አካባቢዎች የተተገበረውን የባርነት ታሪክ አዛብተዋል፤ እስልምና ባርነትን ማስወገድ ዓላማው እንደነበር በሐሰት ገልጸዋል። በተጨባጭ ግን ባርነት ጽኑና ቋሚ ተቋም ሆኖ ይስተናገድ ነበር፤ ኃይሉን ማጣት የጀመረውም በእንግሊዝ በተጀመረው የባርነት ማስወገድ እንቅስቃሴ ፊት ነበር።

ሃሮን ባሺር (Harron Bashir) እንደዘገቡት፣ “በባርነትና በእስልምና ላይ በሚደረጉ የዛሬ ውይይቶች ውስጥ፣ እስልምና ሁልጊዜም ባርነትን ለማስወገድ ያለመ ነበር የሚለው አባባል እስከ መጠን ድረስ በተደጋጋሚ ይነገራል። ሆኖም የዚህ ድምዳሜ የመጀመሪያው ግልጽ አገላለጽ የወጣው በአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ብቻ ሲሆን፣ ያቀረቡትም ግብፃዊው ተሐድሶ አራማጅ ሙሐመድ ዐብዱህ (የሞቱት 1323/1905) ናቸው።” Slavery, Abolition and Islam (ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፕሬስ፣ 2025) የተሰኘው መጽሐፍ ደራሲ የሆኑት ባሺር አክለውም፡ “ከዚህ ቀደም አንድም ሙስሊም የሃይማኖት ምሁር ባርነት እንዲወገድ ጠይቆ አያውቅም” ብለዋል።

አል-ሳዊ ምርኮኞችን በባርነት ማስገዛት ስህተት ነው አይሉም። ዓለም ይህን ለመተው ስለተስማማና “በሃይማኖቱ ላይ ጥቃት ለማድረስ ምክንያት” ስለሆነ ሊተው ይገባዋል ይላሉ። የሚደርሱበት ጽንፍ ቢበዛ ወደ ባርነት መመለስ አሁን የተከለከለ ነው ማለት “የራቀ አይደለም” የሚል ነው። ይህም ቢሆን በሃይማኖታዊ እምነት ላይ በተመሠረተ የሞራል ተቃውሞ ሳይሆን፣ በመንግሥታት ማኅበር (League of Nations) በተዋወቀ የስምምነት ግዴታ ላይ የተመሠረተ ነው። በዚህ አመክንዮ መሠረት፣ የባርነት እገዳ የሰብዓዊ መብቶች ወይም በሰዎች እኩልነት ላይ ያለ በመለኮት የተቃኘ እምነት ሳይሆን፣ ባርነት በእስልምናና በሙስሊሞች ስም ላይ በሚያሳድረው ተጽዕኖ ላይ የተመሠረተ ነው።

የሱለይማን ውዳሴ

ኋላ ቀር አስተሳሰቦቻቸው ቢኖሩም፣ የአል-ሳዊ ተጽዕኖ በአሜሪካ የኢስላሚስት ማኅበረሰብ ውስጥ ጠልቆ ዘልቋል። ለምሳሌ፣ ሼኹ በዳላስ አካባቢ ከሚገኘው የያቂን እስላማዊ ምርምር ተቋም (Yaqeen Institute for Islamic Research) መሥራችና ፕሬዚዳንት ከሆኑት ሌላኛው በቴክሳስ የሚገኙ አክራሪ ዑመር ሱለይማን (Omar Suleiman) ጋር የቆየ ግንኙነት አላቸው። ሚሽካህ ዩኒቨርሲቲ ሚያዝያ 30 ቀን 2013 ባሳተመው የማስተዋወቂያ ቪዲዮ ላይ ሱለይማን አል-ሳዊን እንደ ቀዳሚ መምህር አድርገው በመግለጽ፣ ካነሳሷቸው ሰዎች መካከል “በቀዳሚነት የሚመደቡ” መሆናቸውን ገልጸው “የዘመናችን ሙጀዲድ” ብለዋቸዋል።

“በምዕራቡ ዓለም እውቀታቸውን የሚያህል አንድም ሰው አላየሁም” ያሉት ሱለይማን፣ “እርሳቸው ለመምህራን መምህር ናቸው” ሲሉ አክለዋል። ሱለይማን በአል-ሳዊ ብይኖች ውስጥ የሚንጸባረቀውን ዓመፅን የማመካኘት ተመሳሳይ ዝንባሌ ያሳያሉ። የኦክቶበር 7 ጭፍጨፋን ከማውገዝ ይልቅ፣ ሱለይማንና አጃቢዎቻቸው ኡማን—ዓለም አቀፉን የሙስሊም አማኞች ማኅበረሰብ—ሊያስተባብር ይችላል ባሉት “የተቃውሞ” ተግባር አድርገው ቆጥረውታል።

በሚድል ኢስት ፎረም ላይ ጽሑፎችን ያቀረቡት የቀድሞ የሱኒ ተሟጋች ጀላል ተግሪብ (Jalal Tagreeb)፣ የጂሃድ ጽንሰ ሐሳብ በዘመናዊው ዓለም ቦታ እንደሌለው ለFocus on Western Islamism (FWI) ተናግረዋል። “ሙስሊም ምሁር ለመሆን ለሃያ ዓመታት ያህል ከተዘጋጀሁና ለደዕዋና ለቃል ጂሃድ ከፍተኛ ጥረት ካደረግሁ በኋላ፣ የጂሃድ ጽንሰ ሐሳብ ከንቱ መሆኑን ደምድሜአለሁ” ብለዋል። “ሙስሊሞች ሙሉ በሙሉ እንዲተውት አሳስባለሁ። በዛሬው ሥልጡን ዓለም ውስጥ ለእንዲህ ያሉ አስተሳሰቦች ቦታ የለም።”

FWI የአሜሪካ ሙስሊም የሕግ ሊቃውንት ጉባኤን፣ የሰሜን አሜሪካ እስላማዊ ዩኒቨርሲቲን (ሚሽካህ ዩኒቨርሲቲ) እንዲሁም በሂውስተን የሚገኘውን የሕክምና ማዕከል እስላማዊ ማኅበርን አነጋግሯል፤ ሆኖም ምንም ምላሽ አልተሰጠም። በተጨማሪም በክልሉ ለትርፍ ያልተቋቋሙ ድርጅቶችን የሚመለከቱ ሕጎች አፈጻጸም የሚቆጣጠረው የቴክሳስ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ለመሆን በሚደረገው ቀጣይ ምርጫ የቀረቡትን ሦስት ዕጩዎች አነጋግሯል። ለጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ራሳቸውም ጥያቄ አቅርቧል፤ ሆኖም እስካሁን ምላሽ አልተሰጠም።