የሩሲያና የኢራን ቅንጅት፡ የፋይናንስ ትብብርን መግታት ከትግሉ ግማሹ ብቻ መሆኑን ያሳያል

ሩሲያ ከ2023 ጀምሮ ኢራን ከድምፅ ፍጥነት በላይ የሚጓዝ ፀረ-መርከብና የየብስ ዒላማ አጥቂ ክሩዝ ሚሳይል እንድታበለጽግ ስትረዳ መቆየቷ ተዘግቧል። ይህ መረጃ መጋለጡ ዋሽንግተንና አጋሮቿ የሩሲያ–ኢራን ወታደራዊ-ቴክኒካዊ ትብብርን እንዴት እየተከላከሉ እንዳሉ በዝርዝር እንዲያብራሩ ሊያስገድዳቸው ይገባል፤ በተለይም አሁን ያለው የማዕቀብ አወቃቀር ከፓተንት ምዝገባ፣ ከጉዞ እና ከምሕንድስና ደብዳቤ ልውውጥ ይልቅ በባንክ ሥርዓት ላይ በርካታ ትኩረት ስለሚያደርግ ነው።

C430L በሚል መለያ የተሰየመው ፕሮጀክት ትኩረቱ በራምጄት ማቀጣጠያ ሥርዓት ላይ ሲሆን፣ የሩሲያ መንግሥታዊ የጦር መሣሪያ ላኪ በሆነው ሮሶቦሮንኤክስፖርት (Rosoboronexport) እና ማዕቀብ በተጣለበት የሮኬት ዲዛይን ቢሮ ኤንፒኦ ማሽኖስትሮየንያ (NPO Mashinostroyenia) የተደራጀ መሆኑ ተገልጿል፤ የሩሲያ ባለሥልጣናት ኢራንን በተደጋጋሚ ከጎበኙ በኋላ በኖቬምበር 2023 መደበኛ ቅርጽ ይዞ መምጣቱ ተመልክቷል። እንደተዘገበው የሩሲያ መሐንዲሶች ከኢራን የራምጄት ፕሮግራም የተገኙ መረጃዎችን ተንትነዋል፤ ኢራንም ከዚያ የወጣውን ዲዛይን ገንብታ ሞክራዋለች፤ ሆኖም ሚሳይሉን ገና ወደ ሥራ አላሰማራችም።

በቀድሞው የማዕከላዊ የስለላ ድርጅት (CIA) በኢራን ጉዳይ ላይ ትኩረት ያደረጉ ተንታኝ የነበሩት ጂም ላምሰን (Jim Lamson) ለፋይናንሻል ታይምስ (Financial Times) ሲናገሩ፣ “ሩሲያውያን ኢራናውያን የቴክኒክ ችግሮቻቸውን እንዲፈቱ መርዳት ከቻሉ፣ ይህ በቅርብ ዓመታት ውስጥ ሩሲያ ለኢራን ከምታደርገው ወታደራዊ-ቴክኒካዊ ድጋፍ ይበልጥ ተጽዕኖ ፈጣሪ ከሆኑት መስኮች አንዱ ይሆናል ብዬ አስባለሁ” ብለዋል።

በ31 ኦገስት 2026 የአሜሪካ ግምጃ ቤት ሚኒስትር ስኮት ቤሰንት (Scott Bessent) ለሩሲያው አቻቸው አንቶን ሲሉዋኖቭ (Anton Siluanov) እንዳሉት፣ ዋሽንግተን ከኢራን ጋር ንግድ የሚያመቻቹ አገሮችና አካላት ላይ ማዕቀብ ለመጣል “የኢኮኖሚ ተገላይ ፖሊሲ” ዓለም እንዲከተል መጠበቋን ገልጸዋል። ቤሰንት ለሲሉዋኖቭ ያስተላለፉት መልእክት እንደተዘገበው ቀጥተኛ ነበር፤ ኢራን ማዕቀብን እንድታልፍ ለመርዳት የሚደረግ ማንኛውም ሙከራ በሩሲያ የኢኮኖሚ ውድቀት ይጠናቀቃል የሚል ነበር። ሲሉዋኖቭ ግን ማስጠንቀቂያውን ገሸሽ በማድረግ ሩሲያ በራሷ ብሔራዊ ጥቅም መሠረት እንደምትሠራ ተናግረዋል።

በዚሁ ጊዜ ሩሲያና ኢራን የሩሲያውን ሚር (Mir) የክፍያ ሥርዓት ከኢራኑ ሼታብ (Shetab) ጋር ለማዋሃድ የጀመሩትን ሂደት በማጠናቀቅ ላይ መሆናቸው ተገልጿል፤ ይህም ግብይቶችን ለማቅለልና የችርቻሮ ካርድ ተናባቢነትን ከቀጥታ የባንኮች መካከል የመልእክት ልውውጥ ጋር በማጣመር ምዕራባውያን ያስቀመጡትን ማዕቀብ ለማለፍ ለቪዛ (Visa) እና ለSWIFT አማራጭ ለመፍጠር ያለመ ነው። ሞስኮና ቴህራንን የሚያገናኘው የፋይናንስ አወቃቀር፣ የወርቅ ቡለን፣ የኤሚሬትስ ሽፋን ኩባንያዎች እና በባንክ ሜሊ (Bank Melli) በኩል የሚያልፉ ወደ ኋላ ቀን የተመለሱ ደረሰኞች፣ ግምጃ ቤትና የውጭ ንብረት ቁጥጥር ጽሕፈት ቤቱ (OFAC) ለመከታተል የተገነቡበት መስክ መሆኑ ተጠቅሷል። ሆኖም ከገንዘብ ጋር ምንም ግንኙነት የሌለው ትይዩ መስመር ተከፍቷል፤ ሥራ ላይ ያለ ማንኛውም የማዕቀብ ሥልጣን ደግሞ ይህን ለማስቆም አልተነደፈም፤ ይኸውም ከጦር መሣሪያ ጋር ተያያዥ ቴክኖሎጂና ብቃት በቀጥታ መተላለፍ ነው።

በኦክቶበር 2024 የኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) በእስራኤል ግዛት ላይ በተፈጸሙ ጥቃቶች የፈታህ-1 ከድምፅ ፍጥነት በላይ የሚጓዙ ሚሳይሎችን መጠቀሙን አስታውቋል። በቀጣዩ ወር ሩሲያ በዲኒፕሮ በሚገኝ ዒላማ ላይ ኦረሽኒክ (Oreshnik) የተባለውን ሥርዓት ለመጀመሪያ ጊዜ ተጠቀመች። መገናኛ ብዙኃን ሁለቱንም ክስተቶች በሚሳይል ጥቃቶች ረገድ “አዲስ ድንበር” እንደሆኑ አድርገው ተወያይተውባቸዋል። በኢራን የፈታህ-1 ጥቃቶችና በሩሲያ የኦረሽኒክ ጥቃት መካከል ያለው የእይታ ተመሳሳይነት በማኅበራዊ ሚዲያ በስፋት ተስፋፍቷል።

የሩሲያ መንግሥታዊና ከመንግሥት ጋር ቅርበት ያላቸው መገናኛ ብዙኃን ይህን ንጽጽር ለማስቆም በፍጥነት ተንቀሳቅሰዋል። በሰኔ አጋማሽ 2025 በ48 ሰዓታት ውስጥ ቢያንስ አምስት የሩሲያ ሚዲያዎች ከሞላ ጎደል ተመሳሳይ የሆነ ክህደት አሰራጭተዋል፤ RIA Novosti ወታደራዊ ባለሙያውን ኢቭጌኒ ሚኻይሎቭ (Evgeny Mikhailov) ጠቅሷል፤ AiF.ru ደግሞ የሩሲያ አየር ኃይል ሜጀር ጄኔራል ቭላድሚር ፖፖቭ (Vladimir Popov) ጠቅሶ ፈታህና ኦረሽኒክ “ምንም የሚያመሳስላቸው ነገር የለም” ማለታቸውን አስነብቧል፤ MK.ru አንድ ተንታኝ ሁለቱን “ፍጹም የተለያዩ ግኝቶች” ማለቱን ዘግቧል፤ Mail.ru News እና ወታደራዊ ጉዳዮችን የሚዘግበው Voennoe Delo የተባለው ድረ-ገጽም በዚያው ጊዜ ውስጥ ተመሳሳዩን መስመር አራምደዋል።

ከእነዚህ አንዱም ግልጽ የሆነውን ተከታይ ጥያቄ አላነሳም፤ ሁለቱ ሥርዓቶች ግንኙነት ከሌላቸው፣ አልፎ አልፎ የሚታየውን ተመሳሳይነት መኖሩን መቀበል ለሞስኮ ምንም ዋጋ የሚያስከፍል አልነበረም። እንዲህ ዓይነት የተቀናጀ ክህደት አስፈላጊ መሆኑ የምዕራባውያንን ትኩረት ሊስብ የሚገባ ጉዳይ ነው።

የኢራን ፈታህ-2 ከድምፅ ፍጥነት በላይ የሚጓዝ ተንሸራታች ተሽከርካሪ ሲተኮስ እጅግ እንግዳ የሆነ “የሚደንስ” አቅጣጫ እንዳለው ተገልጿል። በግምት 1 ማርች 2026 አካባቢ ለመጀመሪያ ጊዜ በጦርነት ላይ የዋለና እንደተዘገበው በተመሸገ የእስራኤል የዕዝ ተቋም ላይ የተጠቀመ ሲሆን፣ ይህም ከመከላከያ ጉዳዮች ሕትመት ሚሊተሪ ዎች ማጋዚን (Military Watch Magazine) የቀረበውን ንጽጽር አስነስቷል፤ ሕትመቱም የሚሳይሉ አቅጣጫና ፍጥነት የሩሲያውን ኦረሽኒክ ሥርዓት እንደሚመስል አመልክቷል።

ተጋላጭነቱ በሩሲያና በኢራን ግንኙነት ብቻ የተወሰነ አይደለም፣ ሩሲያ ብቻዋን በምትፈጽመው ተግባርም የተገደበ አይደለም። በጃንዋሪ 2026 በዩክሬን ላይ ከተፈጸመ ጥቃት በኋላ የተገኘ አንድ Kh-101 ክሩዝ ሚሳይል ቢያንስ 47 በውጭ አገር የተሠሩ አካላትን ይዟል፤ ከእነዚህ 35ቱ አሜሪካዊ ሲሆኑ፣ ከጀርመን፣ ከቻይና፣ ከታይዋን፣ ከኔዘርላንድስ እና ከጃፓን የተገኙ ክፍሎችም ነበሩበት። የሩሲያ ሌላው ዋና የትክክለኛ ጥቃት ሥርዓትም ተመሳሳይ መልክ ያሳያል፤ የዩክሬን የስለላ ተቋም HUR በጁላይ 2026 የሩሲያን የUMPK ተንሸራታች ቦምብ ኪቶች ፍርስራሽ በመመርመር 22 የታወቁ የአካል አምራቾችን መለየቱን ገልጿል፤ አሥሩ አሜሪካዊ፣ ስድስቱ ቻይናዊ፣ አራቱ ስዊዘርላንዳዊ፣ ሁለት ሁለቱ ደግሞ አየርላንዳዊና ጃፓናዊ መሆናቸው ተጠቅሷል፤ በእነዚህ ኪቶች ውስጥ ካሉት ማይክሮኤሌክትሮኒክስ 71 በመቶው ከምዕራባውያን ጋር በተሰለፉ አገሮች መቀመጫ ካደረጉ ድርጅቶች እንደመጣ ተረጋግጧል።

ዘ ኒው ዮርክ ታይምስ (The New York Times) በኋላ እንደዘገበው፣ የሩሲያ ወታደራዊ የስለላ አገልግሎት ለዓመታት በጃፓን ውስጥ የግዥ ሥራ ሲያካሂድ ቆይቷል፤ ይህንንም በንግድ ሽፋን በመጠቀም፣ በታሪክ የኤሮፍሎት (Aeroflot) የቶኪዮ ቢሮን ጨምሮ፣ ለሁለት ዓላማ የሚያገለግሉ የማሽን መሣሪያዎችንና ማይክሮኤሌክትሮኒክስን ለማግኘት መጠቀሙ ተገልጿል። የዩክሬን የማዕቀብ ልዩ መልእክተኛ በሰኔ 2026 እንደገመቱት፣ የዩክሬን መርማሪዎች ከመረመሯቸው የሩሲያ ሚሳይልና ድሮን ዓይነቶች በግምት 90 በመቶው ውስጥ በጃፓን የተሠሩ አካላት መገኘታቸውን ገምተዋል።

ጃፓን ይህ አውታረ መረብ የሚፈልገውን ዓይነት ቴክኖሎጂ በዓለም ላይ በከፍተኛ መጠን ከሚልኩ አገሮች አንዷ መሆኗ ተጠቅሷል፤ እስከ ዘንድሮ ድረስም ራሱን የቻለ የስለላ ሕግ የላትም፤ ለስለላ መከላከያ የተዘጋጀ ሕግ ደግሞ ከ2027 በፊት እንደማይወጣ ተጠብቋል።

ይህን ክፍተት ለመሙላት ምዕራባውያን አገሮች አራት እርምቶችን መውሰድ እንዳለባቸው ተጠቅሷል፤

አንደኛ፣ ገንዘብ ብቻ ሳይሆን ቴክኖሎጂ የሚያንቀሳቅሱ አማላጆች ላይ ሁለተኛ ደረጃ ማዕቀብ መጣል እንዳለባቸው ተገልጿል። ጄኔሬሽን ትሬዲንግ FZE (Generation Trading FZE) ተለይቶ የተፈረጀው ጋዜጠኞች የማይዝግ ብረት ጭነቶቹንና የባንክ ሜሊ ሒሳቡን ከተከታተሉ በኋላ፣ ግብይቶቹ ከተፈጸሙ ብዙ ዘግይቶ መሆኑ ተጠቅሷል። ግምጃ ቤት አጋሮቹ የፓተንት ምዝገባዎችን፣ የጋራ ምርምር ጉዞዎችንና የዲዛይን ቢሮ ውሎችን ከእውነተኛ ጊዜ በሚጠጋ ፍጥነት እንዲለዩ መገፋፋት እንዳለበት ተገልጿል፤ ይህም አሁን በገንዘብ ዝውውሮች ላይ የሚደረገውን ዓይነት ምርመራ ይመስላል።

ሁለተኛ፣ ከጃፓንና ከሌሎች አጋሮች ጋር ትብብር ብቻ ሳይሆን የሕግ ማዕቀፍ ተናባቢነት እንዳስፈለገ ተጠቅሷል። ዋሽንግተን ለዓመታት በቺፕ ኤክስፖርት ቁጥጥር ላይ ቶኪዮ ላይ ስትደገፍ መቆየቷ ተገልጿል፤ በእኩል ጊዜ ግን ጃፓን መሠረታዊ የስለላ ሕግ አለመኖሩን የሌላ ወገን ችግር አድርጋ መመልከቷ ተጠቅሷል።

ሦስተኛ፣ አሜሪካና እስራኤል የአዕምሯዊ ንብረትና የፓተንት ፍሰቶችን ይበልጥ በግልጽ መከታተል እንዳለባቸው ተገልጿል። ጋዜጠኞችና ተንታኞች የአላቡጋ (Alabuga) ፓተንትንም ሆነ የC430L ፕሮግራምን ከተለቀቁ መረጃዎችና ከሕዝባዊ ሰነዶች በመነሳት መልሰው መገንባታቸው ተጠቅሷል። አንድ የዩክሬን መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት ባደረገው ግኝት በቢሊዮን ዶላሮች የሚቆጠሩ የስለላ ተቋማት መቀደም የለባቸውም የሚያስብል ምክንያት እንደሌለ ተጠቅሷል።

በመጨረሻም፣ እስራኤል ሩሲያን ወዳጅ ያልሆነች አገር ብላ መፈረጅ እንዳለባት ተጠቅሷል። እስራኤል በዚህ ታሪክ ውስጥ ካሉት ከሞላ ጎደል እያንዳንዱ ክር ጋር ቀጥተኛ የደኅንነት ተጋላጭነት እንዳላት ተገልጿል፤ ሆኖም ያንን ድጋፍ በምታመቻቸው አገር ላይ ‘ወዳጅ ያልሆነች አገር’ የሚለውን ተምሳሌታዊ ዲፕሎማሲያዊ መሣሪያ እንኳን አልተጠቀመችም ተብሏል፤ የሩሲያ ባለሥልጣናትም በእስራኤል ቴሌቪዥን መደበኛ የአየር ሰዓት ማግኘታቸውን መቀጠላቸው ተጠቅሷል። ይህ የተሳሳተ መልእክት የሚያስተላልፍ የፖሊሲ ምርጫ መሆኑ ተገልጿል።