በኢራቅ የሚንቀሳቀሰውን የሐጅ ሐመድ መረብ እንደገና መፈተሽ

30 ሴፕቴምበር 2026 የታተመ የMiddle East Forum Observer ትንተና፣ የሐጅ ሐመድ መረብ በቀጣናው ውስጥ እየጨመረ ያለው ክብደት ኢራን በባህላዊ የታጣቂ አጋሮቿ ላይ ያላት እምነት እየዳከመ መምጣቱን፣ ወሳኝ ተልዕኮዎችንም በቀጥታ ለየኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) ሪፖርት የሚያደርጉ አነስተኛ፣ በክፍል ክፍል የተቆራረጡ ሕዋሳት ውስጥ እያስተላለፈች መሆኑን ያመለክታል ሲል ይከራከራል። ይህ ድምዳሜ አሳማኝ ቢመስልም፣ ከዚህ የበለጠ ስትራቴጂያዊ ወጥነት ያለውን የኢራን አቋም ይሸፍናል፤ ኢራን ባህላዊ ታጣቂ ቡድኖቿን እየተወች ሳይሆን፣ ይልቁንም ሆን ተብሎ በተደረገ መነጣጠል ከከፍተኛው ጫና ተጋላጭነት እያራቀቻቸው ነው።

በስትራቴጂ ደረጃ፣ ኢራን ከእርሷ ጋር የተሰለፉትን የታጠቁ አውታሮች በኢራቅ የፖለቲካ፣ የፀጥታና የኢኮኖሚ ውሳኔ ሰጪ መዋቅር ውስጥ እውነተኛ የኃይል ማዕከላት እንዲሆኑ ለሁለት አሥርት ዓመታት ገንብታቸዋለች፤ ይህም ለቴህራን በኢራቅ መንግሥት ላይ የመጫን አቅም ሰጥቶታል። እነዚህ ቡድኖችና ታጣቂ ኃይሎች ኢራን በኢራቅ መንግሥት ተግባራት ላይ ላላት ተፅዕኖ ብቻ ሳይሆን ለእውነተኛ ቁጥጥሯ ዋስትና ናቸው፤ እነርሱን ማጣት ማለት ኢራን ትልቁን ሀብቷን ማጣትና የቀጣናውን የኃይል ሚዛን ወደ አሜሪካና አጋሮቿ ማዘንበል ማለት ነው።

የትራምፕ አስተዳደር፣ ከኢራን ጋር የተሰለፉ የታጠቁ ቡድኖች ትጥቅ ካልፈቱ አሜሪካ ለኢራቅ የምታደርገውን ወርኃዊ የዶላር ዝውውር እንደምታቋርጥ ያስተላለፈው ማስጠንቀቂያ፣ በግንቦት 2026 በእነዚህ ታጣቂ ቡድኖች ላይ ከተጣለው ማዕቀብ ጋር ተዳምሮ፣ ታጣቂዎቹ አሁን የገጠማቸውን ጫና ያሳያል። ይህ አካባቢ ባህላዊዎቹ ተለዋጭ ኃይሎች የላቁ የጦር መሣሪያ ሥርዓቶችን የሚያካትቱና ድንበር ተሻጋሪ ጥቃቶችን የሚያስከትሉ፣ እንዲሁም የአሜሪካንና የቀጣናውን ወታደራዊ የአፀፋ ምላሽ ሊቀሰቅሱ የሚችሉ ተግባራትን ከዋና ዋና የታጣቂ መዋቅሮች ለጊዜው እንዲለዩ ያስገድዳል። የአሜሪካ ጦር ከሐጅ ሐመድ ጋር የተገናኘን ሕዋስ ቢያጠፋ፣ የታጣቂ ቡድኖቹ አመራር ኃላፊነቱን መካድ ይችላል፤ የኢራቅ መንግሥትም ይህንኑ በአሳማኝ ሁኔታ ማረጋገጥ ይችላል፤ በዚህም የዋናው ታጣቂ አመራርና መሠረተ ልማት ለአፀፋ የሚጋለጥበት ዕድል ይቀንሳል።

የ“ጥላ ቡድኖች” የመከላከያ ስትራቴጂ አዲስ ዘዴ አይደለም። የመጀመሪያው የትራምፕ አስተዳደር በኢራንና በተለዋጭ ኃይሎቿ ላይ ትኩረት ካደረገ በኋላ ባሉት ዓመታት፣ በተለይም ቃሲም ሱሌይማኒና አቡ መህዲ አል-ሙሐንዲስ በጃንዋሪ 2020 ከተገደሉ በኋላ፣ የኢራቅ ታጣቂ ቡድኖች ራሳቸው ሽፋን ሰጪ ቡድኖችን በመፍጠር ይህን ስትራቴጂ ቀድመው ተግብረውበታል። በኦገስት 2019 የተፈጠረው ነገር ግን ሱሌይማኒ ከተገደለ በኋላ እንቅስቃሴው በከፍተኛ ሁኔታ የጨመረው አስሐብ አል-ከህፍ (Ashab Al-Kahf) ቡድን አንዱ ማሳያ ነው። አስሐብ አል-ከህፍ ከአሳኢብ አህል አል-ሐቅ (Asa’ib Ahl al-Haq) ጋር ግንኙነት እንደሌለው ቢክድም፣ መረጃዎች ድርጅታዊ ቁጥጥርና የተግባር ተገዢነት መኖሩን ያመለክታሉ።

በጃድሪያ ሰፈር የተፈጸመውን ጥቃትና እስራኤል በሂዝቦላህ ላይ ያካሄደችውን የፔጀር ኦፕሬሽን ተከትሎ፣ እንዲሁም የአሜሪካና የእስራኤል የስለላ አካላት የኢራንን ከፍተኛ የታጣቂ ክበቦች ሰብረው መግባት እንደሚችሉ ከተረጋገጠ በኋላ፣ የኢራቅ ቡድን መሪዎች የተማከሉ የትዕዛዝ መዋቅሮች ተጋላጭ መሆናቸውን ተገንዝበው ሆን ብለው አሻራቸውን በትነዋል። በመሆኑም የሐጅ ሐመድ መረብ አመራሩ በአካባቢው ባሉት ታጣቂ ቡድኖች ላይ ያለው እምነት መጥፋቱን የሚያሳይ ሳይሆን፣ ይልቁንም አመራሩ አሜሪካ የታጣቂ መዋቅሮችን ለማፍረስ ያላትን ቁርጠኝነት በመረዳት፣ የተግባር ተጠያቂነትን ሊካዱ ወይም ዋናውን ድርጅት ሳያፈርሱ ሊተዉ ወደሚችሉ ንዑሳን አካላት በማሸጋገር የእነዚያን መዋቅሮች ዋና አካል ለመጠበቅ መምረጡን የሚያሳይ ምልክት ነው።

ይህ ደግሞ የተመሠረቱ መሪዎችን መተካት አዳጋች መሆኑን መረዳትም ጭምር ነው። የሐሰን ነስረላህ ተተኪ የሆኑት ነኢም ቃሲም ከተኩት የሂዝቦላህ መሪ ጥላ ያህል ናቸው። እንዲሁም የሱሌይማኒ ተተኪ የሆኑት እስማኢል ቃኣኒ የእርሱን ካሪዝማና ተፅዕኖ አያሟሉም።

በሴፕቴምበር 2026 በሳዑዲ የምሥራቅ-ምዕራብ የነዳጅ ቧንቧ ላይ የተፈጸመው ጥቃት በኢራን አስተምህሮ ላይ ለውጥ መምጣቱን የሚያመለክት አዲስ ዓይነት ተግባር አይደለም፤ ይልቁንም በአማራጭ መስመሮች የተከናወነ ባህላዊ ተግባር ነው። ባህላዊዎቹ ታጣቂ ቡድኖች አሁንም ሰው ኃይሉን የሚያሰማሩት እነርሱ ናቸው፤ ልዩነቱ ግን ይህን የሚያደርጉት አሳማኝ የመካድ ዕድል በሚሰጡ የተነጣጠሉና ሊካዱ በሚችሉ መስመሮች በኩል መሆኑ ነው።

በኋላ ላይ የኢራቅ የፀጥታ ባለሥልጣናት ተግባሩን ከIRGC ጋር ለተገናኘው ሐጅ ሐመድ መስጠታቸው—ይህም የሳዑዲ የዜና ጣቢያ ከጡረተኛው ብርጋዴር ጄኔራል አያድ አል-ቱፋን (Ayad al-Tufan) ጋር ያደረገውን ቃለ መጠይቅ ተከትሎ የመጣ ነው—ተጠያቂነትን ከባህላዊዎቹ ታጣቂ ቡድኖች ላይ ለማስቀየስ ሆን ተብሎ የተቀየሰ ስትራቴጂ ሊሆን ይችላል።

ይህንን የሚያጠናክረው የኢራቅ መንግሥት ቀጣይ እርምጃ ነው። መንግሥቱ የኢራንን ጣልቃ ገብነት በብቸኛው መርምሮ ከማውገዝ ይልቅ፣ ከኢራን ጋር የጋራ ምርመራ ጀምሯል—መንግሥቱ እነዚህን ተግባራት የኢራቅን ሉዓላዊነት የሚፈታተኑ የኢራን አሃዳዊ እርምጃዎች ናቸው ብሎ ቢመለከታቸው ኖሮ ይህ ምላሽ ትርጉም አልባ ይሆን ነበር። ተበዳይ ነኝ በሚል በሚታሰብ መንግሥትና ተጠርጣሪ በሆነው ፈጻሚ መካከል የሚካሄድ የጋራ ምርመራ፣ እውነተኛ የተቃርኖ ተጠያቂነት ከመሆን ይልቅ ትርክቱን በትብብር የማስተዳደር አቀራረብ መሆኑን ያመለክታል።