ፓኪስታን የፀረ-ሽብር ጄኔራልን የመካ መከላከያ ጥምረት መሪ አድርጋ ሾመች

ፓኪስታን በሳዑዲ ዓረቢያ የሚመራው የመካ መከላከያ ጥምረት የመጀመሪያ ዋና ጸሐፊ ሆነው በጡረታ የወጡትን ሌተናል ጄኔራል ኑዕማን መሕሙድ (Nauman Mahmood) ሾመች፤ በዚህም በፀረ-ሽብር ተልእኮዎች፣ በደኅንነት መረጃ ትንተናና በወታደራዊ ዕቅድ ዝግጅት የተቀመጠ ልምድ ያላቸውን ባለሙያ ፓኪስታንን፣ ሳዑዲ ዓረቢያንና ቱርክን በሚያስተሳስረው አዲሱ የደኅንነት ማዕቀፍ ማዕከል አስቀምጣለች። ሹመቱ ትኩረት የሚስበው የመሕሙድ የሥራ ጉዞ ጥምረቱ ሊጋፈጠው ሊዘጋጅ የሚችለውን የደኅንነት ፈተና ዓይነት የሚጠቁም በመሆኑ ነው።

የፓኪስታን መንግሥት 23 ሴፕቴምበር 2026 እንዳስታወቀው፣ የፓኪስታን ሁለተኛው ከፍተኛ ሽልማት የሆነውን ሂላል-ኢ-ኢምቲያዝ (ወታደራዊ) ተቀባይ የሆኑት መሕሙድ በሪያድ እየተቋቋመ ያለውን ጠቅላይ ጽሕፈት ቤት ይመራሉ። ሦስቱ አገሮች 7 ኦገስት 2026 የመካ የጋራ መከላከያ ስምምነትን ፈርመዋል፤ በስምምነቱ መሠረት በአንዱ አባል ላይ የሚፈጸም የትጥቅ ጥቃት በሦስቱም ላይ እንደተፈጸመ ጥቃት ይቆጠራል። አገሮቹ 31 ኦገስት በኢስታንቡል ባካሄዱት የመጀመሪያው የስትራቴጂክ ፖለቲካዊና መከላከያ ኮሚቴ ስብሰባ ቋሚ ጽሕፈት ቤቱን ለማቋቋምና የመጀመሪያውን የ3 ዓመት የዋና ጸሐፊነት ዘመን ለፓኪስታን ለመስጠት ተስማምተዋል።

የመሕሙድ ምርጫ ትኩረት የሚስበው ሳዑዲ ዓረቢያ ከየመን ሁቲዎች የተራቀቀ ሥጋት እየገጠማት በመሆኑ ነው። ጥምረቱ ሁቲዎችን እንደ ዋነኛ ተቀናቃኙ አልሰየመም፤ አባላቱም ስምምነቱን የመከላከያ ባሕርይ ያለው መሆኑን መግለጻቸውን ቀጥለዋል፤ ይሁንና የጊዜው አጋጣሚ ችላ ሊባል የሚችል አይደለም። ሁቲዎች የሽምቅ ውጊያን ከድሮኖች፣ ከሚሳይሎችና ከባሕር ላይ ጥቃቶች ጋር የማዋሃድ አቅም አሳይተዋል፤ በዚህም የሳዑዲ ግዛትን፣ የኃይል መሠረተ ልማትንና ከዓለም እጅግ ጠቃሚ ከሚባሉ የመርከብ መተላለፊያ ኮሪደሮች አንዱን አስጊ አድርገዋል።

መሕሙድ አብዛኛውን የወታደራዊ ሥራ ዘመናቸውን ተመሳሳይ ያልተመጣጠነ ጦርነት በሚጠቀሙ ድርጅቶች ላይ በሚደረግ ፍልሚያ ያሳለፉ ናቸው። መሕሙድ በሴፕቴምበር 1987 በፓኪስታን የባሎች ክፍለ ጦር ውስጥ የመኰንንነት ማዕረግ ተሰጥቶአቸው እስከ ኤፕሪል 2023 በጡረታ ከመውጣታቸው በፊት ለ36 ዓመታት ገደማ አገልግለዋል። የሥራ ጉዟቸው የሜዳ አዛዥነትን፣ የደኅንነት መረጃን፣ የስትራቴጂ ትንተናንና ወታደራዊ ትምህርትን አካትቷል። በኩዌታ በሚገኘው የኮማንድ ኤንድ ስታፍ ኮሌጅ፣ በግብፅ በሚገኘው የኮማንድ ኤንድ ስታፍ ኮሌጅና በኢስላማባድ በሚገኘው የመከላከያ ብሔራዊ ዩኒቨርሲቲ ተምረዋል፤ በዚያም በጦርነት ጥናት የማስተርስ ዲግሪ አግኝተዋል። እንዲሁም በኮማንድ ኤንድ ስታፍ ኮሌጅ ለብዙ ዓመታት አገልግለው በመጨረሻም ዋና አስተማሪ ሆነዋል።

የተግባር ልምዳቸው በሰሜን ዋዚሪስታን የአንድ እግረኛ ክፍለ ጦር አዛዥነትን ያካተተ ነበር፤ ይህ አካባቢ ፓኪስታን በአፍጋኒስታን ድንበር አካባቢ በሚንቀሳቀሱ ታጣቂ ድርጅቶች ላይ ያካሄደችው ዘመቻ ማዕከል ነበር። በኋላም ከጦር ሜዳ አዛዥነት ወደ ደኅንነት መረጃ ዘርፍ ተሸጋግረው በኢንተር-ሰርቪሰስ ኢንተለጀንስ (Inter-Services Intelligence) የትንተና ዳይሬክቶሬት ዋና ዳይሬክተር ሆኑ። ይህ ቦታ በስትራቴጂ ግምገማዎች፣ ከውጭ የደኅንነት ተቋማት ጋር በሚደረግ ግንኙነትና ታጣቂ ድርጅቶች በሚንቀሳቀሱበት ሰፊ ቀጣናዊ አካባቢ ላይ ካለ ሁኔታ ጋር አስተዋውቋቸዋል።

መሕሙድ በኤፕሪል 2019 ወደ ሌተናል ጄኔራልነት ከፍ ተደርገዋል፤ በኋላም በጦር ኃይሎች ዋና መሥሪያ ቤት የመገናኛና የመረጃ ቴክኖሎጂ ኢንስፔክተር ጄኔራል ሆነው አገልግለዋል። በዲሴምበር 2019 በፔሻዋር የሚገኘውን አሥራ አንደኛውን ኮር አዛዥነት ተረከቡ።

የወቅቱ አጋጣሚ ጠቃሚ ነበር። የፓኪስታኗ ኻይበር ፓኽቱንኽዋ በተለይም ከአፍጋኒስታን ጋር ግንኙነት ባላቸው የሽብር ቡድኖች ለሚፈጸሙ ጥቃቶች ተጋላጭ ሆና ቀጥላ ነበር። በዚያው ወቅት አሜሪካ ከአፍጋኒስታን ለመውጣት እየተዘጋጀች ነበር፤ የታሊባን መመለስ የሚያስከትለው ውጤትም ከጊዜ ወደ ጊዜ ግልጽ እየሆነ መጥቶ ነበር።

መሕሙድ በኖቬምበር 2021 የፔሻዋርን አዛዥነት ለቀው በኋላ የመከላከያ ብሔራዊ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ሆኑ፤ በዚህ ቦታም እስከ ጡረታቸው ድረስ ቆይተዋል። በመሆኑም የሥራ ጉዟቸው አዲሱ ጥምረት ሊያስተሳስራቸው የሚገቡትን በርካታ ዓለማት አቋርጧል፤ ወታደራዊ ተልእኮዎችን፣ የደኅንነት መረጃን፣ የስትራቴጂ ዕቅድ ዝግጅትንና የከፍተኛ መኰንኖችን ሥልጠና።

ይህ ዳራ ጠቃሚ የሚሆነው የሁቲዎች ፈተና የተለመደ ወታደራዊ ችግር ባለመሆኑ ነው። የየመን መልክዓ ምድር፣ ሁቲዎች ኃይላቸውን የመበታተን አቅማቸውና በአንጻራዊነት ርካሽ የሆኑ ድሮኖችንና ሚሳይሎችን መጠቀማቸው በተለመደ ወታደራዊ ኃይል ብቻ እንዲሸነፉ ማድረግ አስቸጋሪ ያደርገዋል። ውጤታማ ምላሽ የደኅንነት መረጃን፣ ክትትልን፣ ቅድመ ማስጠንቀቂያን፣ ዒላማ መለየትን፣ የድንበር ደኅንነትን፣ የባሕር ላይ ክትትልንና አንድ የትጥቅ እንቅስቃሴ የሚንቀሳቀስበትን ፖለቲካዊና ጎሳዊ ሁኔታ መረዳትን ይጠይቃል።

ፓኪስታን ከእነዚህ ትምህርቶች ብዙዎቹን በራሷ የፀረ-ሽብር ዘመቻዎች አግኝታለች፤ ሆኖም ሰሜን ዋዚሪስታን የመን አይደለም። ይሁንና መሠረታዊ መርሆዎቹ ተዛማጅ ናቸው። ሁለቱም ዘመቻዎች ለታጣቂ ቡድኖች መጠለያ መከልከልን፣ የአቅርቦት መረቦችን ማወክን፣ የደኅንነት መረጃ ዘልቆ መግባትን ማሻሻልን፣ የሕዝብ መንደሮችን መጠበቅንና ወታደራዊ ጫናን ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ እርምጃዎች ጋር ማጣመርን ይሻሉ።

ይህ በሪያድ መሕሙድ ሊያበረክቱ ከሚችሉት እጅግ ጠቃሚ አስተዋጽኦዎች አንዱ ሊሆን ይችላል።

የጥምረቱ የመጀመሪያ ተግባር የጋራ መከላከያውን በተግባር ሊያውል የሚችል ተቋም መገንባት ይሆናል። ይህም የደኅንነት መረጃ እንዴት እንደሚጋራ፣ ሥጋቶች እንዴት እንደሚገመገሙ፣ የአሠራር ተናባቢነትን፣ የልምምዶችን አካሄድና የጋራ መከላከያውን የሚያስነሳው ምን እንደሆነ መወሰንን ይጠይቃል።

ከተለመደ ዲፕሎማት ይልቅ በጡረታ የወጡ የፓኪስታን ጄኔራል መሾማቸው ለጽሕፈት ቤቱ የማይሳሳት የደኅንነት አቅጣጫ ይሰጠዋል።

ይህም የሆነው የሁቲዎች ሥጋት ሰፊ ስትራቴጂያዊ አስፈላጊነት ባገኘበት ወቅት ነው። በሳዑዲ ዓረቢያ ላይ የሚፈጸሙ ጥቃቶች ከእንግዲህ በኋላ በቀላሉ የየመንና የሳዑዲ ችግር ብቻ አይደሉም።

በመሆኑም የመሕሙድ ሹመት የመካ ጥምረት ምን ሊሆን እንደሚችል ሰፋ ያለ ጥያቄ ያስነሳል። ስምምነቱ የመከላከያ ባሕርይ ያለው ነው። ፓኪስታን በማንኛውም አገር ላይ ያነጣጠረ አለመሆኑን አጽንኦት ሰጥታለች፤ ቱርክ ደግሞ ማዕቀፉ ሉዓላዊነትንና የግዛት አንድነትን የሚያከብርና ነባር ጥምረቶችን የሚያሟላ መሆኑን ገልጻለች። ሦስቱ አባላት እንዲሁም የመከላከያ ኢንዱስትሪ ትብብርን ተቋማዊ ማድረግን፣ የጋራ ልማትንና ምርትን እንዲሁም ሌሎች የወታደራዊ ትብብር መልክዎችን ተወያይተዋል።

ሆኖም የመከላከያ ጥምረቶች በመጨረሻ ቅርጻቸውን የሚያገኙት ሊከላከሏቸው ከሚገቡ ሥጋቶች ነው። ኢራን የሁቲዎችን እንቅስቃሴ ካልመራችው እንኳ ተጽዕኖ ታሳድርበታለች፤ ይህም የአረብ ባሕረ ሰላጤ አገሮችን ደኅንነት በሚመለከት በሚደረግ ማንኛውም ግምገማ ውስጥ ሰፊውን የኢራን ሚና ማካተት አስፈላጊ ያደርገዋል፤ ምንም እንኳን የመካ ጥምረት አባላት ራሳቸውን እንደ ፀረ-ኢራን ጥምረት ባይመለከቱም።

ይሁንና ይህ ማለት ጥምረቱ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ ሥጋቶች ለሚደራረቡበት ቀጣናዊ ሁኔታ መዘጋጀት አለበት ማለት ነው።