በ9/11 ዓመታዊ መታሰቢያ ዕለት፡ አሜሪካ በአዲሱ ‘የኢኽዋን ዘንግ’ ላይ ያላት ያልተወሰነ አቋም የራሷን ደኅንነት እየሻረ ነው

ፕሬዚዳንት ጂሚ ካርተር (Jimmy Carter) በኢራን ኢስላሚስቶች ላይ ያሳዩት የዋህነት የ1979 እስላማዊ አብዮት እንዲከሰትና በአሜሪካና በኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ መካከል ለበርካታ አሥርት ዓመታት የዘለቀ ጠላትነት እንዲሰፍን መንገድ ከፍቷል፤ ይህም የሺዎች አሜሪካውያንን ሕይወት አስከፍሏል። ካርተር በሰብአዊ መብት ማኅበረሰብ ውስጥ በሚገኙ ተራማጆች ራሳቸውን አከበቡ፤ ከእነሱም መካከል በይበልጥ የታወቁት የፕሪንስተን ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፎልክ (Richard Falk) ሲሆኑ፣ እሳቸውም አያቶላህ ሩሆላህ ኾሜኒ ለሊበራል እሴቶች ቁርጠኛ መሆናቸውን መስክረው ነበር። በኋላ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ፎልክን በተመራጭ ከፍተኛ ሹመት ሸልሟቸዋል።

ፕሬዚዳንት ፍራንክሊን ዴላኖ ሩዝቬልት (Franklin Delano Roosevelt) ከሳዑዲ ዓረቢያ ጋር “ደኅንነት ለነዳጅ” የሚባለውን የአሜሪካ ግንኙነት ቢመሠርቱም፣ ሳዑዲ ዓረቢያ ለኢስላሚስት አክራሪዎች እያሳደገች የመጣችውን ድጋፍና መንግሥቱ እንደ አል-ቃኢዳ መሥራች ኦሳማ ቢን ላደን ያሉ ሰዎችን ያሳደገበትን፣ ካልሆነም የጠበቀበትን ሁኔታ በቸልታ የተመለከቱት ሮናልድ ሬገንና ጆርጅ ኤች.ደብሊው. ቡሽ ነበሩ። የሳዑዲን አሳማ በከንፈር ቀለም የማሳመር ይህ ፍቃደኝነት በጊዜ ሒደት መልካም ፍሬ አላፈራም።

ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ አሁን ይህንኑ ስህተት በብዙ ግንባሮች እየደገሙ ነው። በመጀመሪያው የሥልጣን ዘመናቸው ትራምፕ ታሊባንን እንደ ታማኝ አጋሮች በመቁጠር አቀራርበዋቸዋል። ለፍትሐዊነቱ ሲባል አሁን ከታሊባን ጋር የበርካታ ሚሊዮን ዶላር ስምምነቶችን ሲያጠናቅቁ በምስል የሚታዩት ልዑክ ዛልማይ ኻሊልዛድ (Zalmay Khalilzad) መጥፎ ምክር አቀብለዋቸዋል። ፕሬዚዳንት ጆ ባይደንና የብሔራዊ ደኅንነት አማካሪው ጄክ ሱሊቫን (Jake Sullivan) ከአፍጋኒስታን የተደረገውን የአሜሪካ መውጣት አበላሽተውት ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን የአሜሪካን አጋሮችና የአፍጋኒስታን ሴቶችን ለታሊባን ተኩላዎች አሳልፎ የሚሰጥ ስምምነት የፈረመው የትራምፕ ቡድን ነበር፤ ይህም ታሊባን በ1996 ለጥምር መንግሥት ድርድር እንደሚያደርግ በማስመሰል፣ በምትኩ ወደ ካቡል ዘምቶ ተቃዋሚዎቹን እንደገደለ እያወቁ ነው።

ሳዑዲ ዓረቢያ የአዲሱ ኢስላሚስት ዘንግ ማዕከል ሆናለች። አልጋ ወራሽ ልዑል መሐመድ ቢን ሰልማን የሀገር ውስጥ ማሻሻያዎችን ተግባራዊ ቢያደርጉም፣ በሀገር ውስጥ ጂሃዲዝምን እየደመሰሱ በውጭ ግን በመደገፍ ሃይማኖታዊ ወግ አጥባቂዎችን ያስታገሡትን የሶሪያ ፕሬዚዳንቶች ሐፌዝና በሽር አል-አሳድ እንዲሁም ተከታታይ የፓኪስታን መንግሥታት ስህተት እየደገሙ ነው፤ ያስፋፉትን የሰደድ እሳት መቆጣጠር እንደማይችሉ ዘንግተዋል፤ ሁልጊዜም መልሶ የሚመታ ጉዳት አለ።

በእርግጥም ይህ አስቀድሞ ተከስቷል። ከኩራት ባለፈ የሳዑዲና የተባበሩት ዓረብ ኤምሬቶች ፉክክር ዋነኛ መነሻ ሪያድ በሊቢያ፣ በሱዳንና በየመን ለሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር የምታሳየው ታጋሽነት፣ ካልሆነም ማበረታታት ነው። በዚህ ረገድ አቡዳቢ ትክክል ስትሆን ሪያድ ተሳስታለች። በየመን የራሷን የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ተላላኪዎች ለማስፋፋት ያላት ፍላጎት የደቡብ ሽግግር ምክር ቤት መሪ አይደሩስ አል-ዙበይዲ (Aidarus al-Zubaydi) እና የደቡብ ኃይሎቻቸው በቦምብ እንዲመቱ፣ ከዚያም አስተዳደራቸው እንዲታወክ የሳዑዲ ባለሥልጣናትን አነሳስቷል። ቢን ሰልማን ሁቲዎችንና አል-ቃኢዳን የሚደግፉ የየመን ኢስላህ ተላላኪዎችን ባያበረታቱ ኖሮ፣ ሁቲዎች በባብ አል-መንደብ ላይ የምትገኘውን በተቃዋሚዎች ቁጥጥር ሥር የነበረችውን ሙኻ ከተማ ሊይዙ አይችሉም ነበር።

የቢን ሰልማን ውሳኔዎች ሁቲዎችን ከምናባቸው በላይ አበርትተዋቸዋል። የሪያድ እንቅስቃሴም ከዚህ የተለየ ክስተት አልነበረም። ቢን ሰልማን ስለ ሳዑዲ ቪዥን 2030 እና ስለ ሴቶች አንጻራዊ ማብቃት ሊናገሩ ይችላሉ፤ ሆኖም የሳዑዲው ዴልታ ኢንተርናሽናል (Delta International) ከ9/11 ዓመታዊ መታሰቢያ ጥቂት ቀናት ቀደም ብሎ ከታሊባን ጋር የ200 ሚሊዮን ዶላር ስምምነት መፈረም የቻለው ያለ እሳቸው ፈቃድ አይደለም። የቢን ሰልማን የመካ የመከላከያ ቃል ኪዳን ለ80 ዓመታት የዘለቀውን የአሜሪካ–ሳዑዲ የመከላከያ ግንኙነት በቁርጥ ውድቅ ያደረገ ነው። እውነት ነው፣ ፕሬዚዳንቶች ባራክ ኦባማና ጆ ባይደን ሳዑዲ ዓረቢያን ያለምክንያት ሰድበዋል፤ ይሁን እንጂ የሪያድ እርምጃዎች ዓላማዋ ማስተካከል ሳይሆን መቋረጥ መሆኑን ያመለክታሉ።

ተመሳሳይ ሁኔታ በቱርክም ይታያል። በ22 ኖቬምበር 1994 በወቅቱ ከንቲባ የነበሩት ረጀብ ጣይብ ኤርዶጋን (Recep Tayyip Erdoğan) በHBB ቴሌቪዥን “Ceviz Kabuğu” ፕሮግራም ላይ፣ “እግዚአብሔር ይመስገን፣ እኔ የሸሪዓ አገልጋይ ነኝ” ሲሉ አውጀዋል። የቱርክ ጦር ወደ ኢድሊብ ሲገባ በቱርክ የሚደገፉ ሚሊሻዎች፣ “የመሐመድ ሠራዊት ደርሷል” ሲሉ ዘምረዋል። በዚህ ዳራ መሠረት፣ በቅርቡ ያሰሙት “ሐማስ አሸባሪ ድርጅት አይደለም” የሚለው አባባልና ለእስራኤሉ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ ያቀረቡት “ከሂትለር በምን ትለያለህ? ኔታንያሁ ያደረገው ነገር ከሂትለር ያነሰ የሆነ አለ? የለም” የሚለው የቃላት ጥቃት ሊያስገርም አይገባም። ሆኖም ትራምፕም ሆኑ ንግድንና ዲፕሎማሲን የማደበላለቅ የኻሊልዛድን አካሄድ የተቀበሉ የሚመስሉት አምባሳደር ቶም ባራክ (Tom Barrack) ኤርዶጋንን ያነጻሉ። ቀይ መስመሮችን አለመከላከል፣ የምዕራቡን ሥልጣኔ አለመጠበቅ ወይም ከሊቢያና ከጋዛ እስከ ሶማሊያና ፓኪስታን ድረስ የሚሰጠውን የሽብር ድጋፍ አለመግታት፣ በአዲሱ “የኢኽዋን ዘንግ” (Axis of Ikhwan) ውስጥ በርዕዮተ ዓለም ከሁሉም የበለጠ ጥቃት ፈጻሚ ለሆነው አባል በተግባር አረንጓዴ መብራት መስጠት ነው።

ይኸው ሁኔታ ትራምፕ ከቀጠር አሚር ጋር ባላቸው የግል ግንኙነት ምክንያትም ይደገማል፤ ቀጠር ተጽዕኖ ለመግዛትና የአሜሪካን ተቋማት ለርዕዮተ ዓለም ስርጭት ለመያዝ ስትሞክር፣ እንዲሁም በጋዝ የበለጸገችው ሀገር በመላው ዓለም ለሚገኙ አክራሪ እንቅስቃሴዎች ገንዘብ ስታቀርብ ትራምፕ ዓይናቸውን ይጨፍናሉ። የቱርክ የጦር መሣሪያና የቀጠር ገንዘብ አዲሱን የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር እየገፋፉ ናቸው።

በዚህ መሀል በሊቢያም ሆነ በሱዳን የትራምፕ ልዩ መልዕክተኛ መሳድ ቡሎስ (Massad Boulos) ሽምግልና ያካሂዳሉ፤ ነገር ግን ከተፎካካሪ መሪዎች ይልቅ የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበርን ወገን የሚያስቀድሙ ይመስላሉ። ቡሎስ ምናልባት በርዕዮተ ዓለም አይመሩም፤ ስምምነትን ለራሱ ሲባል ይፈልጋሉ፣ ንግድንና የቀጣናውን የመንግሥታት ዲፕሎማሲ ለማመጣጠንም ይሻሉ፤ ውጤቱ ግን አንድ ነው፤ ለሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ማበርታት ካልሆነ እንኳ የሕልውና መስመር መስጠት ነው።

ለግል ወይም ለንግድ ትስስር ሲባል ርዕዮተ ዓለምን ችላ ያለ የመጀመሪያ ሰው ትራምፕ አይደሉም። ሆኖም አሜሪካውያን የ9/11 ጥቃቶችን 25ኛ ዓመት መታሰቢያ በሚያከብሩበት ወቅት፣ በአዲሱ የኢኽዋን ዘንግ ላይ ያላቸው የሁለትዮሽ አቋም ካርተር ኾሜኒን ለማስተናገድ ያሳዩት ፍቃደኝነት እንዳስከተለው ዓይነት አስከፊ የረዥም ጊዜ መዘዝ ሊያስከትል ይችላል።