የሳዑዲ ዘውድ አልጋ ወራሽ ሙሐመድ ቢን ሰልማን ዘመን አብቅቷል?

የመን ሁልጊዜም የሳዑዲ ምኞቶች መቃብር ሆና ቆይታለች። ለሳዑዲ ዓረቢያ ልዑል ኻሊድ ቢን ሱልጣን የኦፕሬሽን ዴዘርት ስቶርም (Operation Desert Storm) ጀግና ነበሩ። ኩዌት በ100 ሰዓታት ነፃ ከወጣች በኋላ፣ የንጉሥ አብዱልአዚዝ የልጅ ልጅ የሆኑት ኻሊድ ንጉሥ ባይሆኑ እንኳ፣ የወደፊት የመከላከያ ሚኒስትር ሊሆኑ ይችላሉ ሲሉ ሳዑዲዎች ይሾካሾኩ ነበር። ይህ የተቀየረው በ2009 ኻሊድ በየመን የተካሄደውን የሳዑዲ ጣልቃ ገብነት ኦፕሬሽን ስኮርችድ ኧርዝ (Operation Scorched Earth) በመሩ ጊዜ ነው። ዘመቻው በፍጥነት ወደ አረንቋ ተቀየረ፤ ሳዑዲ ዓረቢያም በውርደት እንድትወጣ አደረጋት። ሳዑዲ ዓረቢያ ሁለት መቶ የሚጠጉ ወታደሮችን አጣች፤ ከእነዚህም መካከል ጥቂቶቹ በጦር ሜዳ ደብዛቸው ጠፋ። ሳዑዲዎች ስህተት አምነው አይቀበሉም፤ ሆኖም ኻሊድ ወደ ጥላ መግባታቸው ንጉሥ አብደላህ ተጠያቂ እንዳደረጋቸው ያመለክታል።

ንጉሥ ሰልማን በ29 ኤፕሪል 2015 ሙሐመድ ቢን ናይፍን ዘውድ አልጋ ወራሽ አድርገው ሾሙ። ቢን ናይፍ የአገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩ ሲሆን፣ በየመን የሳዑዲ ጣልቃ ገብነትን ይደግፉ ነበር። የቢን ናይፍ እድገት ፀረ-ሁቲ ዘመቻውን በተሻለ ሁኔታ እንዲያስተባብሩ አግዟቸዋል። የሳዑዲ የአየር ድብደባ፣ የአሜሪካ የደኅንነት መረጃ ድጋፍና የአየር ላይ ነዳጅ ሙሌት ቢታከልበትም፣ አደጋ ሆኖ ቀረ፤ ኤሚሬቶች በደቡብ የመን የአረቢያን ባሕረ ገብ መሬት አል-ቃይዳ የነበረውን ቁጥጥር የማስወገድ ተልዕኳቸውን ሲያሳኩ፣ የሳዑዲ ኃይሎች ግን በአረንቋ ውስጥ ተዘፈቁ። ሪያድ የታጠቁ ኃይሎቿ ምን ያህል ደካማ እንደሆኑ ተቀብላ አታውቅም፤ ሆኖም ወደ ዳር መገፋታቸው የንጉሡን አስተሳሰብ ያንፀባርቃል። በ2017 ንጉሡ ቢን ናይፍን በልጃቸው በሙሐመድ ቢን ሰልማን ተክተዋቸው። ቢን ሰልማን ከእኩዮቻቸው ሀብት በመቀማትና ምኞት የሞላበትን የሳዑዲ ቪዥን 2030 እቅድ በማስጀመር በፍጥነት ታዋቂነት አገኙ።

ቢን ሰልማን ከሁቲዎች ጋር የተለየ መንገድ ያዙ። ሳዑዲ ዓረቢያ አሜሪካን ማመን እንደማትችል ደመደሙ። ሁቲዎች በወሳኝ የሳዑዲ ሲቪልና ወታደራዊ መሠረተ ልማቶች ላይ በመቶዎች የሚቆጠሩ የሚሳይልና የድሮን ጥቃቶችን ካደረሱ በኋላ፣ ቢን ሰልማን ከሁቲዎች ጋር በፀጥታ የሚደረግ መግባባት ፈለጉ። የሳዑዲ ባለሥልጣናት በየመን ላይ የሚያደርሱትን ጥቃት ይገድባሉ፤ በምላሹም ሁቲዎች ተኩሳቸውን ወደ ሌላ አቅጣጫ ያዞራሉ። ሪያድ የ2018 የስቶክሆልም ስምምነትን እንኳ ደግፋለች፤ ይህም በ‘ውጥረት ማርገብ’ ሽፋን ለሁቲ ጥቅሞች የተደረገ ዓለም አቀፍ እጅ መስጠት መሆኑ ተገልጿል።

ርዕዮተ ዓለማዊ ጠላቶችን ማለሳለስ ፈጽሞ አይሠራም። የሳዑዲ ባለሥልጣናት አል-ቃይዳን ባለሳለሱ ጊዜ አልሠራም፤ ቡድኑ በሳዑዲ ዓረቢያ ውስጥ ጥቃት እስካልፈጸመ ድረስ፣ ይፋዊ ድጋፍ ባይሆንም እንኳ ከግለሰብ ለጋሾች ልግስና እንዲያገኝ ተፈቅዶለት ነበር። ከሁቲዎች ጋርም አልሠራም።

ባለፈው ዓመት የቢን ሰልማን የየመን ፖሊሲ በተለይ አስከፊ ነበር። እስከ 30 ዲሴምበር 2025 ድረስ ደቡብ የመን በአብዛኛው የተረጋጋ ነበር። የአይደሩስ ዙበይዲ ደቡባዊ የሽግግር ምክር ቤት (Southern Transitional Council) ሁሉን አቀፍ ባይሆንም በሰፊው ተቀባይነት ነበረው። ሀብት እጥረት ቢኖርበትም በውጤታማነት ያስተዳድር የነበረ ሲሆን፣ በባብ ኤል-መንደብ ዳርቻ ላይ በምትገኘው ሞካ የሚገኘውን የጣሪቅ ሳሌህ ብሔራዊ ተቃውሞ (National Resistance) ከመሳሰሉ ቡድኖች ጋር በቀድሞው የሰሜንና ደቡብ የመን ድንበር ማዶ ተባብሮ ይሠራ ነበር። የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች ደቡባዊ የሽግግር ምክር ቤትን ያሠለጠኑት ቢሆንም፣ የቡድኑ መረጋጋት ጥቂት አማካሪዎች ካልሆኑ በቀር ሌሎቹ ኤሚሬታውያን እንዲወጡ አስችሏል። ቀስ በቀስ የደቡብ ኃይሎች ቁጥጥራቸውን እያጠናከሩና ኦማንና የየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር በሐድራማውት በኩል ወደ ሁቲዎች ያደርሱ የነበረውን ትርፋማ የኢራን መሣሪያ ኮንትሮባንድ እያስቆሙ ነበር።

ቢን ሰልማን ከተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች ጋር ያላቸውን ፉክክር ከስትራቴጂያዊ መረጋጋት በላይ አስቀድመው፣ ሁቲዎችን መግታት የሚችለውን ብቸኛ ኃይል መሰባበር ማለት ቢሆንም እንኳ፣ የየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር ድርጅት የሆነውን ኢስላሕ (Islah) ውስጥ ያሉ አጋሮቻቸውን ለማጠናከር ጣሩ። የሳዑዲ ጀቶች ደቡባዊ የሽግግር ምክር ቤትን እንዲደበድቡ አዘዙ፤ ቀጥሎም የደቡብ መሪዎች እንዲታሰሩ ትእዛዝ ሰጡ። የቢን ሰልማን ወኪሎች ወደ ሙካላና ወደ ዐደን ገቡ፤ ነዋሪዎቹ ግን እንደ ሕጋዊ አስተዳዳሪ ሳይሆን እንደ ወራሪ ነበር የተመለከቷቸው። ከእነርሱ አንዳቸውም የማስተዳደር አቅም አልነበራቸውም፤ የደቡቡም ፀጥታ ተንኮታኮተ። በዚህ መሃል ሳሌህ ከዐደን ድጋፍ መቋቋም ባለመቻላቸው ሞካ ተገልላ ቀረች።

በዚህ ምክንያት ነው በ10 ሴፕቴምበር 2026፣ ከአንድ ሳምንት ትንሽ በላይ በኋላ፣ ሁቲዎች ሞካን የያዙት። ዋይት ሐውስ የመንን አቅልሎ ሊያየው ይችላል፤ የ9/11 የሽብር ጥቃቶች 25ኛ ዓመት መታሰቢያም ዜናውን ሊያጥለው ይችላል፤ ነገር ግን እውነታውን መደበቅ አይቻልም፦ የሞካ መውደቅ ባለፉት ዓመታት ውስጥ እጅግ ጉልህ የሁቲ ድል ነው።

ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ዋጋ ይከፍላል። ከዚህ ቀደም ሁቲዎች በባብ ኤል-መንደብ የሚያልፉ መርከቦችን ከቲሃማ የባሕር ዳርቻ ውስጥ ካሉ ተራሮች ሆነው ያጠቁ የነበረ ሲሆን፣ አሁን ግን በዚህ ስትራቴጂያዊ የመተላለፊያ ጠባብ መንገድ ላይ ቁጥጥር በመያዝ ፈንጂ ማቀናበርና በመርከቦች ላይ የባሕር ውስጥ እንዲሁም የአጭር ርቀት የቀጥታ ዕይታ ድሮኖችን ማስወንጨፍ በቀላሉ ይችላሉ። በአጭሩ፣ ሁቲዎች ሞካን መያዛቸው በኢራን ለሚደገፉት ኃይሎች የኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) በሆርሙዝ ባሕረ ሰላጤ ላይ ያለውን ዓይነት ባብ ኤል-መንደብን የማስተጓጎል አቅም ሰጥቷቸዋል።

ቢን ሰልማን በሌሎች የፖሊሲ ምርጫዎችም አደጋውን አባብሰውታል፦ ሶማሊላንድን ለማዳከም ሠርተዋል፤ በሱዳን የእርስ በርስ ጦርነትም የሱዳን ጦር ኃይሎች ጄኔራል አብዱልፈታህ አል-ቡርሃንን ለማጠናከር ጥረዋል። የሳዑዲ ፖሊሲን የቀረፀው የጋራ መለኪያ አቡ ዳቢ የምታደርገውን ተቃራኒ ነገር ማድረግ የሚፈልጉ የቢን ሰልማን ፍላጎት ነው። ሆኖም ሶማሊላንድን ለማግለል በመሥራት ቢን ሰልማን ባብ ኤል-መንደብ ክፍት ሆኖ እንዲቆይ ማድረግ የሚቻልበትን ብቸኛ መነሻ እያገለሉ ነው። በሌላ በኩል ቡርሃን የሳዑዲን ገንዘብና መሣሪያ በደስታ ይቀበላሉ፤ ሆኖም ሁቲዎች ከፖርት ሱዳን ሆነው እንዲንቀሳቀሱ በመፍቀድ ከሳዑዲ ቀይ ባሕር ወደብ ያንቡ የሚወጣውን የነዳጅ ፍሰት አደጋ ላይ ጥለዋል።

ቢን ሰልማን ሌላ ማንንም መውቀስ አይችሉም። አባታቸው በመርሳት በሽታ ይሰቃያሉ፤ እርሳቸውም በሳዑዲ መለኪያ እንኳ ታይቶ የማይታወቅ ቁጥጥር ለመያዝ ጥረዋል። ቢን ሰልማን በየመን ላይ ያደረጉትን እያንዳንዱን ውሳኔ የቀረፁት ኩራትና አላዋቂነት ናቸው፤ ዋጋውንም ሁሉም ሳዑዲዎች ይከፍላሉ። አባታቸው ሲያልፉ ቢን ሰልማን ንጉሥ ሆነው ሊተኩ ይችሉ ይሆናል፤ ሆኖም በየመን ያላቸው መዝገብ ሕጋዊነታቸውን አሽቆልቁሏል። ቢላዎቹ ግን ተመዘዋል፤ የቤተ መንግሥት መፈንቅለ መንግሥትም በቅርቡ ሊመጣ ይችላል።