በቴህራን የጎዳና ተቃውሞዎች ዙሪያ የኢራን ውስጣዊ ትንቅንቅ

በOperation Epic Fury ወቅት፣ የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ደጋፊዎቿ ኃይላቸውን ለማሳየትና ሥርዓቱን በሚቃወሙ ሰልፈኞች ላይ የሕዝብ ማህበራዊ ቦታዎችን ለመቆጣጠር በሌሊት በጎዳናዎች እንዲሰባሰቡ አበረታታች። የሥርዓቱ እጅግ አክራሪ ክፍሎች ጉዳዩን ተረክበው እጃቸውን ለማስለቀቅ አልፈቀዱም። ከወራት በኋላም የሌሊት ሰልፎቹ ቀጥለዋል፤ አሁን ግን የሥርዓቱን ባለሥልጣናት በበቂ ሁኔታ ቀናተኞች አይደሉም በማለት እየኮነኑ በሥርዓቱ ውስጥ ስንጥቅ እየፈጠሩ ነው።

እነዚህ ሰልፈኞች በአብዛኛው ከፔይዳሪ ግንባር (Paydari Front) ጋር የተቆራኙ ናቸው፤ ግንባሩ የሚመራው በአክራሪው የቀድሞ የኒውክሌር ድርድር ተወካይ ሰኢድ ጀሊሊ (Saeed Jalili) ሲሆን፣ እርሳቸውም በየኢራን እስላማዊ አብዮታዊ ጥበቃ ኃይል (IRGC) ክፍሎች ዘንድ ተወዳጅነት አላቸው። በመድረኮቹ ላይ በመደበኛነት ከሚናገሩት መካከል በሕይወት የሌሉት ፕሬዚዳንት ኢብራሂም ራኢሲ (Ibrahim Raisi) አስተዳደር የቀድሞ ባለሥልጣናት ይገኙበታል። ራኢሲ በሰልፈኞቹ ዘንድ ከሞላ ጎደል አፈ ታሪካዊ ሥፍራ ይዘዋል። ተናጋሪዎቹ ከቀድሞው ፕሬዚዳንት አጭር የሥልጣን ዘመን ታሪኮችን በመጥቀስ ጥበበኛ፣ በጎ ምግባር ያለውና ቆራጥ መሪ አድርገው ከፍ ያደርጓቸዋል፤ ይህም በእነርሱ አመለካከት መሠረት መጀመሪያ የመግባቢያ ሰነዱን በመቀበል ቀጥሎም ጦርነቱን በቀጥታ ከመቀጠል ይልቅ አሁን ባለው ያልተረጋጋ ሚዛን ውስጥ በመግባት የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክን አሳልፈው ከሚሸጡት የአሁን ውሳኔ ሰጪዎች ጋር በተቃራኒ መሆኑን ያንጸባርቃል።

በሰልፈኞቹ ዘንድ በብዛት የሚወነጀሉት የቀድሞው ፕሬዚዳንት ሐሰን ሩሐኒ (Hassan Rouhani) ናቸው። በሰልፎቹ ላይ ሰዎች ይረግሟቸዋል፤ ሰይጣን ብለው የሚጠሩ ጽሑፎችንም ጭምር ያነሳሉ። ቁጣው የመነጨው ሩሐኒ የ2015ን የኒውክሌር ስምምነት፣ ማለትም የጋራ አጠቃላይ የድርጊት መርሐ ግብርን በመደገፋቸውና ጦርነቱ እንዲያበቃ እንዲሁም ሥርዓቱ የኢራናውያንን ዕለታዊ ጉዳዮች መፍታት በሚችልበት አቅጣጫ እንዲቀየር በመከራከራቸው ነው።

የተኩስ አቁሙ ተግባራዊ ከሆነ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ሰልፎቹ እንዲቆሙ የሚጠይቁ ጥሪዎች መሰማት ጀመሩ። ነገር ግን በIRGC ውስጥ ያሉ ቁልፍ ሰዎች ተቃውሞዎቹን ተከላክለዋል። የቴህራኑ አዛዥ በመሠረቱ ሕዝቡ መውጣት የሚፈልግ ከሆነ ሰልፎቹ ይቀጥላሉ ብለዋል።

ከደኅንነት ፖሊሲ ተቋማት ጋር ቅርበት ያለው ኑር ኒውስ (Nour News)፣ “‘ብሔራዊ ግዴታን’ ከጎዳና ወደ እግረኛ መንገድ እንዴት ማሳደድ ይቻላል” በሚል ርዕስ ሰልፎቹን የሚመለከት ጽሑፍ አሳትሟል። ጽሑፉ መከላከል “ብሔራዊ ግዴታ” መሆኑን፣ ወታደራዊ፣ ዲፕሎማሲያዊና ማኅበራዊ የትግል መስኮችም የመከላከያ ሦስት ማዕዘን ጎኖች መሆናቸውን ተከራክሯል። “የሁለቱ የቅርብ ጊዜ ጦርነቶች ተሞክሮ እንዳሳየው ሚሳኤሎችና የመከላከያ ሥርዓቶች ያለ ማኅበረሰባዊ ድጋፍ መቀጣጫን ማስከበር አይችሉም” ሲል የአርታዒው ጽሑፍ ገልጿል፤ ሆኖም ቀጣይ የሆኑት የሌሊት ዝግጅቶች ወደ “የፖለቲካ ሽኩቻ ማስተናገጃ” ተቀይረዋል፤ ይህም ትስስሩን እያሽቆለቆለ ነው።

አለመግባባቱ በሰልፎቹ ላይ ሳይሆን ምን እንደሚመስሉ ላይ ነው። የፔይዳሪ ግንባር “እስከ ድል ድረስ ጦርነት” የሚለውን ያምናል፤ ይህም የእስራኤል መፍረስና የአሜሪካ ኃይሎች ከቀጣናው መውጣትን ያመለክታል። የሥርዓቱ አመራር ግን አሁን ያለው ሚዛን ለኢራን እንደሚጠቅም፣ ኢራንም ለረጅም ጊዜ በዚህ መስመር ላይ እንደምትቆይ ይገነዘባል። በአገር ውስጥም ክርክሩ ሥርዓቱ ኢራናውያን እስላማዊ ሕጎችን ለመጣስ የሚያደርጉትን ተቃውሞ እየተቀበለ መምጣቱ ላይ ነው።

ፕሬዚዳንት መሱድ ፔዜሽኪያን (Masoud Pezeshkian) እና የምክር ቤቱ አፈ ጉባዔ መሐመድ-ባቀር ቃሊባፍ (Mohammad-Bagher Ghalibaf) ወደ ጁን ስምምነቱ መመለስ ለኢራን የሚበጅ መሆኑን አጥብቀው መግለጻቸውን ቀጥለዋል። ጀሊሊ በዚያ ላይ ተቃውሞ ድምፅ የሰጡ ብቸኛው የበላይ ብሔራዊ የደኅንነት ምክር ቤት አባል ነበሩ። በወቅቱ ጸሐፊ የነበሩት መሐመድ-ባቀር ዞልቃድር (Mohammad-Bagher Zolghadr) የድምፅ መስጠት መብት አልነበራቸውም። ከዚያ ወዲህ ምናልባትም በፔዜሽኪያን ጥያቄ ተተክተዋል።

በአገር ውስጥ፣ እጅግ ወግ አጥባቂ የሆኑት አክራሪዎች ሥርዓቱ እስላማዊ ገጽታውን እያጣ ነው የሚል ሥጋት ከተያዘ ቆይቷል። የጃንዋሪ 2026 በተቃዋሚዎች ላይ የተወሰደው እርምጃና በጦርነቱ ተገኘ የተባለው ድል የሞራላቸውን ስሜትና እያደገ የመጣውን የኅብረተሰቡን ዓለማዊነት መመከት እንደሚችሉ ያላቸውን እምነት አጠናክሮታል። የቀድሞው የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ብሮድካስቲንግ ኃላፊና የራኢሲ ካቢኔ አባል ኢዛቶላህ ዛርቃሚ (Ezzatollah Zarghami) The Handmaid’s Tale የተሰኘውን ሥራ መመልከታቸውንና ማንበባቸውን በመግለጽ “ለርዕዮተ ዓለማዊ ሥርዓቶች ማስጠንቀቂያ” ሲሉ በትዊተር ጽፈዋል። የሚገርመው ዛርቃሚ የቀድሞ የአብዮታዊ ጥበቃ ኃይል ከፍተኛ መኮንን የነበሩና ከጀሊሊ ጋር ቀደም ሲል ቅርበት የነበራቸው መሆኑ ነው። በሕይወት በነበሩበት ወቅት ከአሊ ላሪጃኒ (Ali Larijani) ጋር ቅርበት እንደነበረው የሚታመነው ኻባር ኦንላይን (Khabar Online) ዘገባውን በአዎንታዊ መልኩ አቅርቦታል።

በመጨረሻም የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ብሮድካስቲንግን ማን ይመራው በሚለው ዙሪያ ትግል እየተቀጣጠለ ነው። የአሁኑ ኃላፊ ፔይማን ጀበሊ (Peyman Jebeli) የጀሊሊ የቅርብ ወዳጅ ሲሆኑ፣ ጀሊሊ ጸሐፊ በነበሩበት ወቅት የበላይ ብሔራዊ የደኅንነት ምክር ቤት የመገናኛ ብዙኃን ኃላፊ ነበሩ። የጀበሊ የአምስት ዓመት የሥራ ዘመን በመጪው መጸው ያበቃል። በሥልጣን ዘመናቸውም ቦታቸውን ተጠቅመው የፔይዳሪን አቋሞች ሲያስተዋውቁና ተቺዎችን ሲያጠቁ ቆይተዋል፤ የፔዜሽኪያንንና የቃሊባፍን ንግግሮች ጭምር አግደዋል።

የሥርዓቱ ልሂቃን እጅግ አክራሪውን ተፅዕኖ ለማዳከም እየሞከሩ ነው። በዚሁ ሳምንት ብቻ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ኃላፊ ጎላም-ሆሴን ሞህሴኒ-ኤጄኢ (Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i) ሁለት የራኢሲ ሚኒስትሮችን በሙስና በመክሰስ የፔይዳሪ ግንባርን ቁጣ ቀስቅሰዋል።

በመጀመሪያ፣ የፔይዳሪ ተፅዕኖ አሽመድማጅ ሲሆን፣ የፖሊሲ ጥያቄዎቹም የማይመጡ ናቸው። ሆኖም አሊ ኻሜኒ በአንድ ወቅት ጀሊሊ በፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ከተሸነፉ በኋላ እንደነገሯቸው፣ የጀሊሊ መራጮች የሥርዓቱ ዋና አንኳር ሲሆኑ፣ የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክም ለመኖር እነርሱን ትፈልጋለች። ሁለተኛ፣ ከጥበቃ ኃይሉ የሚመጣው ድጋፍ እንደሚያሳየው፣ ፔይዳሪም የራሱ ኃያላን ደጋፊዎች አሉት።

የሥርዓቱ ውስጣዊ ፖለቲካና አቅጣጫ ከአሊ ኻሜኒ ሞት በኋላ መለወጡ የማይቀር ነበር፤ ልክ ኻሜኒ ራሳቸው ሥርዓቱን ወደ ውጭ ፖሊሲ ይበልጥ አዘንብለው በአገር ውስጥ ከኢስላሚዝም ባራቁት መንገድ። እርሳቸው በሞቱበትና ልጃቸውና ተተኪያቸው ከተግባር ርቀው በቀሩበት በዚህ ወቅት፣ አሁን እየተካሄዱ ያሉት የሥልጣን ትንቅንቆች ለአሥርት ዓመታት ባይሆን እንኳ ለዓመታት የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክን ቅርፅ ሊወስኑ ይችላሉ።