ኢራን ለኻሜኒ መገደል የበቀል እርምጃ ለመውሰድ ትፈልጋለች

የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ልዑክ ከ22 እስከ 26 ሴፕቴምበር 2026 በዓመታዊው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባዔ ለመሳተፍ ኒው ዮርክ ተገኝቶ ነበር። በጉባዔው ጎን ለጎንም ከፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ዲፕሎማሲያዊ መልዕክተኞች ጄሬድ ኩሽነርና ስቲቭ ዊትኮፍ ጋር ተገናኝቶ የተኩስ አቁም ስምምነት ሐሳብ አቅርቧል፤ ትራምፕ ግን ሐሳቡን ውድቅ አድርገዋል። የትራምፕ አስተዳደር ጦርነቱን ለማቋረጥ መውጫ መንገድ ለማግኘት የጓጓ ቢመስልም፣ ሁለቱ ወገኖች ለኢራን መሪዎች እጅግ ወሳኝ ሊሆን የሚችለውን ነጥብ መወያየታቸውን የሚያመለክት ምንም ፍንጭ የለም።

የጦርነቱ የመጀመሪያ ጥቃት የበላይ መሪው አሊ ኻሜኒ እንዲገደሉ ምክንያት ሆኗል፤ የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክም ለመበቀል ቁርጠኛ ሆና ቀጥላለች። በምዕራባውያን ንግግር ውስጥ ብዙውን ጊዜ ‘አክራሪዎች’ ተብለው የሚጠሩት ፕሪንሲፓሊስቶች (Principalists) የበጋውን ድርድርና ከዚህ የተገኘውን የመግባቢያ ሰነድ ለማጣጣል ሞክረዋል፤ የተኩስ አቁም ማለት የበቀል ጉዳይን ችላ ማለት ነው በማለትም ተቃውመዋል። ታዋቂው ጋዜጠኛ ሞሕሰን መህዲያን (Mohsen Mehdian) “ታዲያ ለሰማዕቱ ኢማማችን የሚገባው ብድራት ምን ሆነ?” ሲሉ ጠይቀዋል። ወታደራዊ ካህኑ አሊ ሺራዚ (Ali Shirazi) በበኩላቸው፣ “[ኻሜኒን] መበቀል የኢራን ሕዝብ ዋነኛ ጥያቄ ነው” ብለዋል።

በመጨረሻም 11 ጁላይ 2026 ኢራን ሥጋቶችን ለማርገብ በበላይ መሪው ሞጅታባ ኻሜኒ ስም መግለጫ አወጣች። መግለጫው የአባታቸውን መልካም ገድል አወድሶ፣ የ680 ዓ.ም. የከርበላ ጦርነት ስሜት አነሳስቶ ቀጥሎም ለሟቹ በቀጥታ ተናግሯል፦ “የተከበረ ደምህንና የእነዚህን ሁለት ጦርነቶች ሰማዕታት በሙሉ ከወንጀለኞቹና ከሐፍረተ ቢሶቹ ገዳዮች ለመበቀል ቃል እንገባለን። ይህ በቀል የሕዝባችን ፈቃድ ነው፤ በእርግጥም መፈጸም አለበት።”

ሞጅታባ በሕይወት ካሉ፣ የአባታቸውን ሞት እንደ ልጅ ለመበቀል የግል ምክንያት ያላቸው ሲሆን፣ በእጃቸው ያለ የመንግሥት አቅምም አለ። በተጨማሪም ከ‘መሪ መግደል’ ዓይነት ጥቃት ለመከላከል እንደ ፖሊሲ የማስፈራሪያ አቅም ማጠናከር ምክንያታዊ ነው። ይህን ደብዳቤ ማን እንደጻፈው ሳይገድ፣ አሁን የመንግሥት ፖሊሲ ሆኗል፤ የኢራን መገናኛ ብዙኃንና ባለሥልጣናትም ይህንኑ ያንጸባርቃሉ።

ከሞጅታባ መግለጫ አራት ቀናት በኋላ፣ በጊዜያዊው የበላይ መሪነት ምክር ቤት ውስጥ ያገለገሉት ኃያሉ የሃይማኖት ትምህርት ቤቶች ኃላፊ አያቶላህ አሊረዛ አራፊ (Alireza Arafi) ስለ መግባቢያ ሰነዱና ምላሽ ስላላገኘው የኻሜኒ መገደል ጉዳይ ማብራሪያ ሰጥተዋል፦ “ለሰማዕቱ ኢማምና ለቅርብ ጊዜዎቹ ሁለት ጦርነቶች ሌሎች ሰማዕታት በቀልና ብድራት መጠየቅ አስፈላጊና እርግጠኛ ጉዳይ ነው፤ በግለሰቦችና በአስተዳደሮች መምጣትና መሄድ ላይ የተመካ አይደለም፤ በእርግጥም ይፈጸማል።” ስለዚህ የኢራን የመንግሥት ፖሊሲ ትራምፕና ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ ከሥልጣን ከወረዱ በኋላም ቢሆን፣ በግለሰቦች ላይ ብቻ ሳይሆን በአሜሪካና በእስራኤል ላይ የሚመራ የበቀል ፖሊሲ መሆኑን ያመለክታል።

የአዲስ ስምምነት ተስፋ የበቀል ጉዳይን እንደገና አነቃቅቶታል። 25 ሴፕቴምበር 2026 የጦር ኃይሎች ከፍተኛ ቃል አቀባይ አቡልፋዝል ሸካርቺ (Abolfazl Shekarchi)፣ “የሰማዕቱን ኢማም ገዳዮችም ሆነ የሚናብን ሕፃናት ገዳዮች ከጦርነቱ በኋላም ቢሆን ይቅር አንላቸውም፤ ፍርዳቸውንም እንፈጽማለን” ብለዋል። የፓይዳሪ ቡድን ጋዜጠኛ መይሳም ኒሊ (Meysam Nili) በዚያው ዕለት ለውጥ አራማጁን ፕሬዚደንት መሱድ ፔዜሽኪያን አጥቅተዋል፦ “የኢራን ሕዝብ በእርግጥ የሚፈልገው በቀልንና የዚያን ቢጫ አሳማ መገደል እንዲሁም የሰማዕቱን ኢማምና የኢራንን ሕፃናት ገዳዮች በሙሉ ደም ማፍሰስ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

ይህ የተዋሐደ አቋም አይደለም። በፔዜሽኪያን አስተዳደር የሚታዘዘው የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ዜና አገልግሎት አሊ ኻሜኒ በቀልን የጠቀሱባቸውን 57 አጋጣሚዎች የሚመለከት “ጥናት” አካሂዷል። ጥናቱም ኻሜኒ በአብዛኛው ጊዜ በቀልን “ጠላት” ከሚፈጽመው ነገር ጋር እንደሚያያይዙት ሲያመለክት፣ አራተኛው የሺዓ ኢማምና የሑሰይን ኢብን አሊ ልጅ የሆኑት አሊ ኢብን ሑሰይን ግን የአባታቸውን ሞት ለመበቀል እንዳልፈለጉ ደምድሟል። ሆኖም ይህ አመለካከት በሥርዓቱ ውስጥ የአብላጫው ይሁን የአናሳው አቋም፣ ድምፁ የተዳፈነ ነው።

ኢራን ጄኔራል ቃሴም ሱሌይማኒን በጃንዋሪ 2020 በመግደላቸው ትራምፕንና ሌሎች የአሜሪካ ባለሥልጣናትን ለመግደል ከዚህ ቀደም ሞክራ ነበር። አሁንም ይህንኑ በበለጠ ጥንካሬ ትቀጥላለች፤ የአራፊ አስተያየቶችም የወደፊት ፕሬዚደንቶችም ቢሆኑ ከዚህ ነፃ እንደማይሆኑ ይጠቁማሉ።

ይህ ለአሜሪካ ተደራዳሪዎች የሚያስተላልፈው መልዕክት ቀላል ነው። ጉዳዩን ከማለፍ ይልቅ፣ ግጭቱን በቋሚነት የሚያስቆም ማንኛውም ስምምነት ኢራን በአሜሪካውያንና በእስራኤላውያን ላይ የበቀል እርምጃ መውሰድን እንድትተው በግልጽ ሊያስገድድ ይገባል።