ቱርክ የአሜሪካን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የአቴንስ መልዕክቶች እንዴት ተረጎመቻቸው

የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ጸሐፊ ማርኮ ሩቢዮ (Marco Rubio) በአቴንስ ጉብኝታቸው ወቅት 7 ኦክቶበር 2026 በአክሮፖሊስ ትይዩ በምትገኘው ፕኒክስ፣ ሐዋርያው ጳውሎስ ለጥንቶቹ አቴናውያን ወንጌልን ከሰበከበት ቦታ ጥቂት ሜትሮች ርቀት ላይ ሆነው አነቃቂ ንግግር አድርገዋል። የአሜሪካው ውጭ ጉዳይ ጸሐፊ ግሪክን የምዕራቡ ዓለም ታሪካዊ ቅርስና የወቅቱ ስትራቴጂያዊ ትብብር እምብርት አድርገው አስቀምጠዋታል።

ሩቢዮ የትራምፕ አስተዳደር ስለ ብሔራዊ ኃይል፣ ሉዓላዊነትና የምዕራቡ ዓለም መታደስ ያለውን ራዕይ ለማጽናት ጥንታዊቷን ግሪክ ዋቢ አድርገዋል። የግሪክን ትውፊት ከግዴታ፣ ከብቃትና ከአገርን ለመከላከል ካለ ቁርጠኝነት ጋር አስተሳስረዋል። ግሪክን አርአያ የምትሆን አጋር አድርገው አቅርበው አውሮፓ ፈለጓን እንድትከተል ጥሪ አቅርበዋል። በአጭሩ ሩቢዮ አቴንስን በመከላከያ፣ በኢነርጂና በድንበር አስተዳደር ዘርፎች መፍትሔ የምታቀርብ አጋር አድርገው ስለዋታል።

ይህም ለቱርክ ቀጥተኛ ያልሆነ መልዕክት አስተላልፏል፤ አሜሪካ የግሪክን ዋጋ ከአንካራ ጋር ሚዛን ለማስጠበቅ ብቻ ሳይሆን በራሷ ጉልበት እንደምትመዝነው። እንዲሁም ጂኦግራፊና የጦር ኃይል መጠን ብቻውን በተለየ መልኩ የሚታገዝ አያያዝ ለማግኘት በቂ አለመሆኑን ያሳያል። ግሪክ ተአማኒነቷን አስመስክራለች፤ በኢነርጂና በመከላከያ አጋርነቶች ውስጥ መሳተፏም ቱርክ ራሷን እንደማይተካ አማላጅ አድርጋ የማቅረብ አቅሟን የሚገድቡ አማራጮችን ፈጥሯል።

በግሪክና በቆጵሮስ መካከል የሚዘረጋው የኤሌክትሪክ ትስስር ገመድ የዚህ ግንኙነት ተግባራዊ ፈተና ነው። በጋራ ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ ሩቢዮ የኢነርጂ ፕሮጀክቶች እንዲሳኩ ድጋፋቸውን ቢገልጹም ከቱርክ ጋር ይፋዊ ግጭት ውስጥ ከመግባት ተቆጥበው፣ ለስሱ ጉዳዮችን ወደ ግላዊ ዲፕሎማሲያዊ ውይይቶች መርተዋል።

ለካቲሜሪኒ (Kathimerini) ጋዜጣ ከአሌክሲስ ፓፓኼላስ (Alexis Papachelas) ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ሩቢዮ ይበልጥ ግልጽ ነበሩ። የግሪክና የቱርክ ግጭት የማይታሰብ መሆኑን ገልጸው ስለ ገመዱ የሚደረገውን ዲፕሎማሲያዊ ተሳትፎ እቅድ አስቀምጠዋል። ዋሽንግተን ፕሮጀክቱ የራሷንም ጥቅም እንደሚያገለግል ትገነዘባለች። ግጭትን መከላከል ማለት ግን ግጭቱን የሚያስከትለውን ማስገደድ መከላከል ሊሆን ይገባል። ያለበለዚያ ሰላሙን ማስጠበቅ ሰላሙን ለማናጋት የሚያስፈራራውን ተዋናይ—ቱርክን—መሸለም ሊሆን ይችላል።

የቱርክ መገናኛ ብዙኃን ጉብኝቱን የዘገቡበት መንገድ አንካራ መልዕክቱን መቀበሏን ያሳያል።

ሁሪዬት (Hürriyet) ሩቢዮን አቴንስ በአንካራ ላይ ያላት የመጨረሻ ተስፋ አድርጋ አቅርባቸዋል። ሚሊዬት (Milliyet) የአሜሪካው ጸሐፊ ለግሪክ ያቀረቡትን ውዳሴ ላይ ያተኮረ ሲሆን፣ መንግሥት ደጋፊው ቱርክዬ (Türkiye) ደግሞ አስቀድሞ በ5 ኦክቶበር የቱርክን የመከላከያ ኢንዱስትሪና የአንካራን የአውሮፓ አጋርነቶች በማጉላት የግሪክን ስትራቴጂ እንደ ውድቀት ለማሳየት ሞክሮ ነበር። ሃበር (Haber) እና ጁምሁሪዬት (Cumhuriyet) ትኩረታቸውን ወደ ሰልፎቹ በማዞር ሩቢዮ የተቀበሉትን አቀባበል እንደ ከባድ ድንጋጤ አድርገው አቅርበዋል። ብሔርተኛው አይድንልክ (Aydınlık) የአሜሪካና የግሪክ ዘንግ መጠናከሩን በቱርክ ላይ የተቃጣ እርምጃ ሲል የገለጸ ሲሆን፣ ቨርቲካል ኮሪደሩንም ከቱርክ የኢነርጂ ተጽዕኖ መቀነስ ጋር አስተሳስሮታል።

ከዚህም በላይ የሚገልጠው የቀድሞው የቱርክ አየር ኃይል የስለላ ክፍል ኃላፊ ጉርሰል ቶክማኮግሉ (Gürsel Tokmakoğlu) በዘ ኢንዲፔንደንት (The Independent) የቱርክ እትም ላይ ያቀረቡት ትንታኔ ነው። ንግግሩን ከፀረ-ቱርክ መርሕ ለይተው ቢያስቀምጡም፣ ሰፊው አጋርነት ግን የቱርክን የድርድር ብልጫዎች እንደሚገድብ ገምግመዋል። በቱርክ ፕሬስ የታዩት ምላሾች ጉብኝቱና ንግግሩ አንካራን ምን ያህል እንዳስጨነቋት በግልጽ ያሳያሉ፤ በተለይም የሩቢዮ ጉብኝት ቱርክን አለማካተቱ ነገሩን አባብሶታል።

ይሁንና የምስሉ ሌላኛው ገጽታም አለ። ሩቢዮ በፕኒክስ ንግግር ባደረጉበት ዕለት ሁለት የታጠቁ ኤፍ-16 አውሮፕላኖች፣ አንድ ሲኤን-235 እና ሦስት ያልታጠቁ የቱርክ ድሮኖች በአቴንስ የበረራ መረጃ ክልል ውስጥ አራት የግሪክ ብሔራዊ የአየር ክልል ጥሰቶችንና ሦስት የአየር ትራፊክ ደንብ ጥሰቶችን ፈጽመዋል—ከዚህም ቀደም ብሎ በነበረው ቀን 15 የአየር ክልል ጥሰቶች ተፈጽመው ነበር። አሜሪካ ይህን ባህሪ በቁም ነገር ልትመለከተው ይገባል። የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ጸሐፊ በአቴንስ ባሉበት ወቅት የቱርክ አውሮፕላኖች የግሪክን የአየር ክልል ሲጥሱ፣ ዋሽንግተን ለዚህ ምላሽ ግድየለሽ ልትሆን አትችልም።

ሩቢዮ ስለ ሉዓላዊነትና ስለ ታማኝ አጋርነቶች ተናግረዋል። የአሜሪካው ከፍተኛ ዲፕሎማት በጎበኙበት ዕለት ቱርክ በግሪክ ላይ የፈጸመቻቸው ቀስቃሽ የአየር ክልል ጥሰቶች ግን በተአማኒነቷ ላይ እምነት የሚያሳድሩ አይደሉም። እነዚህ ድርጊቶች አንካራ በ“ሰማያዊ አገረ መፍለቂያ” (Blue Homeland) መርሕና በቱርክ-ሊቢያ የመግባቢያ ሰነድ ውስጥ የተንጸባረቀውን የተሐድሶ ጠያቂ ፖሊሲዋንና በኤጂያንና በምሥራቃዊ ሜዲትራኒያን ያላትን ሕገ ወጥ የይገባኛል ጥያቄ ለመተው ፍላጎት እንደሌላት በግልጽ የሚያጠናክሩ ናቸው።