ነፍሰ ጡር እጮኛውን ተጠቅሞ የኤል አል አውሮፕላን ለማፈንዳት የሞከረውን ሰው ብሪታንያ እንዴት እንደለቀቀችው

ይህ ሳምንት አንድ የብሪታንያ ፍርድ ቤት የዮርዳኖስ ዜጋ ነዛር ሂንዳዊን (Nezar Hindawi) 370 ያህል ሰዎች አሳፍሮ የነበረውን የኤል አል አውሮፕላን ለማፈንዳት በመሞከር ጥፋተኛ ካለው 40 ዓመታት የሞላበትን እንደ ዓመታዊ መታሰቢያ ያመለክታል። ፍርድ ቤቱ በ45 ዓመት እስራት የፈረደበት ሲሆን፣ ይህም በወቅቱ በብሪታንያ ፍርድ ቤት የተሰጠው ከፍተኛው የተወሰነ የእስራት ቅጣት ነበር። የብሪታንያ መንግሥት ሂንዳዊ ሙሉ የፍርድ ጊዜው ከማለቁ 18 ዓመታት ቀደም ብሎ በ2013 ምንም የመፈቻ ቅድመ ሁኔታ ሳይጣልበት፣ ያለ ክትትልና ያለ ይፋዊ ማስታወቂያ መለቀቁን ማረጋገጡ ካልነበረ በስተቀር፣ ይህ ዓመታዊ ቀን ሳይጠቀስ ያልፍ ነበር። በወቅቱ ስለ ፓሮሉ አነስተኛ ጥቅስ ቢኖርም፣ ጉዳዩ ርዕሰ ዜናዎች ከተረሱ በኋላ ብሪታንያ አሸባሪዎችን እንዴት እንደምትይዝ ያሳያል፤ በሚኒስትሮች ውሳኔ ሳይሆን፣ በጨለማ ውስጥ ተሸፍኖ በሚሄድ ሂደት ነው።

በ17 ኤፕሪል 1986 በሂትሮ የኤል አል ደኅንነት ሠራተኞች የስድስት ወር ነፍሰ ጡር የነበረችውን አየርላንዳዊቷን የሆቴል ክፍል አስተናጋጅ አን-ማሪ መርፊን (Ann-Marie Murphy) አስቆሟት፤ እርሷም ሂንዳዊን ለማግባት ወደ ቴል አቪቭ እየበረረች መሆኗን ታምን ነበር። ሻንጣዋ የአውሮፕላን ማረፊያውን የኤክስሬይ ምርመራ አልፎ ነበር። አንድ የኤል አል ባለሥልጣን በክብደቱ ስለተጠራጠረ ሻንጣውን እንደገና ከፍቶ ሲመረምረው፣ ከሐሰተኛ ሰሌዳ ጀርባ ወደ 3 ፓውንድ የሚጠጋ ሴምቴክስ አገኘ፤ ይህም በረራው ከተጀመረ ወደ 5 ሰዓት ገደማ በኋላ እንዲፈነዳ ጊዜ የተቆጠረለት ከካልኩሌተር-ዲቶኔተር ጋር በሽቦ ተያይዞ ነበር። ሂንዳዊ ሻንጣውን ራሱ እንደሸከፈውና ወደ አውሮፕላን ማረፊያው በሚወስደው ታክሲ ውስጥ ባትሪውን እንደገጠመ መርፊ በችሎቱ ላይ ተናግራለች።

ከፍተኛው ፍርድ ቤት ሂንዳዊ እንደ የሶሪያ መንግሥት ወኪል እየንቀሳቀሰ እንደነበር ገልጾታል፤ በ24 ኦክቶበር 1986 ፍርዱ በተሰጠበት ቀንም ብሪታንያ ከሶሪያ ጋር የነበራትን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት አቋርጣለች። ክሱን ያቀረቡት ሮይ አምሎት ኬሲ (Roy Amlot KC) እንዲህ ብለውኛል፦ “ብዙ ክፉ ገዳዮችን ወይም ሊገድሉ የነበሩ ሰዎችን ከስሻለሁ፤ ነገር ግን እሱ፣ እኔ እንደማስበው፣ ከሁሉም የከፋው ነበር።” 45 ዓመታትን “ትክክለኛው ፍርድ” ሲሉ የጠሩት ሲሆን፣ ይህም “ዛሬም ተመሳሳይ ይሆን ነበር ወይም የዕድሜ ልክ እስራት ሊሆን ይችል ነበር” ብለዋል።

በዚህ ታሪክ ውስጥ የራሴ ድርሻ አለ። ቦምቡ ከመገኘቱ ቀናት በፊት በኧርልስ ኮርት በሚገኘው የሂንዳዊ ቤተሰብ አፓርታማ ውስጥ የእሁድ ምሳ በልቻለሁ፤ በዚያም የእኔ የወቅቱ ጓደኛ እንደ ሞግዚት ትሠራ ነበር። ነዛር ጨዋ፣ ለስላሳ ድምፅ ያለው፣ ዓይናፋር የሚመስል ሰው ነበር፤ ጋዜጠኛ እንዴት መሆን እንደሚቻል እየጠየቀኝ ነበር። ይህ ታሪክ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ሲያስጨንቀኝ ኖሯል።

የሁለቱም ፓርቲ ሚኒስትሮች እሱን በእስር እንዲቆይ ለማድረግ ታግለዋል። የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት በፍርዱ ላይ ይግባኝ ለማቅረብ ፈቃድ አልሰጠም፤ የዳኞች ሊቀ መንበሩ ሎርድ ሌን ወንጀሉን “ሊታሰብ ከሚችለው ሁሉ እጅግ አስጸያፊና አስፈሪ ወንጀል” ብለውታል። ሂንዳዊ በኤፕሪል 2001 ለፓሮል ብቁ ሆኗል፤ ነገር ግን በኖቬምበር 2000 የተሰጠውና ፈጽሞ ይግባኝ ያልተባለበት የማባረር ትዕዛዝ ሥር ስለነበር፣ ጉዳዩን የሚመረምረው የፓሮል ቦርድ ሳይሆን የመንግሥት ሴክሪታሪ ነበር፤ እርሳቸውም በየጊዜው መፈታቱን ውድቅ አድርገዋል። በ2009 የፓሮል ቦርዱ እንዲፈታና ወደ ዮርዳኖስ እንዲባረር ምክረ ሐሳብ አቀረበ። የፍትሕ ሚኒስትሩ ጃክ ስትሮ ምክረ ሐሳቡን ውድቅ አደረጉ ሲሆን፣ ተተኪያቸው ኬን ክላርክም እምቢታውን አጽንተዋል።

ከዚያም ሕጉ ተቀየረ። ከ2 ኦገስት 2010 ጀምሮ የCoroners and Justice Act 2009 የፓሮል ቦርዱን ውሳኔ በፍትሕ ሚኒስትሩ ላይ አስገዳጅ አደረገ። በተከታታይ ዓመታት የቦርዱ ፓነሎች መፈታቱን ውድቅ ያደረጉ ሲሆን፣ ተጨማሪ ክርክር በዲሴምበር 2012 ወደ ከፍተኛው ፍርድ ቤት ደረሰ፤ ፍርድ ቤቱም ቦርዱ ወደ ዮርዳኖስ ቢመለስ የዮርዳኖስ ባለሥልጣናት እንዴት ምላሽ እንደሚሰጡ ማገናዘብ እንዳልቻለ አመልክቷል። ቦርዱ መፈታቱን አጸደቀ፤ በ2013 ደግሞ ሂንዳዊ ምንም የመፈቻ ቅድመ ሁኔታ ሳይጣልበት ከእስር ቤት ወጥቷል ሲል የውስጥ ጉዳይ መሥሪያ ቤቱ አረጋግጧል።

ከቀኖቹ ይልቅ ቅኝቱ ይበልጥ አስፈላጊ ነው። ሚኒስትሮች ሂንዳዊን በእስር ለማቆየት ለዓመታት ተሞክረው ተሸንፈዋል፤ መጀመሪያ በፍርድ ቤት፣ ከዚያም በሕግ። ሥልጣኑ ወደ ፓሮል ቦርዱ ከተላለፈ በኋላ ሁኔታው ተለወጠ። ሕጉ ፓርላማው እንደነደፈው ሠርቷል። ነገር ግን ለሕዝቡ ማብራሪያ እንዲሰጥ አላስገደደም።

ዝምታው የሚጀምረውም እዚህ ላይ ነው። የፍትሕ ሚኒስቴሩን ሂንዳዊ መቼ እንደተፈታ ጠይቄ ነበር፤ ጉዳዩ የውስጥ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ነው ሲል መለሰልኝ። የውስጥ ጉዳይ መሥሪያ ቤቱ በበኩሉ በግለሰብ ጉዳዮች ላይ አስተያየት እንደማይሰጥ ገለጸ። ብሔራዊ መዛግብት ቤቱ የክራውን የክስ አገልግሎትን ካማከረ በኋላ፣ የክስ መዝገቡን (record DPP 2/9898) እንዲሰጠኝ ያቀረብኩትን የመረጃ ነፃነት ጥያቄ በsection 38(1)(b) ያለውን የደኅንነት ነፃ መውጫ እና በsection 40(2) ያለውን የግል መረጃ ነፃ መውጫ በመጥቀስ ውድቅ አደረገው፤ በምስክሮች ላይ የአጸፋ እርምጃ ሊወሰድ የሚችል አደጋ መኖሩንም አስጠነቀቀ። የክስ መዝገቦቹ እስከ 2069 እና 2071 ድረስ ዝግ ናቸው።

የውስጥ ጉዳይ መሥሪያ ቤቱ ምላሽ የሰጠው የሕግ ምክር እንዳገኘሁ ካሳወቅኩት በኋላ ብቻ ነው፤ ይኸውም የክስ መዝገቡን መከልከል የተፈታበትን ዓመት ወይም የመፈቻ ቅድመ ሁኔታዎችን መግለጽ እንዳያግደው ማለት ነው። ከዚያም ሂንዳዊ በ2013 ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ መፈታቱን አረጋግጧል። በማባረር ትዕዛዙ መሠረት ወደ ዮርዳኖስ ተወስዶ እንደሆነ ወይም መቼ እንደተወሰደ ለመናገር ግን ፈቃደኛ አልሆነም። መሥሪያ ቤቱ በመዝገብና በእውነታ መካከል ያለውን ልዩነት በሚገባ እንደሚረዳ ግልጽ ነው።

የመረጃ ነፃነት ዘመቻ (Campaign for Freedom of Information) ዳይሬክተር ሞሪስ ፍራንክል (Maurice Frankel) ግልጽ ተናግረዋል። የአንድ ሰው የሚገኝበትን ቦታ የሚጠይቅ ጥያቄ በግል መረጃ ነፃ መውጫ ምክንያት ሊወድቅ እንደሚችል አልተጠራጠሩም፤ የሴራውን ባሕርይ በመገንዘብም “እሱ ራሱ አደጋ ላይ ሊሆን ይችላል” ብለዋል፣ ይህም የደኅንነት ነፃ መውጫውን ተፈጻሚ ያደርገዋል ብለዋል። እንዲሁም የደኅንነትና የመረጃ አገልግሎቶች ከመረጃ ነፃነት ጥያቄዎች ውጭ መሆናቸውንና ከእነሱ የሚመነጭ መረጃም ነፃ መውጫ ሥር መሆኑን ገልጸው፣ “በእነዚህ መስኮች ምስጢራዊነት በሥርዓቱ ውስጥ የተገነባ ነው።” ብለዋል።

የመዛግብት ቤቱ ለምስክሮች ያለው ሥጋት እውነተኛ ሊሆን ይችላል፤ ሆኖም ቦምቡን ያገኙት ሁለቱ የኤል አል ባለሥልጣናት በ2021 በእስራኤሉ ቻናል 13 ቃለ ምልልስ ላይ ራሳቸውን ይፋ ማድረጋቸውን ሲታሰብ ግን ይህ ሥጋት አስገራሚ ይመስላል።

ሦስት ጥያቄዎች ምላሽ ሳያገኙ ቀርተዋል፦ የሂንዳዊ የመፈታት ጊዜ የወሰነው ማን ነው፣ በመንግሥት የሚደገፍ ሽብርተኝነት ጥፋተኛ ተብሎ የተፈረደበት ሰው ምንም የመፈቻ ቅድመ ሁኔታ ሳይጣልበት ከእስር ቤት የወጣው ለምንድነው፣ እንዲሁም ብሪታንያን ትቶ መውጣቱ ወይም መውጣቱ ከሆነ መቼ እንደወጣ ነው። እነዚህ ጥያቄዎች አንድ መንግሥት ከእንግዲህ ማቆየት የማይችለውን አሸባሪ እንዴት እንደሚያስተዳድር የሚመለከቱ ናቸው። መንግሥት መልሶቹን ካልሰጠ ሕዝቡ ሊፈርድባቸው አይችልም።