የግሪክ የግብፅ ፈተና

ግብፅ በምሥራቅ ሜዲትራኒያን ለግሪክ እጅግ ጠቃሚ ከሆኑ አጋሮቿ መካከል አንዷ ሆና ቆይታለች። አቴንስ በባሕር ወሰኖች፣ በኢነርጂ፣ በሊቢያ፣ በስደትና በቀጣናዊ ደኅንነት ጉዳዮች ላይ ከካይሮ ጋር በሚደረግ ትብብር ላይ ትመርኮዛለች። ይህ ጥገኝነት ግን ከግብፅ ጋር የሚነሱ አለመግባባቶችን ማስተዳደር እንዳይቀላል አድርጎታል። በሲና የሚገኘው የቅድስት ካትሪን ገዳም ሕጋዊ ሁኔታ ላይ የቀጠለው ውዝግብ ለዚህ ማሳያ ነው።

ግሪክ የገዳሙን ንብረትና ተቋማዊ መብቶች መጠበቅ ትፈልጋለች፤ ነገር ግን ጉዳዩ እጅግ ሰፊ ስትራቴጂያዊ ጥቅሞችን የሚያገለግለውን ግንኙነት እንዲጎዳ አትፈልግም። ጠቅላይ ሚኒስትር ኪርያኮስ ሚትሶታኪስ (Kyriakos Mitsotakis) ከግብፁ ፕሬዚዳንት አብዱልፈታህ አል-ሲሲ ጋር በኤል-አላሜን በ8 ሴፕቴምበር 2026 በተገናኙበት ወቅት ጉዳዩ ሳይፈታ ቀርቷል። ውይይታቸውን ተከትሎ ከቆጵሮሱ ፕሬዚዳንት ኒኮስ ክሪስቶዱሊዴስ (Nikos Christodoulides) ጋር የተካሄደው ሦስትዮሽ ጉባዔ፣ ግብፅን ለአቴንስ ጠቃሚ በሚያደርጓት በርካታ መስኮች ላይ ያለውን ትብብር እንደገና አረጋግጧል።

የቅድስት ካትሪን ጉዳይ ግሪክ ከግብፅ ጋር ያላትን ግንኙነት እንዴት እንደምታስተዳድር የሚፈትን መለኪያ ሆኗል። በ28 ሜይ 2025 የግብፅ ፍርድ ቤት ያሳለፈው ውሳኔ በግሪክ ውስጥ በገዳሙ የንብረት መብቶችና ሕጋዊ ሁኔታ ላይ ሥጋት አስነስቷል። ከዚያ በኋላ አቴንስና ካይሮ ስምምነት ለመድረስ ሞክረዋል፤ ድርድሩም በበጋው ወራት ቀጥሏል። ሚትሶታኪስ በኤል-አላሜን ጉዳዩን ለሲሲ እንደገና አንስተዋል።

በዚያው ዕለት የግብፅ የአውሮፓ ኅብረት አምባሳደር አህመድ አቡ ዘይድ (Ahmed Abu Zeid) በአምባሳደሩ ጥያቄ መሠረት ከግሪካዊው የአውሮፓ ፓርላማ አባል ኒኮላስ ፋራንዱሪስ (Nikolas Farantouris) ጋር በብራሰልስ ተገናኝተዋል። ፋራንዱሪስ የገዳሙ ሁኔታና ተቋማዊ መብቶች እንዲጠበቁ ግፊት አድርገዋል፤ በተመሳሳይም ጉዳዩ በግሪክና በግብፅ መካከል ያለውን ስትራቴጂያዊ ግንኙነት ሳያዳክም መፈታት እንዳለበት አጽንዖት ሰጥተዋል።

አቴንስ ውዝግቡን የምታስተናግድበት አቀራረብ ሰፋ ያለ ገደብ እንዳለባት ያመለክታል። ግሪክ የገዳሙን መብቶች ለማስጠበቅ ፍላጎት አላት፤ ነገር ግን ከካይሮ ጋር መጋጨት ከፍ ያለ ስትራቴጂያዊ ክብደት ባላቸው ጉዳዮች ላይ ያለውን ትብብር ሊጎዳ ይችላል።

ከእነዚህ ጉዳዮች መካከል የባሕር ወሰኖች አንዱ ናቸው። ግሪክና ግብፅ በ2020 ልዩ የኢኮኖሚ ቀጣናዎቻቸውን በከፊል አካልለዋል። ስምምነቱ አቴንስ በ2019 ቱርክ ከሊቢያ ጋር ባደረገችው ስምምነት የተፈጠሩ የባሕር ይገባኛል ጥያቄዎችን ስትገዳደር የግሪክን አቋም አጠናክሮላታል። በኤል-አላሜን ግሪክ፣ ግብፅና ቆጵሮስ የባሕር ወሰን አከላለል በዓለም አቀፍ ሕግና በተባበሩት መንግሥታት የባሕር ሕግ ስምምነት መሠረት እንዲከናወን ድጋፋቸውን እንደገና ገልጸዋል።

የኢነርጂ መስክ ግንኙነቱን ይበልጥ አስፈላጊ አድርጎታል። ለመገንባት የታቀደው የGREGY የኤሌክትሪክ ማስተላለፊያ መስመር በግብፅ የሚመነጭ ኤሌክትሪክ ወደ ግሪክና ወደ አውሮፓ ገበያዎች ያጓጉዛል። ግብፅ ከቆጵሮስ የሚገኝ የተፈጥሮ ጋዝ አቀናብራ ወደ አውሮፓ ልትልክ ትችላለች። እነዚህ ፕሮጀክቶች ለአቴንስ፣ ለካይሮና ለኒቆሲያ ትብብራቸውን ለማስቀጠል ተግባራዊ ምክንያቶችን ይፈጥራሉ፤ በአውሮፓ የኢነርጂ መረብ ውስጥ የግብፅን ሚና ሊያጠናክሩም ይችላሉ።

ሊቢያ አቴንስ ካይሮን በቅርበት እንድታቆይ ሌላ ምክንያት ትጨምራለች። ቱርክ በዚያ ወታደራዊና ፖለቲካዊ መገኘት ይዛለች፤ በ2019 ከትሪፖሊ ጋር ያደረገችውንም የባሕር ስምምነት መከላከሏን ቀጥላለች። ግብፅ በሊቢያ የራሷ የደኅንነት ጥቅሞችና ከፍተኛ ተፅዕኖ አላት። በመሆኑም ግሪክ የባሕር ጥቅሞቿን ለማስጠበቅና ከሊቢያ ጋር የራሷን ውይይት ለማዳበር ስትንቀሳቀስ ከካይሮ ጋር መደበኛ ቅንጅት ያስፈልጋታል።

የቱርክ ከግብፅ ጋር እየተሻሻለ የመጣው ግንኙነት በዚህ ስሌት ላይ ተጨማሪ ክብደት ያኖራል። ካይሮና አንካራ ከዓመታት ፉክክር በኋላ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነታቸውን መልሰው ትብብራቸውንም አስፍተዋል። ግብፅ ከግሪክ ጋር ያላትን አጋርነት አልተወችም፤ የኤል-አላሜን ጉባዔም ጠቃሚ የሆኑ የጋራ መግባባት መስኮች እንዳሉ አሳይቷል። ሆኖም አቴንስ በግብፅና በቱርክ መካከል የሚፈጠሩ ውጥረቶች በራሳቸው ሁኔታ ለግሪክ ጥቅም ይውላሉ ብላ መመካት ከእንግዲህ ቀላል አይደለም።

የስደት ጉዳይና ከአውሮፓ ኅብረት ጋር ያለው ግንኙነት ለአጋርነቱ ሌላ ገጽታ ይጨምራሉ። ግሪክና ቆጵሮስ አውሮፓ ከግብፅ ጋር ያላትን ተሳትፎ እንዲያጠናክር ድጋፍ ሰጥተዋል፤ ካይሮ ደግሞ ወደ አውሮፓ የሚያመሩ የስደት መስመሮችን በማስተዳደር ረገድ ጠቃሚ ሚና ትጫወታለች። በዚህ መነሻ አቴንስ ከግብፅ ጋር የምታደርገው ግንኙነት የሁለትዮሽ አጋርነት ብቻ ሳይሆን የሰፋ የአውሮፓ ፖሊሲዋ አካል ሆኖም ይታያል።

ለዋሽንግተን ውዝግቡ በምሥራቅ ሜዲትራኒያን ያሉ ግንኙነቶችን ሊያበላሽ የሚችል መሆኑ ትልቅ ጉዳይ ነው። ግሪክ፣ ግብፅና ቆጵሮስ አውሮፓን፣ ሰሜን አፍሪካንና መካከለኛውን ምሥራቅ በሚያገናኝ አካባቢ በኢነርጂ፣ በባሕር ደኅንነትና በቀጣናዊ መረጋጋት ላይ ይተባበራሉ።

የኤል-አላሜን ጉባዔ ግሪክም ሆነች ግብፅ የገዳሙ ውዝግብ ግንኙነታቸውን እንዲወስን እንደማይፈልጉ አሳይቷል። ለአቴንስ ግን የቅድስት ካትሪን ጉዳይ የማይተካ አጋርነት ያለውን ግንኙነት በተግባር ሲፈተን የሚታየውን ከባድ ጎን ያጋልጣል። የግብፅ ጠቀሜታ ግሪክ ግንኙነቱን እንድትጠብቅ ጠንካራ ምክንያቶችን ይሰጣታል፤ በተመሳሳይም ጥቅሞቻቸው በሚለያዩበት ጊዜ አቴንስ ምን ያህል በነፃነት ምላሽ መስጠት እንደምትችል ያቀናል። ይህን ውጥረት እያስተዳደሩ የግሪክን ጥቅሞች መከላከል ካይሮን በቅርበት ለማቆየት የሚከፈል ዋጋ ነው።