የኤርትራ አሮጌው የቀይ ባሕር ትርክት ከአዲሱ መካከለኛው ምሥራቅ ጋር ተገናኘ

የኤርትራ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዑስማን ሳልሕ በ12 ሴፕቴምበር 2026 በቀጠር ለሚደገፈው Middle East Eye በሰጡት ቃለ መጠይቅ፣ በአፍሪካ ቀንድ በተባበሩት አረብ ኤሜሬትስ፣ በእስራኤል እና በኢትዮጵያ መካከል እየተፈጠረ ያለውን መቀራረብ አስመልክተው ማስጠንቀቂያ ሰጥተዋል። ሆኖም የእነዚህ አገራት ግንኙነቶች በመነሻቸው እና በማነሳሳታቸው ረገድ ሚኒስትሩ ካቀረቡት አገላለጽ የበለጠ የተለያዩ ናቸው።

የሳልሕ አገላለጽ ኤርትራ ለመገንጠል ከሦስት አሠርት ዓመታት በፊት ባካሄደችው ትግል ወቅት ይቀርብ የነበረውን መከራከሪያ ያስታውሳል፤ ይህም የኢትዮጵያ ከእስራኤል ጋር ያላት ግንኙነት በቀይ ባሕር ላይ በሚካሄደው ሰፊ የአረብ–እስራኤል ፉክክር አካል ነው የሚለው ነበር። በዚህ ማዕቀፍ ውስጥ የኤርትራ ብሔርተኞች ኤርትራን ለአረብ መንግሥታት ያቀረቡት በኢትዮጵያ አገዛዝ ላይ እንደተቃወመ የመገንጠል ትግል ብቻ ሳይሆን፣ ስኬቱ ሰፊ የክልል ጥቅሞችን ሊያገለግል የሚችል እንደ ጉዳይ ጭምር ነበር። የፖለቲካው አመክንዮ ግልጽ ነበር፦ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ ባለው ሰፊ የእስራኤል እና የምዕራባውያን ስትራቴጂያዊ መገኘት ውስጥ እንዳለች ሲቆጠር፣ የኤርትራ ነፃነት ደግሞ በዚያ መገኘት ላይ የሚካሄድ የክልል ትግል አካል ይሆናል የሚለው ነበር።

ይህ አቀራረብ በ1960ዎቹ እና በ1970ዎቹ ከፍተኛ ተቀባይነት አግኝቶ ነበር። እስራኤል ከኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥታዊ አገዛዝ ጋር፣ ከዚያም ለጥቂት ዓመታት ከማርክሲስት-ሌኒኒስት ወታደራዊ አገዛዝ ጋር የደኅንነት ግንኙነት ነበራት፤ ኢትዮጵያ በኦጋዴን እና በኤርትራ የተነሱ አማፅያንን ለመዋጋት እንድትችል ወታደራዊ ሥልጠና እና ፀረ-አማፂ ድጋፍ ትሰጥ ነበር። በሌላ በኩል የአረብ አገራት እና ድርጅቶች ለኤርትራ አማፅያን የፖለቲካ፣ የገንዘብ እና የወታደራዊ ድጋፍ ያደርጉ ነበር።

በኢትዮጵያ፣ በእስራኤል እና በሰፊው የአረብ–እስራኤል ግጭት መካከል የነበረው ትስስር በወቅቱ ስለ ኤርትራ አማፅ በተደረጉ ግምገማዎች ውስጥ ቀድሞውኑ ጎልቶ ይታይ ነበር። ለምሳሌ፣ በሜይ 1970 የወጣው የአሜሪካ ብሔራዊ የስለላ ግምገማ (U.S. National Intelligence Estimate) “The Situation in Eritrea” በሚል ርዕስ፣ ከደማስቆ ይተላለፉ የነበሩት የኤርትራ ነፃ አውጪ ግንባር ስርጭቶች ግጭቱን በግልጽ ፀረ-ኢምፔሪያሊስታዊ እና ፀረ-ጽዮናዊ እይታ እያቀረቡ መሆናቸውን፣ እንዲሁም አሜሪካን ከ“ጽዮናዊት እስራኤልና ከፊውዳሏ ኢትዮጵያ” ጋር እያያያዙ መሆናቸውን ዘግቧል። ግምገማው አክሎም የኢትዮጵያ ከቀጣናው ሙስሊም መንግሥታት ጋር የነበራት ግንኙነት መበላሸት በአረብ–እስራኤል ግጭት የተፈጠረውን ሰፊ ውጥረት የሚያንፀባርቅ መሆኑን አመልክቷል።

የሰነዱ ፋይዳ የኤርትራ ነፃ አውጪ ግንባር/የኤርትራ ሕዝባዊ ነፃ አውጪ ግንባር ፕሮፓጋንዳን በመግለጹ ብቻ ሳይሆን፣ የኤርትራ አመፅ ኢትዮጵያን፣ እስራኤልን፣ የአረብ አገራትን እና ቀይ ባሕርን የሚያካትት ሰፊ የጂኦፖለቲካ ፉክክር አካል ሆኖ እየተቀመጠ መሆኑን መገንዘቡ ጭምር ነው። የሳልሕ የዘመኑ መከራከሪያ ኤርትራዊ ጉዳይን ዓለም አቀፍ አጀንዳ ለማድረግ የቀደመውን አካሄድ ይመስላል።

ሆኖም የዛሬው መካከለኛው ምሥራቅ የኤርትራ አገዛዝ እየጠቀሰ የሚያቀርበው ከነበረው የተለየ ነው። ተባበሩት አረብ ኤሜሬትስ፣ እንደ ሌሎች በርካታ የአረብ አገራት ሁሉ፣ ከእስራኤል ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት አላት፣ እና በመቀጠልም ከእስራኤል ጋር ሰፊ የሁለትዮሽ ትብብር አዳብራለች።

ኢትዮጵያ በበኩሏ የራሷን ስትራቴጂያዊ ስሌት ታደርጋለች፣ እንዲሁም ከእስራኤል ጋር እጅግ የረዘመ ግንኙነት አላት። በእርግጥ የኢትዮጵያ ከእስራኤል ጋር ያላት ግንኙነት የዛሬውን ቀጣናዊ ሥርዓት የሚቀድም ሲሆን፣ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሥርዓት እና የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ አቅጣጫ ላይ የተደረጉ ለውጦችንም ተቋቁሞ ዘልቋል። ይህ ታሪካዊ ቀጣይነት የአሁኑን ግንኙነት በአፍሪካ ቀንድም ሆነ በመካከለኛው ምሥራቅ እና በሰሜን አፍሪካ ውስጥ ባለ ማንኛውም መንግሥት ላይ የተቃጣ አዲስ የተመሠረተ የእስራኤል–ኢትዮጵያ ፕሮጀክት ማሳያ አድርጎ ለመተርጎም የሚደረገውን ጥረት ያወሳስበዋል።

የሳልሕ አቀራረብ ኢትዮጵያ ራሷ ባለፉት ዓመታት ካሳየችው ለውጥ ጋር የማይጣጣም ነው። ኢትዮጵያ በ1960ዎቹ የኤርትራን የመገንጠል እንቅስቃሴ የተጋፈጠችው ክርስቲያናዊ ንጉሠ ነገሥታዊ ንግሥና አይደለችም፣ ወይም በ1970ዎቹ እና በ1980ዎቹ የነበረው ሶሻሊስታዊ የደርግ አገዛዝም አይደለችም፤ ያኔ የነበረው ርዕዮተ ዓለማዊ አቅጣጫ እና ከእስራኤል ጋር የነበረው ተለዋዋጭ ግንኙነት የቀዝቃዛው ጦርነት እና የአረብ–እስራኤል ግጭት ጂኦፖለቲካዊ ፉክክርን ይከተል ነበር። የዛሬዋ ኢትዮጵያ ሪፐብሊክ ሲሆን ይበልጥ ተግባራዊ፣ ልውውጥ ተኮር እና ባለ ብዙ አቅጣጫ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ትከተላለች። በዚህ መሠረት ከመካከለኛው ምሥራቅ እና ከባሕረ ሰላጤው አረብ አገራት ጋር ያላት ግንኙነት በንግድ፣ በኢንቨስትመንት፣ በመሠረተ ልማት፣ በምግብ ዋስትና እና በደኅንነት ዘርፎች ተደራራቢ ጥቅሞችን እየተጋራ ነው። ለባሕረ ሰላጤው አረብ አገራት ኢትዮጵያ ዛሬ በቀይ ባሕር ምዕራባዊ ጎን ላይ ያላት ስትራቴጂያዊ አቀማመጥ ብቻ አይደለችም። ትልቅ ሕዝቧ እና የሸማች ገበያዋ፣ የግብርና አቅሟ፣ የመሠረተ ልማት ፍላጎቷ እና እያደገ የመጣው ኢኮኖሚያዊ ክብደቷ በራሷ ተጨባጭ አጋር እንድትሆን አድርገዋታል።

ይህ መስፋፋት የባሕረ ሰላጤው አረብ አገራት ከእስራኤል ጋር ያላቸውን ግንኙነት እንደጠበቁ በተመሳሳይ ጊዜ በኢትዮጵያ ኢንቨስት ማድረግ፣ ከኤርትራ ጋር መገናኘት፣ ከግብፅ ጋር መተባበር እና ሌሎች የአፍሪካ ቀንድ ግንኙነቶችን ማዳበር የሚያስችል ቀጣናዊ ሥርዓት ፈጥሯል። እንዲህ ዓይነቱ ዲፕሎማሲ የቀዝቃዛው ጦርነት በአንፃራዊነት ሁለትዮሽ የነበረውን ጂኦፖለቲካዊ መዋቅር እንደገና ማባዛት ሳይሆን፣ ባለ ብዙ አቅጣጫ እንደሆነ ቢተረጎም ይበልጥ ይገባል። የሳልሕ መከራከሪያ ዋነኛ ውስንነት ይህ ነው። እውነተኛ የሆነ የግንኙነቶች መረብን ይለያሉ፤ ነገር ግን ጊዜው ባለፈበት አብነት ይተረጉሙታል። ታሪካዊ ንጽጽራቸው የተወሰነ አግባብነት ሊኖረው ይችላል፤ ሆኖም ከኤርትራ ለአሠርት ዓመታት በዘለቀው መቀዝቀዝ ባሻገር የተከናወኑ የበርካታ አሠርት ዓመታት ልማቶችን ማለፋቸው የሚያሳየው ዓይነ ስውርነት ስትራቴጂያዊ ድምዳሜያቸው አግባብነት እንዳይኖረው አድርጓል።