ከሶሪያ ኩርዲስታን የተላከ ዘገባ

ቃሚሽሊ፣ ሶሪያ—በታኅሣሥ 2024 የባሻር አል-አሳድ አገዛዝ ከወደቀ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ በቅርቡ ወደ ሰሜናዊ ሶሪያ ተመልሼ ነበር። ያየሁት ነገር ከ2012 ጀምሮ እስከ ጃንዋሪ 2026 ድረስ በተግባር ራስን በራስ የሚያስተዳድር ሁኔታ ሲኖረው በነበረው የኩርድ ክልል ባደረግኋቸው ቀደምት ጉዞዎች ላይ ከተመለከትኩት በእጅጉ የተለየ ነበር።

ለውጦቹ ከኢራቅ ኩርዲስታን ድንበር ሲሻገሩ ከዚያው ይታያሉ። እስከ ኦገስት 2026 ድረስ የሰማልካ መሻገሪያ በኩርድ በሚመራው የሰሜንና የምሥራቅ ሶሪያ ራስ ገዝ አስተዳደር ቁጥጥር ሥር ነበር፤ ይህም የታጠቀ ክንፉ የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች (SDF) መፍረሱን ከማስታወቁ በፊት ነበር። በሶሪያ ግጭት ወቅት በ2013 እንደ ሰብዓዊ ድጋፍ መሻገሪያ የተቋቋመው ሰማልካ፣ በመካከለኛው ምሥራቅ በድንበሩ በሁለቱም ወገኖች በኩርድ ኃይሎች ቁጥጥር ሥር የነበረ ብቸኛው የድንበር ነጥብ ነበር።

ይህ ሁኔታ በሶሪያ በኩል ከእንግዲህ አይታይም። አሁን በይፋ የሰማልካ ዓለም አቀፍ መሻገሪያ ተብሎ የሚጠራው መሻገሪያ በደማስቆ ያለው ማዕከላዊ መንግሥት ቁጥጥር ሥር ነው። የራስ ገዝ አስተዳደሩን ሰንደቅ ዓላማዎች የሶሪያ ሰንደቅ ዓላማዎች ተክተዋቸዋል፤ የኩርድ ምልክቶችም የትም አይታዩም። ቀደም ሲል በኩርድ ባለሥልጣናት የሚጠቀሙባቸው የነበሩ የሥራ ሰነዶችና ማኅተሞች በደማስቆ ባወጣቸው ተተክተዋል። እነዚህ ለውጦች አሁን ሰሜን ምሥራቅ ሶሪያን ማን እንደሚቆጣጠር የሚያመለክቱ ቢሆኑም፣ በመሻገሪያው የሚገኙት አብዛኞቹ የመንግሥት ሠራተኞች አሁን በፈረሰው የኩርድ አስተዳደር ደመወዝ ተከፋይ የነበሩት ተመሳሳይ ሰዎች ናቸው።

በሶሪያ–ቱርክ ድንበር አጠገብ ወደ ምዕራብ ሲጓዙ፣ በኩርድ ከተሞችና መንደሮች አልፈው እስከ ቃሚሽሊ—የሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ ትልቋ ከተማ እና የሶሪያ ኩርዶች እንደ ዋና ከተማቸው የሚቆጥሯት—ሲደርሱ ምስሉ ይበልጥ ውስብስብ ይሆናል። ቃሚሽሊ በጣም የደከመች ከተማ ናት። ተጨናነቁ መንገዶቿ ነዋሪዎች ሊያዩ ከሚፈልጉት በላይ በእጅጉ በበዙ ጉድጓዶች የተሞሉ ሲሆን፣ በናፍጣ የሚንቀሳቀሱ የኤሌክትሪክ ማመንጫዎች የሚያስከትሉት የአየር ብክለት ደግሞ አየሩን ለመተንፈስ አስቸጋሪ አድርጎታል። ሆኖም እነዚህ ከቆዩ ችግሮች በስተጀርባ በጃንዋሪ 2026 በኩርድ ኃይሎችና በሶሪያ መንግሥት ጦር መካከል ከተካሄዱት ግጭቶች በኋላ የተፈጠረው የፖለቲካ ኃይል ሚዛን ግን አይሸፈንም። ጥቃቶቹን ተከትሎ የተደረሰው ስምምነት በመጨረሻ የሶሪያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎችና የራስ ገዝ አስተዳደሩ እንዲፈርሱ አመራ።

ቃሚሽሊ አሁን በሶሪያ መንግሥት ቁጥጥር ሥር ናት። ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያዋ እና ከቱርክ ኑሳይቢን ጋር ያላት መሻገሪያ ከ2026 መጨረሻ በፊት እንደገና እንዲከፈቱ እየተጠበቀ ነው። የሶሪያ ዓረብ ሪፐብሊክ ምልክቶችን የያዙ ምልክቶች በመንግሥት ሕንፃዎች ላይ ይታያሉ፤ ይህም የባእት ዘመንን ገጽታ ያስታውሳል። ዋነኛው ልዩነት ግን አብዛኞቹ ምልክቶች አሁን በሁለት ቋንቋ፣ በዓረብኛና በኩርድኛ መሆናቸው ነው።

ተመሳሳይ ሁኔታ በሐሰካ ግዛት ዋና ከተማ በሆነችው ሐሰካም እየተፈጠረ ነው። ከፍተኛ የዓረብ ሕዝብ ያላት ሐሰካ በኩርድና በዓረብ ነዋሪዎች መካከል እያደገ የመጣ ውጥረት እያስተናገደች ነው። እነዚህ የብሔር ውጥረቶች የጃንዋሪ 2026 ስምምነት በሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ የረጅም ጊዜ መረጋጋት ማምጣት መቻሉን የሚፈትኑበት መለኪያ ይሆናሉ። በሐሰካ በደማስቆ የተሾመው የኩርድ ገዥ ብዙ ሥልጣን እንዳለው አይታይም፤ ኢስላሚስት እና ከደማስቆ ጋር የተሰለፈ ምክትሉ ግን ከመጋረጃው ጀርባ ያለው እውነተኛ ኃይል መሆኑ ይታያል። በሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ የውህደቱ ሂደት ከተጀመረ ወዲህ ጎልተው የወጡት እንደ እርሱ ዓይነት ሰዎች፣ አንዳንድ የኩርድ ተወላጆችን ጨምሮ፣ ናቸው።

እንደ አሙዳና ድርባሲየህ ባሉ ትናንሽ ከተሞች የፖለቲካና የደኅንነት ገጽታ ከአስተዳደራዊ ለውጦች በስተቀር በአብዛኛው ሳይለወጥ ቀርቷል። የአካባቢው የጸጥታ ኃይሎችና የትራፊክ ፖሊስ አባላት በራስ ገዝ አስተዳደሩ ዘመን ይለብሱት የነበረውን ተመሳሳይ የሥራ ልብስ ለብሰዋል። አብዛኞቹ የመንግሥት ተቋማትና የሕዝብ ትምህርት ቤቶች የቀድሞ ምልክቶቻቸውን እንደያዙ ናቸው። የኩርድ ሰንደቅ ዓላማዎችና በግጭቱ ወቅት የተገደሉ ተዋጊዎች ፎቶግራፎች በመንገዶች እና በሕዝብ ቦታዎች ይታያሉ።

በሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ ትላልቅና ትናንሽ ከተሞች መካከል ያሉት እነዚህ ልዩነቶች የክልሉን እየተለዋወጠ ያለውን የኃይል ሚዛን ውስብስብነት ያመለክታሉ። ደማስቆ ሥልጣንን እንደገና ወደ ማዕከል ማምጣት ብትችልም፣ በሰሜን ምሥራቅ ሶሪያ በአካባቢ አስተዳደር ውስጥ የሚታዩ መዛባቶች ከ10 ዓመታት በላይ በከፊል ራስ ገዝ በነበረ አስተዳደር ሥር የቆየ ክልል ላይ የማዕከላዊ መንግሥትን ሥልጣን በአንድ ወጥ መንገድ ማስፋፋት እንዲከብድ ያሳያሉ።

ማን ምን እንደሚያስተዳድር እና ወሳኝ ውሳኔዎች በደማስቆ ወይስ በቃሚሽሊ እንደሚወሰኑ በሚነሳው ግራ መጋባት ባሻገር፣ የሶሪያ ኩርዶች በኩርድ መሪዎችና በደማስቆ መካከል የሚደረስ ማንኛውም መግባባት ጊዜያዊ ስምምነት መሆኑን፣ እንዲሁም የረጅም ጊዜ ጥያቄዎቻቸውን ብዙም እንደማይመልስ ይገነዘባሉ። እዚህ የሚያነጋግሩት ሁሉ በኢስላሚስቶች በሚተዳደር አገር ውስጥ የኩርዶችን መብት በረጅም ጊዜ ለመጠበቅ ሕገ መንግሥታዊ ዋስትናዎች ብቻ መፍትሔ ሊሆኑ እንደሚችሉ ያጽናናሉ።