ሚቺጋን ስቴት የሸለመው ፕሮፌሰር፦ የ9/11 ጥቃት ከእስልምና ጋር አይገናኝም

አርብ፣ 18 ሴፕቴምበር 2026 የሚቺጋን ስቴት ዩኒቨርሲቲ (MSU) የMuslim Studies Program በMSU International Center 20ኛ ዓመት ዝግጅቱን አከበረ። የክብር ተሸላሚው የዓለም አቀፍ ግንኙነት ተከበሩ ፕሮፌሰር ኤመሪተስና የፕሮግራሙ መሥራች አስተባባሪ ሞሐመድ አዩብ (Mohammed Ayoob) ነበሩ። የዩኒቨርሲቲው ዋና የአካታችነት ኃላፊ ንግግር አድርገዋል፣ የፕሮግራሙ ዳይሬክተር ደግሞ ሽልማት ሰሌዳ አበርክተዋል። ስሙ ያልተገለጸ ለጋሽ በአዩብ ስም ለሚቋቋም የተቋም ፈንድ 50,000 ዶላር አበርክቷል። ከዚያም አዩብ ፕሮግራሙ ምን ለማስተማር እንደተቋቋመ እንደ ቀድሞ በድጋሚ አብራርተዋል።

“ጥቃቶቹን ያነሳሳው እስልምና አልነበረም” ብለዋል ስለ 11 ሴፕቴምበር 2001 ሲናገሩ። “እውነታው እጅግ የተወሳሰበ ነበር፤ በዋናነትም ጥቃቶቹን ለማስረዳት ሰበብ ሆኖ ከተጠቀሰው እስልምና ይልቅ፣ በመካከለኛው ምሥራቅ ከሚከተለው የአሜሪካ ፖሊሲ ጋር በተያያዘ ከነበረው ሰፊ ተቃውሞ የመነጨ ነው።”

ከዚህም አልፈዋል። “እስራኤል የፍልስጤምን ግዛቶች መያዟን መቀጠሏ፣ የሰፈራ መስፋፋቱ፣ የዌስት ባንክ ቀስ በቀስ እየተካሄደ ያለው ወደ ግዛት የማካለል (annexation) እርምጃ፣ እንዲሁም በጋዛ ላይ የተጣለው የኢኮኖሚ አፈና ሐማስ በፍልስጤም ሕዝብ ክፍሎች ዘንድ የተወሰነ ተቀባይነት እንዲያገኝ አድርጎታል” ብለዋል አዩብ። “በፈታህ የሚመራው የፍልስጤም አስተዳደር ሙሰኛ ብቻ ሳይሆን የእስራኤል ወረራ ወኪል ተደርጎ መታየቱ ሐማስ በፍልስጤም ሕዝብ ዘንድ ያለውን ተወዳጅነት አሳድጎታል። እነዚህ ምክንያቶች ከእስልምና ጋር ምንም ግንኙነት አልነበራቸውም።”

እነዚህ ጥቅሶች የተወሰዱት ዝግጅቱን በ19 ሴፕቴምበር ከዘገበው የሚቺጋን ስቴት የተማሪዎች ጋዜጣ The State News ነው። ዝግጅቱን የዘገበ ሌላ ማንኛውም መገናኛ ብዙኃን የለም፤ ይህም ትኩረት የሚስብ ጉዳይ ነው፤ ምክንያቱም በአንድ ትልቅ የመንግሥት ዩኒቨርሲቲ ውስጥ የሚገኝ የሙስሊም ጥናት ፕሮግራም መሥራች ምሁር፣ በአሜሪካ ታሪክ እጅግ ገዳይ የሆነው የሽብር ጥቃት ፈጻሚዎቹ ራሳቸው በመግለጫዎቻቸው ከጠቀሱት ርዕዮተ ዓለም ጋር ምንም ግንኙነት እንደሌለው ለዩኒቨርሲቲው አስተዳዳሪዎች በአካል ቀርቦ ማረጋገጥ ችሏልና።

የአዩብ ክርክርም እንዲሁ ትኩረት የሚስብ ነው። ክርክራቸው እስልምና የአንድ ቢሊዮን ተኩል ሰዎች ሃይማኖት መሆኑንና አብዛኛዎቹም ማንንም ጎድተው የማያውቁ መሆናቸውን የሚገልጽ አይደለም፤ ምንም እንኳ ይህ ምንም ቁም ነገረኛ ሰው የማይከራከርበት እውነታ ቢሆንም። ይልቁንም እስልምና እንደ አስተምህሮ ክምችት ለአል-ቃኢዳ፣ ለሐማስና ለሂዝቦላህ አግባብነት አልነበረውም ሲሉ ይከራከራሉ፤ እነዚህን “ኢስላሚስት እንቅስቃሴዎች ተብለው የሚጠሩትን” ለአሜሪካና ለእስራኤል ፖሊሲ እንዲሁም በአፍጋኒስታን የሶቪየት ውድቀት ላስከተለው ውጤት ነው የሚመልሷቸው። ሆኖም የአል-ቃኢዳን ፈትዋዎች የጻፉት፣ እንቅስቃሴያቸውን እስላማዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴ ብለው የሰየሙት፣ እንዲሁም ሂዝቦላህን ለፍቅህ አስተዳደር (የጁሪስት ሞግዚትነት) ያስገቡት ሰዎች ይህን እንግዳ ነገር አድርገው ይቆጥሩታል፤ ምክንያቱም ያመኑትን ነው የተናገሩት። የአዩብ አቋም እነርሱን እንዳናምን ይጠይቀናል።

ይህ ለMSU ፕሮግራሙ አዲስ አቋም አይደለም። በ2019 የአሁኑ ዳይሬክተሩ ሞሐመድ ሐሰን ኻሊል (Mohammad Hassan Khalil) በጆርጅታውን በሚገኘውና በቀጠርና በሳዑዲ በተመሠረተው Prince Alwaleed bin Talal Center for Muslim-Christian Understanding ስለ መጽሐፋቸው Jihad, Radicalism, and the New Atheism ንግግር አድርገዋል። የCampus Watch ባልደረባ አንድሪው ሃሮድ (Andrew Harrod) በቦታው ነበር። ኻሊል ጂሃዲስቶች “በጂሃድ ባህል ዳርቻ ላይ” እንደሚገኙና “አል ቃኢዳና ISIS ሽብርተኝነትን በእስላማዊ መሠረት ለማስረዳት የሚያደርጓቸው ሙከራዎች በአብዛኛው ጥብቅ ቃል በቃል አተረጓጎምንም ሆነ በታሪክ ሰፍነው የቆዩትን የእስላማዊ አስተሳሰብ ትርጓሜዎች መተውን ይጠይቃሉ” ሲሉ ተከራክረዋል። ራስን በራስ ስለማጥፋት ጥቃት የሃይማኖት መሪዎች ድጋፍ ጥያቄ ሲቀርብላቸው፣ “ራስን በራስ በማጥፋት ጥቃት ችግር የሌለባቸውን ሰዎች ለይተህ ማወቅ ከፈለግህ፣ ዝርዝር ልሰጥህ እችላለሁ” ሲሉ መልሰዋል፤ በአል ጀዚራ ፕሮግራሙ በግምት 60 ሚሊዮን ተመልካች ይደርስ የነበረውን ዩሱፍ አል-ቀርዳዊን (Yusuf al-Qaradawi) ጠቅሰዋል። ሆኖም ምሳሌያቸው ክርክራቸውን ያፈርሰዋል፤ ምክንያቱም ዋና ተሰሚነት ያላቸው የሃይማኖት መሪዎች የሚደግፉት ዝርዝር ያለው ክስተት ዳር ላይ የተገፋ አይደለምና።

የአዩብ ራሳቸው ምርምር ከዚህ ቀደምም የፎረሙን ትኩረት ስቦ ነበር። Middle East Quarterly በ2015 Will the Middle East Implode? የተሰኘውን መጽሐፋቸውን በዳሰሰበት ወቅት መጽሐፉ “ፈጽሞ የሚባል አዲስ ነገር የለውም፤ ይልቁንም መገናኛ ብዙኃን የዘገቡትን አሰልቺ በሆነ መንገድ ያላምጣል” ሲል ገምግሟል። ቀደም ሲል የጻፉት The Many Faces of Political Islam የተሰኘው ሥራቸው፣ ዓርብ ዕለት በተካሄደው ዝግጅት ላይ እርሳቸው ራሳቸው እንደገለጹት፣ “ርዕሰ ጉዳዩን በሚያስተምሩ ኮርሶች ውስጥ በስፋት ጥቅም ላይ ይውላል።” በመሆኑም ጽንሰ ሐሳባቸው በአንድ የዓመት በዓል ንግግር ብቻ የተገደበ ሳይሆን የሥርዓተ ትምህርቱ አካል ሆኗል።

በበዓሉ ወቅት የተገለጸው የዩኒቨርሲቲው አቋም ተመሳሳይ ከታሪክ የተራራቀ መስመር የሚያንጸባርቅ መሆኑን ሲታይ ይህ የሚያስገርም አይደለም። የMSU ዋና የአካታችነት ኃላፊ ጃባር ቤኔት (Jabbar Bennett) ለታዳሚው እንደተናገሩት የፕሮግራሙ ሥራ የዩኒቨርሲቲውን ተልእኮ ያገለግላል፤ ተልእኮውንም “አፈ ታሪኮችንና አስተሳሰባዊ ተምሳሌቶችን በዕውቀት መተካት” ሲሉ ገልጸውታል። የቀድሞው የዓለም አቀፍ ጥናቶችና ፕሮግራሞች ዲን ጄፍሪ ሪዲንገር (Jeffrey Riedinger) ፕሮግራሙን ለመደጎም “በማዕከላዊ አስተዳደሩ ውስጥ በቂ ጫና ለማሳደር” መቻላቸው ደስተኛ እንዳደረጋቸው አስታውሰዋል። የትኞቹ አፈ ታሪኮች እንደሆኑ፣ ወይም በአዩብ አገላለጽ ለ9/11 ምላሽ በመሆን በ2002 የተመሠረተው ፕሮግራም በ20 ዓመታት ውስጥ የመሥራቹን ሐሳብ ከእስላሚክ ስቴት (ISIS)፣ ከኦክቶበር 7 ወይም ከኢራን ሥርዓት ሃይማኖተኛ ምሁራን አቋም አንጻር መፈተኑን ማንም አልጠየቀም። የዓርብ ምሽቱ አስተያየቶች ያሳዩት የአዩብ ሐሳብ ራሱ የመሠረታዊ አፈ ታሪክ መሆኑን ነው፣ አሁን ደግሞ የተቋም ፈንድ ተያይዞለታል።

የመካከለኛው ምሥራቅ ፕሮግራምን ለማስኬድ ሌላ አቀራረብ እንዳለ በዚያው ሳምንት የወጣ ዘገባ አመልክቷል። The Forward በ18 ሴፕቴምበር እንደዘገበው የዳርትማውዝ የአይሁድ ጥናቶችና የመካከለኛው ምሥራቅ ጥናቶች ፕሮግራሞች ለ10 ዓመታት ኮርሶችን በጋራ ሲያስመዘግቡና የመሪ ኮሚቴዎችን ሲጋሩ ቆይተው፣ አሁን “Difficult Conversations on the Middle East” የተሰኘ ኮርስ በጋራ እያስተማሩ ነው። ኮርሱን የሚያስተምሩት የመካከለኛው ምሥራቅ ጥናቶች ፕሮፌሰር ጆናታን ስሞሊን (Jonathan Smolin) ለጋዜጣው እንዲህ ብለዋል፦ “በመጀመሪያው ክፍለ ጊዜ ተማሪዎች ‘ክርክሩን እንዴት ላሸንፍ? ትክክል መሆኔን እንዴት ላሳይ?’ በሚል ሐሳብ ነው የሚገቡት። በክፍሉ ውስጥ የምንሠራው ፈጽሞ ያንን አይደለም።”

እርግጥ ነው፣ የዳርትማውዝ ሞዴል የራሱ ችግሮች አሉት። The Forward እንደገለጸው ሥርዓተ ትምህርቱ “የፍልስጤም የትጥቅ ተቃውሞ” እና “በጋዛ የዘር ጭፍጨፋ ተፈጽሟል የሚለውን ክስ” እንደ መከራከሪያ ርዕሶች ይዟል፤ ይህ ክስ ራሱ ጥልቅ ሂሳዊ ትንታኔ የሚሻ ነው። ሆኖም ቢያንስ ክርክር መኖሩን ይቀበላል። የሚቺጋን ስቴት ፕሮግራም በተቃራኒው ጥያቄው አንዴና ለመጨረሻ ጊዜ መልስ አግኝቷል ብሎ ካወጀ 20 ዓመታት መሞላቱን አክብሯል።

የፎረሙ ፕሮጀክት ሆኖ የመካከለኛው ምሥራቅ ጥናቶችን የሚተችው Campus Watch ከ2002 ጀምሮ ይህን አካሄድ መዝግቧል፦ እንደ ቀውስ ምላሽ የሚጀምሩ ፕሮግራሞች በጊዜ ሂደት የመጀመሪያ ታማኝነታቸው ለመሥረታዊ ማብራሪያቸው የሆነ ተቋማት ይሆናሉ። የሚቺጋን ስቴት የMuslim Studies Program ግልጽ ማሳያ ነው። በመሥራቹ አገላለጽ የተቋቋመው አንድ ጥያቄ ለመመለስ ነው። 20 ዓመታት በኋላ አዲስ ዳይሬክተር፣ የዲን ቡራኬ፣ የዋና የአካታችነት ኃላፊ ድጋፍና የተቋም ፈንድ አግኝቷል፣ የሚሰጠው መልስ ግን ያው ነው።

ዩኒቨርሲቲውን የሚደጉሙት የሚቺጋን ግብር ከፋዮች ናቸው። ተማሪዎቹ ፕሮግራሙ ሊመልሰው የተቋቋመለትን ጥያቄ በሂሳዊ መንገድ እንዴት መመርመር እንደሚችሉ መማር ይገባቸዋል። ይህን ክህሎት ግን ከፕሮግራሙ ራሱ የሚያገኙበት ዕድል አነስተኛ መሆኑ አይቀርም።