የተባበሩት መንግሥታት ከወጣ በኋላ የቱርክ የደኅንነት ተቋም በሶማሊያ ፖለቲካ ተጽዕኖውን እያጠናከረ ነው

ተባበሩት መንግሥታት በሞቃዲሾ ጥያቄ መሠረት በሶማሊያ ያለውን የፖለቲካ ተልዕኮ 31 ኦክቶበር 2026 ዘግቶ፣ ለሦስት አሥርት ዓመታት የቆየውን የፖለቲካ ተሳትፎ አብቅቷል። የሰብዓዊ ድጋፍ ኤጀንሲዎቹና የሎጂስቲክስ ድጋፍ ጽሕፈት ቤቱ በሥፍራው ቢቀጥሉም፣ የሕገ መንግሥት ክርክሮችንና ምርጫዎችን በማደራደር ረገድ ያገለገለው ተልዕኮ ግን አብቅቷል። በጥቂት ቀናት ውስጥ ኡጋንዳ ወታደሮቿን ማስወጣት ጀመረች፣ ዋሽንግተንም ለአፍሪካ ኅብረት ሰላም አስከባሪዎች የምታደርገውን የሎጂስቲክስ ድጋፍ ለማቆም ዝግጅት አድርጋለች።

ቱርክ ግን በተቃራኒው ወታደራዊ መገኘቷን እስከ 2028 አራዝማለች። የተሰጠው ፈቃድ የደኅንነት ሥጋቶችን፣ የባሕር ላይ ውንብድናንና ሕገ ወጥ የዓሣ ማጥመድን ጨምሮ ይሸፍናል። ቱርክ እንዲሁም በኤፕሪል 2026 በኩራድ-1 (Curad-1) የባሕር ላይ ቁፋሮ ጀምራለች። የቱርክ የስለላ አገልግሎት የአንካራ ጥቅሞች የተመሠረቱበትን የሶማሊያ መንግሥት ሕጋዊነት በተመለከተ የተነሳውን ክርክር ለማደራደር እየረዳ ይገኛል።

የፕሬዚዳንት ሐሰን ሼክ መሐሙድ የመጀመሪያው የአራት ዓመት የሥልጣን ጊዜ 15 ሜይ ላይ በሕግ መሠረት ተጠናቅቋል። የፕሬዚዳንትና የፓርላማ የሥልጣን ጊዜን ወደ አምስት ዓመት ያራዙ የሕገ መንግሥት ማሻሻያዎች መንግሥታቸው ተጨማሪ አንድ ዓመት እንዳለው እንዲከራከር አስችለውታል። ተቃዋሚዎች ግን ማሻሻያዎቹ በሥልጣን ላይ ባሉ ባለሥልጣናት ላይ ተፈጻሚ መሆናቸውን አይቀበሉም። የምርጫ ኮሚሽኑ የፓርላማ ምርጫዎችን ለ15 ኤፕሪል 2027፣ የፕሬዚዳንት ምርጫንም ከዚያ አንድ ወር በኋላ ቀጥሯል። ፑንትላንድ፣ ጁባላንድና የሶማሊያ የወደፊት ምክር ቤት (Somali Future Council) በአንድ ወገን የተወሰነውን የጊዜ ሰሌዳውን ይቃወማሉ። ሶማሊያ የምርጫ ቀናት አሏት፣ ነገር ግን እነዚያን የሚመሩ ደንቦች ምን መሆን እንዳለባቸው ላይ ስምምነት የለም።

ቱርክ ወደ ክርክሩ የገባችው ግጭቱ ወደ ሞቃዲሾ ጎዳናዎች ሲዘርጋ በደረሰበት ወቅት ነው። በጁን ወር፣ የሶማሊያ ዘገባዎች እንደሚያመለክቱት፣ በቱርክ ብሔራዊ የስለላ ድርጅት ምክትል ዳይሬክተር የተመራ ልዑክ ድርድሮችን ለማበረታታት ወደ ሥፍራው ደርሷል። በኋላም የቱርክ ባለሥልጣናት ንግግሮችን ለማደስ ከምዕራባውያን ዲፕሎማቶች ጋር በመተባበር ሠርተዋል። ፑንትላንድና ጁባላንድ በቱርክ በተመቻቸው መድረክ ለመሳተፍ ፈቃደኛ አልሆኑም። አንካራ ከእንግዲህ የፌዴራል ኃይሎችን ማሠልጠን ብቻ የምትደርስ አልነበረችም፣ የስለላ መኮንኖቿ እነዚያን ኃይሎች በሚያዝዘው መንግሥት የሕገ መንግሥታዊ ሥልጣን ላይ መፍትሔ ለማፈላለግ እየተንቀሳቀሱ ነበር።

ይህ ቱርክን እንደ አደራዳሪ በእርግጥ እንዳትሆን ማለት አይደለም። ጥቅም ያላቸው መንግሥታት ከዚህ ቀደምም ጠቃሚ ስምምነቶችን አደራድረዋል። ነገር ግን የሶማሊያን የፌዴራል ኃይሎች የሚያስታጥቅ መንግሥት የስለላ አገልግሎት፣ የእነዚያ ኃይሎች ጠቅላይ አዛዥ ሥልጣንን በተመለከተ የተነሳውን ክርክር ማስታገሥ ይችላልን? ቱርክ ከአንካራ ወገን መሆኗን በተመለከተ የተቃዋሚዎች ሥጋት እየጨመረ ነው። ቱርክ በሶማሊያ ፖለቲካ ውስጥ ጣልቃ እንደማትገባ ብትክድም፣ በርካታ ወገኖች ቱርክን እንደ አደራዳሪ አያምኗትም። ተቃዋሚዎች ሰፋ ያለ ዓለም አቀፍ ሽምግልና እንዲካሄድ ጠይቀዋል፣ ነገር ግን ተልዕኮው በተዘጋበት ጊዜ የተባበሩት መንግሥታት የፖለቲካ ሚናን የሚተካ ተተኪ አልነበረም።

መሐሙድ ተቃዋሚዎቹን ከ14–18 ኖቬምበር 2026 በሞቃዲሾ ለሚካሄዱ ንግግሮች ጋብዟል። ጥሪው እንኳ ተቀባይነት ያለው ቢሆንም፣ ሥልጣናቸው በክልላዊ መንግሥታት የሚከራከርበት ፕሬዚዳንት በራሳቸው ውሎች የሚካሄዱ ድርድሮች የምርጫ ደንቦችን ማስቀመጥ ሥልጣን ያለው ማን እንደሆነ እንዲወስኑ መጠበቅ አይችሉም።

የአፍሪካ ኅብረት በሶማሊያ የድጋፍና የማረጋጋት ተልዕኮ የሥልጣን ጊዜ 31 ዲሴምበር 2026 ያበቃል። እስካሁን ተተኪ የለውም። ዋሽንግተን የቱርክ ተሳትፎን መቃወም የለባትም፣ ነገር ግን ተቃራኒ ወገኖች የሚያምኑበት አሠራር ሳይኖር ማንኛውም ጥቅም ያለው ኃይል የሶማሊያ የውጭ ዳኛ ሆኖ እንዲቀር መተውን መቃወም ይገባታል።

በቅርቡ የሚካሄዱት የተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ውይይቶች አዲስ መድረክ ይፈጥራሉ። የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ በአፍሪካ ላይ ብዙም ፍላጎት የሌላቸው ቢመስሉም፣ በሕዝብ ብዛት ሁለተኛ የሆነውና በተፈጥሮ ሀብት የታደለው አህጉር ጠቀሜታ አለው። ዋሽንግተን ውስን ሀብቷን ሳታሟጥጥ ተጽዕኖዋን ማረጋገጥና ውጤቶችን መቅረጽ በቀላሉ ትችላለች። ሌላ ሰፊ ተልዕኮ ከመፍጠር ይልቅ፣ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት አሁን ለሚገኘው የተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ ቀንድ ልዩ መልዕክተኛ በተገቢዎቹ የሶማሊያ ወገኖች ስምምነት መሠረት በሶማሊያ ጉዳይ የተወሰነ የመልካም አገልግሎት ሚና እንዲያደርግ መመርመር ይገባዋል። አሜሪካና የአውሮፓ አጋሮቿ በምርጫ ደንቦች ላይ ስምምነት እንዲደረስ ጫና ማሳደርና ማንኛውም የሰላም አስከባሪ ሎጂስቲክስ ቅነሳ ተዓማኒ የሆነ የደኅንነት ሽግግርን ተከትሎ እንዲፈጸም አጥብቀው መጠየቅ አለባቸው።

ሶማሊያ በፖለቲካዋ ላይ ብሔራዊ ባለቤትነት ሊኖራት መብት አላት። ነገር ግን ዓለም አቀፍ የፖለቲካ ተልዕኮ ሲወጣና ጥቅም ያለው የውጭ የስለላ አገልግሎት እጅግ ተጽዕኖ ፈጣሪ አደራዳሪ ሲሆን ሉዓላዊነት አይጠናከርም። ዋሽንግተን በፖለቲካዊ ስምምነቱ ላይ ያላትን ተጽዕኖ አሳልፋ ሰጥታ የደኅንነት መዘዞቹን ኃላፊነት ግን ይዛ የመቅረት አደጋ ተጋርጦባታል።