የሳዑዲ ዓረቢያ ልዑል አልጋ ወራሽ ሙሐመድ ቢን ሰልማን ሃይማኖትን በቁጥጥር ሥር የማዋል ርምጃ

ለብዙ አሥርተ ዓመታት የሳዑዲ ዓረቢያ ገዢዎች የሃይማኖታዊ አምልኮን የሚቆጣጠር፣ የእስላማዊ ሕግን የሚከታተል እና በመስጊዶችና በሕዝባዊ ተቋማት ያለውን ሃይማኖታዊ ሕይወት የሚቆጣጠር ሃይማኖታዊ ተቋም ላይ ተደግፈው ነበር። ይህ ግንኙነት ግን በእጅጉ ተለውጧል። ሃይማኖታዊ ተቋማት አሁንም ለሳዑዲ ማኅበረሰብ ጠቀሜታቸው ከፍ ብሎ ቢቆይም፣ መንግሥት እነርሱ እንዴት እንደሚሠሩ ላይ ከቀድሞው ይበልጥ ሰፊ ቁጥጥር ማድረግ ጀምሯል። የሳዑዲ ዓረቢያ ልዑል አልጋ ወራሽ ሙሐመድ ቢን ሰልማን በሳዑዲ ዓረቢያ ሃይማኖትን ከሕዝባዊ ሕይወት ለማስወጣት እየሞከሩ አይደሉም። ይልቁንም ሃይማኖታዊ ሥልጣን ማን እንደሚጠቀምበት እና ሃይማኖታዊ ተቋማት በመንግሥት ውስጥ እንዴት እንደሚሰሩ ለመወሰን እየጣሩ ናቸው።

የሽግግሩ በጣም ግልጽ ምሳሌ በ2016 መንግሥት የሃይማኖት ፖሊስ ሥልጣንን ሲገድብ ታይቷል። አዲስ ደንብ የሃይማኖት ፖሊስ ሰዎችን መከታተል፣ የማንነት መታወቂያ መፈተሽ፣ መጠየቅ ወይም መያዝ እንዳይችል ከልክሏል። መንግሥት በምትኩ እነዚህን ሥልጣኖች ለመደበኛ ፖሊስና ለደኅንነት አገልግሎቶች አስተላልፏል። ሃይማኖታዊ ባለሥልጣናት ምክርና ተግሳጽ መስጠት ቢቀጥሉም፣ መንግሥት የፖሊስ ሥራንና የወንጀል ፍትሕን በቁጥጥሩ ሥር አቆይቷል።

ከዚህም በተጨማሪ መንግሥት በመስጊዶች ውስጥ ያለውን አስተዳደራዊ ተገኝነት አጠናክሯል። በ2018 የእስላማዊ ጉዳዮች ሚኒስቴር ባለፉት አሥር ዓመታት ባልተፈቀዱ ተተኪዎች እና የሚኒስቴሩን ደንቦች በመጣስ ከ2,000 በላይ የዓርብ ሰባኪዎችን ከሥራ እንዳሰናበተ ገልጿል። ይህ አኃዝ ከቢን ሰልማን የሥልጣን ዘመን አብዛኛውን የሚቀድም ቢሆንም፣ ሚኒስቴሩ በመስጊድ ሥርዓቱ ላይ ያለውን አስተዳደራዊ ቁጥጥር እንዴት እንደሚያሳይ ያመለክታል።

መንግሥት የመስጊድ ምንባሮችን ቁጥጥርም ወደ ማዕከል አካትቷል። በ2018 የእስላማዊ ጉዳዮች ሚኒስቴር የኢማሞችን፣ የሰባኪዎችን እና የሃይማኖት ሠራተኞችን ንግግር፣ የማኅበራዊ ሚዲያ እንቅስቃሴያቸውን ጨምሮ የሚከታተል ክፍል አቋቁሞ፣ ምንባሩን አላግባብ በሚጠቀሙ ላይ ርምጃ እንደሚወስድ አስታውቋል። በ2020 የእስላማዊ ጉዳዮች ሚኒስትር አብዱል ለጢፍ አል-ሸይኽ (Abdul Latif Al Sheikh) ከከፍተኛ ሊቃውንት ምክር ቤት የወጣን መግለጫ በትዊተር እንዲያሰራጩ የተሰጣቸውን መመሪያ ያልተከተሉ ኢማሞችንና ሰባኪዎችን ሚኒስቴሩ ማንሳቱን ገልጸዋል። በ2022 ሚኒስቴሩ ቀድሞ ፈቃድ ሳያገኙ ሌሎች በእነርሱ ምትክ ስብከት እንዲያደርሱ የፈቀዱ የዓርብ ሰባኪዎችን አንስቷል፤ ከእነዚህ መካከል አንዳንዶቹ ለአሥርተ ዓመታት ከዚያው ምንባር ሲሰብኩ የቆዩ ነበሩ። አሁን ሚኒስቴሩ ማን ምንባሩን መጠቀም እንደሚችል፣ በምን ሕግጋት መሠረት እንደሚሆን እና በቦታው መቆየት እንደሚችል ወይስ እንደማይችል የሚወስነው ሆኗል።

መንግሥት ከቢሮክራሲው ውጪ ሰፊ ተከታይ ያላቸውን የሃይማኖት መሪዎችንም ዒላማ አድርጓል። በ2017 የሳዑዲ ባለሥልጣናት የሰሕዋ (Sahwa) እንቅስቃሴ ታዋቂ መሪ የሆኑትን ሰልማን አል-ዓውዳ (Salman al-Awda) በቁጥጥር ሥር አውለዋል። የእርሳቸው መታሰር ከሌሎች በርካታ የሃይማኖት መሪዎች መታሰር ጋር ተዳምሮ፣ ከመንግሥት ተቋማት ውጪ ያለው ሃይማኖታዊ ተጽዕኖ ያለውን ገደብ አጉልቷል። በ2020 የመዲና ቁባ መስጊድ የቆየ ኢማም የነበሩት ሼኽ ሳሊህ አል-መጋምሲ (Saleh al-Maghamsi) ቀደም ሲል ለቢን ሰልማን ይፋዊ ድጋፍ ሰጥተው ቢኖርም፣ ለእስረኞች ይቅርታ እንዲደረግ በይፋ ከጠየቁ በኋላ ቦታቸውን አጥተዋል።

ለውጡ መንግሥት ሃይማኖታዊ መልእክቶችን በሚያቀርብበት መንገድም ይታያል። የእስላማዊ ጉዳዮች ሚኒስቴር በተለይ መንግሥት በፖለቲካዊ ረገድ ስሜታዊ መሆናቸውን የሚያምንባቸው ጉዳዮች ላይ ወደ መስጊድ ታዳሚዎች የሚደርሰውን መልእክት ለማመሳሰል አስተዳደራዊ ሥልጣኑን በመጠቀም ላይ ነው። በ2020 ሚኒስቴሩ ኢማሞችና ሰባኪዎች ስለ ሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበር የከፍተኛ ሊቃውንት ምክር ቤት ያለውን አቋም እንዲያስተላልፉ አዝዞ፣ መመሪያውን የማይከተሉ ቦታቸውን ሊያጡ እንደሚችሉ አስጠንቅቋል። ሚኒስቴሩ የተነሱትን ሰባኪዎች ብቁ ናቸው ብሎ በሚያምንባቸው ሌሎች እንደሚተካ አስታውቋል። ስለዚህ ጉዳዩ ሳዑዲ ዓረቢያ ሃይማኖታዊ ተቋማት አሏት ወይስ የለሟትም የሚለው ሳይሆን፣ እነዚህ ተቋማት ምን እንዲናገሩ ማን እንደሚወስን፣ በእነርሱ በኩል ማን እንደሚናገር እና ተቀባይነት ያለው ሃይማኖታዊ ሥልጣን ወሰን የት ላይ እንደሚቆም ነው።

ይህ ልዩነት በእስልምና በእጅጉ ተቀድሰው በሚታሰቡት ሁለት ስፍራዎች ላይ ይበልጥ ጎልቶ ታይቷል። በ2023 መንግሥት በመካ ለሚገኘው ታላቁ መስጊድና በመዲና ለሚገኘው የነቢዩ መስጊድ የሃይማኖት ጉዳዮች ፕሬዚዳንሲ ተቋም አቋቁሟል። ተቋሙ ኢማሞችንና ሙዓዚኖችን፣ ስብከቶችን፣ ትምህርቶችን፣ የጥናት ክበቦችንና ሃይማኖታዊ ምክርን ይቆጣጠራል። ንጉሥ ሰልማን ሼኽ አብዱል ራሕማን አል-ሱዴስን (Abdul Rahman al-Sudais) በሚኒስትር ማዕረግ የዚህ ተቋም ፕሬዚዳንት አድርገው ሾመዋል።

የ2024 ደንቦች አደረጃጀቱን ይበልጥ አጽናንተዋል። ፕሬዚዳንሲው የራሱ የሕግ ሰውነት ያለው ሲሆን፣ በአደረጃጀት ረገድ ግን ከንጉሡ ጋር የተሳሰረ ነው። በሁለቱ ቅዱሳን መስጊዶች የሚገኙትን ኢማሞችና ሙዓዚኖች፣ ሶላቶችን፣ ስብከቶችን፣ ትምህርቶችንና ሃይማኖታዊ የጥናት ክበቦችን ይቆጣጠራል።

ይህ ግን ዓለማዊነት አይደለም። ሳዑዲ ዓረቢያ አሁንም ሕጋዊነቷንና ማንነቷን ከእስልምናና ከመካና መዲና ጠባቂነቷ ታገኛለች። ለውጡ ያለው በሌላ ቦታ ነው፤ መንግሥት የሃይማኖት መሪዎች ከተቋማቱ ነጻ ሆነው ሃይማኖታዊ ሥልጣናቸውን በራሳቸው ለመተግበር የሚችሉበትን ምኅዳር አጥቧል። ቢን ሰልማን መንግሥትን ለማጠናከር እስልምናን ማዳከም አያስፈልጋቸውም፤ የሚያስፈልጋቸው ሃይማኖታዊ ተቋማት እርሳቸው በሚቆጣጠሩት ሥርዓት ውስጥ ሆነው እንዲሠሩ ማድረግ ነው።