ከመካ ስምምነት በኋላ የባድር ስምምነት የዋሽንግተን ዐይን ሥር መዋል አለበት

ሙስሊም አብላጫ ያላቸው አራት መንግሥታት በ21 ኦክቶበር 2026 በዶሃ የመከላከያ መግባቢያ ሰነድ ፈርመዋል። ፓኪስታን፣ ቱርክ፣ ቀጠር እና ኢንዶኔዢያ ይህንን ስምምነት የባድር ስምምነት ብለው ይጠሩታል። እስካሁን ድረስ የመግባቢያ ሰነድ እንጂ የኪዳን ጥምረት አይደለም። ሆኖም ዓላማው ግልጽ ነው፤ ጠለቅ ያለ የሱኒ ትብብር። በመጨረሻም የባድር ስምምነት ሰፊ የሱኒ የደኅንነት መዋቅር ለመገንባት አስተዋጽኦ ሊያደርግ ይችላል። አሜሪካ ንቁ መሆን ይገባታል።

የቱርክ መከላከያ ሚኒስቴር እንዳለው የመግባቢያ ሰነዱ ወታደራዊ ምርትን፣ ምርምርና ልማትን፣ ቴክኒካዊ ሥልጠናን እና የጋራ ልምምዶችን ያካትታል። ቱርክ ቴክኖሎጂ ታቀርባለች። ፓኪስታን እና ኢንዶኔዢያ ፋብሪካዎችን እና ብቁ የሰው ኃይል ያቀርባሉ። ቀጠር ደግሞ የገንዘብ ካፒታል ታቀርባለች።

የፓኪስታን መከላከያ ሚኒስትር ኳጃ ሙሐመድ አሲፍ (Khawaja Muhammad Asif)፣ የቱርክ መከላከያ ሚኒስትር ያሻር ጉለር (Yaşar Güler)፣ የቀጠር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ሼክ ሳዑድ ቢን አብዱልራህማን አል ታኒ (Sheikh Saud bin Abdulrahman Al Thani) እና የኢንዶኔዢያ ምክትል የመከላከያ ሚኒስትር ዩሱፍ ጃውሃሪ (Yusuf Jauhari) ሰነዱን ፈርመዋል። ሌሎች መንግሥታት አራቱ አገሮች በሚያወጧቸው መስፈርቶች መሠረት ሊቀላቀሉ ይችላሉ።

ስያሜው ሃይማኖታዊ ትርጉም ያለው ነው። “ባድር” በ624 CE የተካሄደ ወሳኝ ውጊያ ስም ሲሆን፣ የመጀመሪያዎቹ የሙስሊም ማኅበረሰብ በአረብ ባሕረ ገብ መሬት ላይ ዋነኛ ወታደራዊ ኃይል ሆነው መውጣታቸውን ያመላከተ ትልቅ ለውጥ ነበር። ይህ መግባቢያ ሰነድ ፓኪስታንን፣ ሳዑዲ ዓረቢያን እና ቱርክን የሚያስተሳስረውን የመካ ስምምነት ይከተላል። እንዲሁም ፓኪስታን እና ቱርክ በመጋቢት 2026 ተቋቁሞ ሳዑዲ ዓረቢያን እና ግብፅን ያካተተው የቀጣናዊ አራቱ (R4) ቡድን አባላት ናቸው። ዓላማው ሁሉን አቀፍ የሱኒ ሙስሊም የደኅንነት ጥምረት እንዲመሠረት በመጨረሻ እንደ ግብ በመያዝ፣ ትብብርን እና እርስ በርስ መደጋገፍን ደረጃ በደረጃ መገንባት ነው።

የቻይና ምሁራን የባድር ስምምነትን በቀጣናው ያለውን የአሜሪካ ተጽዕኖ ለመቀነስ የተደረገ ሙከራ እንደሆነ ይተረጉሙታል። የቻይና ግሎባል ሳውዝ ፕሮጀክት (China Global South Project) እንደዘገበው፣ በሻንጋይ ዓለም አቀፍ ጥናቶች ዩኒቨርሲቲ የመካከለኛው ምሥራቅ ጥናት ተቋም (Shanghai International Studies University’s Middle East Studies Institute) ፕሮፌሰር የሆኑት ዲንግ ሎንግ (Ding Long)፣ ከቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ ጋር ግንኙነት ላለው የሻንጋይ ጋዜጣ Jiefang Daily እንደተናገሩት፣ የመካ እና የባድር ስምምነቶች መውጣት “የአሜሪካ የበላይነት መውረድ” ነጸብራቅ ነው። ዲንግ አክለውም የቀጣናው አገሮች አጋርነታቸውን ለማብዛትና ሥጋትን ለማከፋፈል ስለሚፈልጉ፣ “ሙሉ የደኅንነት ውርርዳቸውን በአሜሪካ ላይ ማድረጋቸውን አቁመዋል” ብለዋል።

በተመሳሳይ ጊዜ ዲንግ እነዚህ የደኅንነት ሥምምነቶች መበራከታቸው የቀጣናውን የደኅንነት ገጽታ ሊበታትነው እንደሚችል ያስጠነቅቃሉ፣ እንዲሁም ቻይና ለፓኪስታን በምታደርገው የጦር መሣሪያ ወደ ውጭ ሽያጭ ላይ ሊደርስ የሚችለውን ተግዳሮት ያመለክታሉ። ይህ ለምዕራቡ ዓለምም እንዲሁ ነው። ፓኪስታን፣ ቱርክ፣ ቀጠር እና ኢንዶኔዢያ ተያያዥ ቅድመ ሁኔታዎች የሚከተሉባቸው የምዕራባውያን መሣሪያዎች ላይ ያላቸውን ጥገኝነት ለመቀነስ ይፈልጋሉ። አንድ አጋር ከሌላ ምንጭ መግዛት ወይም መገንባት ሲችል የወጪ ንግድ ፈቃዶች፣ የማዕቀብ ዛቻዎች እና የሥልጠና ትስስሮች ሁሉ ኃይላቸውን ያጣሉ። ዋሽንግተን የባድር ስምምነትን መከታተል እና Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act (CAATSA) እንዴት ተፈጻሚ እንደሚሆን ማብራራት ይገባታል።

የባድር ስምምነት የኢንዱስትሪ ምሰሶውም የደኅንነት ችግር ይፈጥራል። አራቱ አባላት ከብዙ አቅራቢዎች የጦር መሣሪያ ይገዛሉ። ቱርክ የአሜሪካ ሥርዓቶችን ትጠቀማለች፣ እንዲሁም በአገር ውስጥ በኔቶ መሥፈርት መሠረት በሚመረተው ምርት ላይ በእጅጉ ታተኩራለች። ፓኪስታን የአሜሪካ ምንጭ ያላቸው መሣሪያዎች ዋነኛ ተጠቃሚ ናት። ቀጠር የተለያዩ ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው የምዕራባውያን መሣሪያዎችን ታንቀሳቅሳለች። ኢንዶኔዢያ ደግሞ ከፍተኛ መጠን ያለው የምዕራባውያን ወታደራዊ መሣሪያ ትጠቀማለች። የጋራ ምርት እና ቴክኒካዊ ሥልጠና እነዚህን ሥርዓቶች ወደ አንድ ዓይነት ወርክሾፕ ያመጣቸዋል። መሐንዲሶች የእርስ በርስ መሣሪያዎችን ሊመረምሩ ይችላሉ። ሪቨርስ ኢንጂነሪንግ ይቀልላል። ያልተፈቀደ ዝውውርም እንዲሁ ይቀላል። ለአንድ አባል ፈቃድ የተሰጠ ክፍል ያለ መጀመሪያው አቅራቢ ፈቃድ ወደ ሌላ አባል ወይም ወደ ሦስተኛ ወገን ሊደርስ ይችላል።

ስለዚህ ዋሽንግተን እና አጋሮቿ የባድር የመከላከያ-ቴክኖሎጂ ፍሰትን በቅርበት መከታተል ይገባቸዋል። የኔቶ አባል የሆነችውን ቱርክ በማንኛውም የጋራ ፕሮጀክት ውስጥ የአጋሮችን ቴክኖሎጂ እንድትጠብቅ ጫና ማሳደር ይኖርባቸዋል። በተለይም ፓኪስታን ከቻይና ጋር ያላትን የቀረበ ወታደራዊ ትስስር ከግምት በማስገባት፣ በፓኪስታን የጦር መሣሪያ ክምችት ውስጥ ባሉ የአሜሪካ ምንጭ ሥርዓቶች ላይ የተቀመጡትን የመጨረሻ አጠቃቀም ሁኔታዎች መከለስ ይገባቸዋል።

የባድር ስምምነት ሌሎችም ማን ተጠቃሚ ሊሆኑ ይችላሉ የሚለውን ጥያቄ ያስነሳል። ፓኪስታን፣ ቱርክ እና ቀጠር እያንዳንዳቸው ከኢስላሚስት ቡድኖች ጋር ግንኙነት አላቸው። ፓኪስታን ኢስላሚስት ታጣቂ ቡድኖችን ታስጠልላለች። ቱርክ እና ቀጠር ሁለቱም የሙስሊም ወንድማማቾች ማኅበርን ይደግፋሉ፣ የሐማስ ሰዎችንም ያስተናግዳሉ።

እስካሁን የባድር ስምምነት የተገለጸ ፕሮጀክት፣ በጀት ወይም የምርት የጊዜ ሰሌዳ የለውም። የመካ ስምምነት ራሱ ቀድሞውኑ ውጥረት እያሳየ ነው። ቱርክ በየመን በሁቲዎች ላይ ለሳዑዲ ዓረቢያ ምንም ዓይነት አጥቂ ወታደራዊ ድጋፍ እስካሁን አላቀረበችም፣ የፓኪስታን አስተዋጽኦም ይበልጥ በአገር ውስጥ መከላከል ላይ ያተኮረ ነው። ያ ቃል ገና ተግባራዊ ካልሆነ፣ የባድር ስምምነት የኢንዱስትሪ ተስፋም ራሱን ለማረጋገጥ ዓመታት ይፈልጋል። የጋራ ምርት መመዘኛዎችን፣ መተማመንን እና ጊዜን ይጠይቃል።

ዋሽንግተን መዋቅሩ ከመጠንከሩ በፊት አሁኑኑ እርምጃ መውሰድ ይገባታል። የባድር ስምምነት ከአራቱ መሥራች አባላት በላይ ለመስፋፋት ክፍት ነው። ወታደራዊ ትብብሩ እየጠለቀ ከሄደ እና አባላቱ ስትራቴጂካዊ ጥቅሞቻቸውን ማስተባበር ከጀመሩ፣ የምዕራቡን ተጽዕኖ ሊፈታተን፣ አሜሪካ በጦር መሣሪያ ዝውውር እና በማዕቀቦች ላይ ያላትን ተጽዕኖ ሊያዳክም፣ እንዲሁም ለምዕራቡ ዓለም ጥቅሞች ጠላት ወደሆኑ አካላት ሚስጥራዊ ወታደራዊ ቴክኖሎጂ የሚደርስበትን አዲስ መስመር ሊፈጥር ይችላል።